Ana Sayfa > Genel > Hz. İbrahim Çerkez miydi?

Hz. İbrahim Çerkez miydi?

Araştırmacı-yazar Kurulay Yılmaz ilginç bir soruyu gündeme taşıyor. Yeryüzünde hüküm süren aynı geleneğe bağlı dinler olan İslam, Hristiyalık ve Yahudilik’te Hazreti İbrahim oldukça önemli bir önder.  Bu açısından bakıldığında İbrahim Peygamber’in etnik tabiiyeti hakkındaki bu tartışma oldukça merak uyandırıcı. Bozuyuk11.com sitesinde yazılar kaleme alan Kurulay Yılmaz’ın konuyla ilgili makalesini dikkatlerinize sunuyoruz:
Başlığı okuyanların neler düşündüklerini okuyor ve neler söyleyeceklerini duyuyor gibiyim. Ama kimse, yazıyı okumadan ön yargılı olmamalıdır. Herkes bir şeyleri iddia edebilir. İddia edilen şeyi belgelerle kanıtlamak gerekir. Hiçbir araştırma yapmadan, konuyu incelemeden, bir şeyi kabul etmek veya dudak büküp geçmek, ret etmek yanlış olur.
Hz. İbrahim’in mensup olduğu etnik grup konusuna gelince, fikir yürütmek için, yaşadığı zamanı ve yaşadığı coğrafyayı bilmek ve mensup olduğu toplumu iyi tanımak gerekir. Somut deliller ortaya koymak icap eder.
 Bu çerçevede bakıldığında mevzu ya daha sağlıklı yaklaşılmış olur. Tevrat’ta; “Mısır ırmağından(Nil Nehri), Büyük ırmağa( Dicle ve Fırat Nehirleri ) kadar, Rap Abraham’a (Hz. İbrahim’e) verilmiştir.” ibaresi geçmektedir. İkincisi; Araştırmacılara göre Hatti-Hititler, Tevrat’ta (Kitabı Mukaddes)de, “Ht” rumuzu ile anlatılmaktadır. Tekvin bap15, Ayet 18 de geçmektedir. Tevrat’ın Almancaya çevirisine, Het- Hit olarak çeviri yapılmıştır. O coğrafya da ve o zamanda yaşamış devletlerin; (Mezopotamya da kurulan devletlerin, ve Hatti Hititler) kurdukları medeniyetler,  konuya ışık tutmaktadır. Bu devletlerin dillerine, medeniyetlerine bakılarak, erişilen kültürel değerleri, günümüzde,  yaşayan farklı kültürler ve dillerle karşılaştırılmalıdır. Aklın gereği budur. Konuyu dürüst ve tarafsız bilim adamları incelemelidirler.
 
Bu girişten sonra, Hz. İbrahim peygamberin, Çerkez olabileceği konusuna gelmek istiyorum. Bu konu tarafımdan ortaya atılmış bir düşünce değildir. İlk defa 1992 yılında Adıyaman’da İşadamı Cevdet Yahşinin ofisinde, bir sohbet esnasında duymuştum. Orada Çerkez asıllı bir İsrailli ile tanışmıştım.  Küçük Asya ve Mezopotamya da kurulmuş medeniyetler konusunda doktorasını yapmış; tarihçi bir akademisyenmiş. Türkçe bilmiyordu. Çerkezce anlaşıyorduk. Araştırmaları ve tespitleriyle ilgili tezinde neler yazdığını bilmiyorum. Tezini görmedim. Sohbet esnasında çok şeyler anlatmıştı. Anlattıklarından aklımda kalan; Hz İbrahim’in Çerkez olabileceği hususudur. Başlangıçta, şaka gibi gelmişti. Hatta gülümsediğimi hatırlıyorum. Pek ciddiye almamıştım. O ciddi bir şekilde konuşmasını sürdürmüştü.. Mezopotamya sözünün Çerkezce açılımını yapmıştı. Hz. İbrahim peygamberin babası Azer den bahsetmişti. “Aze” Çerkez (Adıge) dilinde ehil, becerikli, mahir anlamına gelmektedir. -r- eki ise Adıge dilinde belirleyici, zamir olmaktadır. Azer dendiğinde, usta olan veya ehil olan belli kişi kastedilmektedir. Daha birkaç örnek göstermişti. O konuşmalara yine de fazla ilgi göstermemiştim. Faka son olarak Çerkez (Adıge) ler de sülale adı da  “AZE” olan bir aile vardır. O ailede, kişiler sanatkâr olurlar.
Son söylenen bu sözler bende ilgi uyandırmıştı. Sözünü keserek; “Sülale adı AZE olan köyümüzde yani Bozüyük Alibeydüzü köyünde bir sülale var” dedim. Bana; “O ailenin fertleriyle tanışmak ve incelemek isterim. Sanat la araları var mı?” demişti. Bu sülale içinde gerçekten sanata yatkın kişiler çoktur. Teferruata girmek istemiyorum. Fakat bir örnek vermeden de geçemeyeceğim; Ünlü karikatürist Hikmet Cerrah, Aze sülalesindendir. Bozüyük’te de iki defa sergi açmıştır. Dünya çapında ünlü bir sanatçıdır. Dedeleri merhum, Hatip İbrahim otlarla birçok hastalıkları tedavi eden bir aze (cerreh) idi. Cerrah soyadı bu nedenle alınıştır.
Venüs Televizyonunda program yaptığım sıralarda 17 Haziran1997 tarihinde Hikmet Cerrah program konuğum olmuştu. Yukarıda anekdotu canlı yayında da anlatmıştım. Hikmet Cerrah ta enteresan bulmuş ve ilk defa böyle bir şeyi benden duyduğunu söylemişti. Programı izlemiş olanlar hatırlaya bilirler.
  
İsrailli o kişiyle, o günden sonra bir daha hiç karşılaşmadım. Adını da bilmiyorum. Yukarıda yazdıklarımın dışında hakkında bir bilgim yoktur. Tezi Türkçeye çevrildi mi onu da bilmiyorum.  
Hz. İbrahim’in; Mezopotamya ve Arabistan da yaşadığını biliniyor. Onun yaşadığı yıllarda o coğrafyada Çerkezler var mıydı?
Etnoğrafik, arkeolojik ve antropolojik açıdan konu üzerinde çalışmış bazı bilim adamı ve araştırmacı vardır.
 
 Konu ile ilgili yazanlar;
1– Kor.General İsmail Berkok’un “Tarih’te Kafkasya” isimli, kaynak kitabında, (1958 İstanbul baskı) Hatti Hititlerin ve Mezopotamya’nın Çerkezlikle(Adıge) bağlantıları olduğuna dair bilgiler vermektedir.
2-Prof. Bilge Umar; Türkiye Halkının İlk Çağ Tarihi isimli kitabında; Mezopotamya uygarlıklarını Çerkezlerin canlandırdıklarını yazmaktadır.
3- Merhum Aytek Namitok Çerkezlerin Kökeni isimli kitabında geniş bir bölüm Mezopotamya ve Hatti-Hitit ler le Çerkezlerin bağlantılarını ve benzerliklerini yazmaktadır.
4– Murat Yağan; “Kebze Üzerine” isimli kitabında (Bu kitap Bahri Kazbek tarafından Türkçeye de çevrilmiştir.)Kitapta; Avrupalı bilim adamlarının; Hiç bilmedikleri dili ve alfabeyi okuduklarını iddia ederler. Ortaya koydukları bütün bilgiler üç beş kelimeden ibarettir, ifadesini kullanmaktadır.
5-Prof Yan Brovn; “Hattice ve Adıge-Abhas- Ubıx dileri üzerine araştırma yapmıştır. Yaptığı araştırmayı, Rusya Federasyonu, Adıgey Özerk Cumhuriyeti başkenti Maykop’ta toplanan 4. Kafkasoloji kongresine sunmuştur.
6- Dj Mukkuin de 1983 yılında Moskova’da yayınladığı kitabının 188. sayfasında Hatti- Hititlerin Adıgece-Abazaca- Ubıx’ce konuştuklarını yazmaktadır.
7- Filolog Dr. Yelena Ahoha 2002 yılında Moskova’da yayınladığı “THA Sözcüğünün Etimolojik Kökeni” başlıklı kitabının 23. sayfasında; Adıge boylarından Hatukoy’ların, Hatti olduklarını yazmaktadır.
8- Araştırmacı Yazar; Ali Curey; (Rusya Federasyonu, Adıgey-Balkar Ö.C. Bilim Akademisi üyesi) “Hatti-Hitit lerin Kimliği”ve “Hatti-Hititlerde Dans ve Müzik” isimli kitaplarında konu ile ilgili bilgiler vermektedir.
 
Özet olarak şu tespitler yapılmıştır.
a-Hatti-Hititlerin kullandığı dilde, Adıge-Abhaz dillerinde günümüzde kullanılan yüzlerce sözcük vardır.  
b-Hatti-Hititlerin, Adıge ve Abhas benzerliği yalnız sözcüklerde değildir. Hatti-Hititlere ait kabartma oyma resimlerde görülen müzik aletleri günümüzde Adıgey de halen kullanılmaktadır.  
c-Hatti- Hititlere ait kabartma oyma resimlerdeki kıyafetlerde, günümüzdeki; Adıge-Abhas kıyafetleri, aksesuarları, (Elbise, kalpak, kama, kemer) tıpa tıp örtüşmektedir.
d-Kurban söz konusu olunca, Hz. İbrahim ve Hz. İsmail akla gelmektedir. Hatti-Hititlere ait bir kabartma resimde kurban tasfir edilmiştir. Resimdeki insanların kıyafetleri ile günümüz Adıge-Abhas kıyafetlerindeki benzerlik üzerinde durulması, düşünülmesi gereken husustur.
e-Kahramanmaraş dolaylarında yemek yeme sahnesini canlandıran kaya üzerinde kazılmış bir tasfir bulunmuştur. Bu tasfir de üçayaklı yemek sofrası dikkat çekicidir. Çerkezce de “AHA ANE” adı verilen sofradır. Birçok Çerkez evlerinde halen kullanılan ahşap sofradır. (Bozüyük Çerkez köylerinde bu sofradan birçok evde halen mevcuttur)
f-Eski uygarlıklarda 12 sayısı çok öne çıkmıştır. Mitolojide 12 tanrıdan söz edilir. 12 gezegen ve 12 burç vardır. Yıl 12 ye bölünmüştür. Saat 12 ye bölünmüştür.. Hatti- Hititler’de 12 boy vardır..Çerkez(Adıge-Abhas-Ubıh kültüründe de 12 önemlidir. 12 Adıge boyu vardır.Adıge bayrağında 12 yıldız vardır.
h-Hatti-Hititlerdeki damgalarla Günümüzde Adıge- Abhas sülale armalarındaki benzerlikler dikkat çekicidir.
ı-Adıge dilinde, sözcük başına -mı-gelmesi sözcüğü olumsuz yapmaktadır. ye,  mıarıse sözcükleri Adıge dilinde yasaklanmış elma anlamına gelmektedir. Birincisi yasak elma, ikincisi ise, yüzlerce elma türü içinde en iri, en sulu ve en leziz olanıdır. İsmi asıl yasak olan elma anlamındadır. İnsanın aklına cennette Adem peygambere yasaklandığı halde yediği ve cennetten atılmasına sebep olan elma mı? diye düşünmeden edemiyor. Adığe dilinde şöyle bir beddua vardır.“Ye ne vaşk” denir. Manası; Yasak elmayı ye manasındadır. “Ye mi ne” aynı zamanda veba hastalığının da ismidir. Ancak yeme söz konusu olunca ilki mantıklı olanıdır.    
j- Günümüzde de  kullanılan bir Çerkez (Adıge) bedduası daha vardır. “Tham Ramses yınısa wışş” Türkçe karşılığı; “Allah Seni Ramses’e gelin yapsın” demektir. Böyle bir beddua adıge diline nereden girmiş olabilir. Düşünmeye deymez mi?
k- Bozüyük’ün Yeni çepne ve Poyra köylerinden her hangi birine; “Hangi boydansınız?” diye sorarsanız ,alacağınız cevap “Hatıkoy” olacaktır. Sözcüğün sonundaki koy bir nevi köy anlamına gelmektedir.
l- Sülale ismi Hatti olan bir Adıge ailesi vardır.
m- Hatti kelimesi Adıgece de Baba insan manasına gelmektedir. Ha= İnsan tı= Baba anlamına gelmektedir.
n– Şu sözcükler Adıge ce de isim olarak halen kullanılmaktadır; Hatti, Hattı, Hatuv, Haluh, Halav, Hanah, Hagul, Hapay
 
 Not; Yazıda Adıge-Abhas- Ubıh üçlemesi genellikle birlikte kullanılmıştır. Bu sebepsiz değildir. Hz. İbrahim’in yaşadığı, MÖ 3000-2500-2000 yıllarında Adıge Abhas-Ubıh dilleri ayrışmamıştı. Yani aynı dili konuşuyorlardı. Abhasya Cumhuriyeti, Sohum Üniversitesi Öğretim üyesi Profesör. Ludmila Hibba Kafkasya’da ele geçirilen taş tabletlerdeki yazıları inceleyerek Adıge-Abhas-Ubıhların, MÖ. 3000-2500-2000 yıllarında aynı dilleri konuştuklarını ispat etmiştir.
 
Değerli okurlar; Konuyla ilgili araştırmalara katkısı olacağını umduğum, bir noktaya daha dikkat çekmek istiyorum; “Adıyaman İl merkezinin 5 Km. kadar kuzeyinde Prin mağaralar vardır. Yüzlerce taş oyma antik evlerden oluşmaktadır. Her ev içinde, yine taştan oyma mezarlar vardır. Mezarların içinde halen kemik parçaları olduğunu görmüştüm. Bu kemik parçalarının DNA’ları incelenmelidir.
 
Hint-Avrupa veya Hint –Germen ırkı üç-beş kıydırık sözcüğü esas alarak Hatti-Hitit ve Mezopotamya medeniyet lerini sahiplenmişlerdir. Her şeyi sahiplenmek onların genlerinde vardır. Medeniyeti kendi ırklarından başka ırklar kuramaz saplantısı içindedirler. İşin üzücü tarafı birçok bilim adamımız, onların ileri sürdükleri fikirleri, onların belirlediği format doğrultusunda hiç yargılamadan almakta,  kabullenmektedirler.
Hattiler; Hint Avrupa dil gurubuna dahil olmayan farklı bir dil konuşuyorlardı.(Ana Britanica cilt 10 sayfa 457) Bu bir çelişki değil midir?
 
 Yukarıda,ucundan, kenarından değindiğimiz hususlar ıskalanmamalı, üzerinde durulmalıdır.. “Koyunlara keçi demekle koyunlar keçi olmaz” atasözünü unutmamak lazımdır. Kültürel değerlerin günümüzdeki temsilcileri doğru belirlenmelidir. Kültür hırsızlarına meydanı bırakmamalıdır.
 
Hz. İbrahim peygamberin hangi etnik guruba mensup olduğu ise, hiç önemli değildir. O yüce Allahın gönderdiği büyük peygamberlerden biridir. Diğer peygamberler gibi seçilmiş müstesna bir insandır. Müslüman olarak bize düşen; Bütün peygamberlerin mesajlarını doğru anlamak ve o doğrultuda yaşamaktır. Ne mutlu o mesajları doğru okuyan, anlayan ve yaşayanlara. Allah cc. bizi onların şefaatine nail eylesin.

51 thoughts on “Hz. İbrahim Çerkez miydi?

  1. kHa+t(ı)+ti=Atamız olan İnsan
    kHa=insan(beden olarak)
    tı=baba,ata
    ti= kelimenin başında olursa(bizim) sonunda olursa(var,mevcut,sahibiz)
    mez(ı)+a+p’o+tha+miy= O Tanrının Bahsettiği Orman
    mez(ı)orman
    a=o
    tha=tanrı
    miy=iyelik eki

    1. Sayın yazara teşekkür ediyorum.. Kaynakça ile araştırma yapmış ve aktarımda bulunan birisi olarak,Şansal Büyüka nın babası Rahmetli Ömer Büyüka (Bigua)nın yazdığı Hz.İbrahim ve Avubla kitabına göz atmasını tavsiye ederim,filolojik olarak orada çok daha şaşıracağı bilgiler görebilir…

  2. .          ADIGE YAZISI’NIN YERİ VE ÖZELLİKLERİ

     

    .     Toplumların kullandıkları yazı sistemleri; bulunduğumuz hız

    çağında, hız kriteri esasına göre oluşmuş olan iki kategoriden

    birinde yer almaktadırlar. Bu yazı kategorileri şunlardır:

    .     1. Sadece standart latin harflerini kullanan yazı sistemleri.

    .     2. Özel harf de bulunduran yazı sistemleri.

    .     Bunlardan ilk gruba giren yazı sistemleri, birinci lig yazıları

    olup  teknik gelişmelerin tüm olanaklarından yararlanırlar. Çünkü

    bu yazılar, tüm programlara ve yeni gelişmelere uyumludurlar ve

    işlemlerde hızı azaltmazlar.

    .     İkinci gruba giren yazı sistemleri; alt liglerde yer alırlar ve

    kullanılan özel harfleri destekleyen programlardan yararlanırlar.

    Ama yeni teknik gelişmelere aynı anda uyumlu olamazlar, bunun

    için aracı programlara gereksinim duyarlar. Bu durum; donanımın

    ve personelin birim zamandaki verimini ve hızını azaltır. Ayrıca her

    font özel harfleri desteklemez. Almanlar bu durumdan kurtulmak

    için; yakın bir geçmişte, yüzlerce sene kullandıkları ve büyük B

    harfinin aşağıya doğru kuyruklu bir biçiminde olan özel harfi terk

    ederek onun ses değeri olan iki “SS” harflerini kullanmaya karar

    verip uygulamaya hemen koymuşlardır. Başka bir ifade ile “harf

    tasarrufu” prensibini ( !?. ) bozmuşlardır. Böylece yazıları birinci

    lige uyumlu duruma geçmiştir.

    .      Adıge Yazısı (Adighe Txik’er); Adıge Dilbilimcileri tarafından

    bir yüzyıldan daha çok bir zaman içerisinde ortaya çıkarılmış olan

    (başka bir ifade ile tarihsel derinliği olan), dilbilimin tüm bilimsel

    kriterlerine uyan, Adıgece’nin yazılarını yeterli olarak “okunuşlu

    ve kullanışlı” duruma getirebilen, onun güzelliğini gösterebilen ve

    birinci lig koşullarına tam uygun olan bir yazı sistemidir.

    .      Adıge Yazısı’nın kuruluş biçimi; onun, yukarıda sözü edilen

    özellikleri noksansız olarak taşıdığını göstermektedir. Bunu tam

    kanıtlamak için, Adıge Yazısı’nın kuruluşunu kısaca özetleyelim:

    .      1. Adıge Yazısı’nda “ c ” harfi, Türkçe’nin “ ş ” harfinin sesi

    değerindedir. “ c ” harfinin Türkçe’deki ses değeri, yalnız Türçe’ye 

    özgüdür. Dillerin yazı sistemlerinde birkaç harf; kullanıldığı dile

    uygun olarak o dile özgü olan ses değerleri taşıyabilmektedirler.

    “ c ” harfinin Adıgece’deki ses değeri; bu dile uygun düşmekte

    ve “ ş ” sesinin Adıgece’deki farklı türevlerinin Adıgeceye uygun

    olarak okunuşlu biçimlerde yazılmalarına olanak sağlamaktadır.

    .      2. Adıge Yazısı’nda “ i “ harfi, Türkçe’nin “kalın ı” harfinin sesi

    değerindedir. Adıge Dilbilimci KUBE Şaban da, “ i “ harfini  “kalın ı”

    sesi değerinde kullanmıştır. Batılılar da, Türkçe ve  Doğu Avrupa

    dillerinin “ kalın ı ” seslerini aynı şekilde yazmaktadırlar. İnternette

    de durum öyledir.

    .      3. Adıge Yazısı’nda “ x ” harfi; Grekçe’de olduğu gibi “ ince k ” 

    sesi ile “ h ” sesinin birleşimi olan bir ses değerindedir.

    .      4. Yukarıda ses değerleri belirtilen “ c, i, x ” harflerinin dışında

    kalan 23 latin harfinin Adıgece’deki ses değerleri, Latince’de ve

    Türkçe’de olduğu gibidir.

    .      5.  Adıge Yazısı’nda birleşik harflerin oluşum kombinasyonları,

    hem Batı yazı normlarına ve hem de Adıgece’nin tüm özelliklerine

    uygundurlar.
    .      Yukarıdaki açıklamalardan tam olarak görüldüğü üzere, Adıge

    Yazısı (Adighe Txik’er), aşağıdaki genel özellikleri taşımaktadır:

    .      a. Oluşumunun tarihsel derinliği ve doğallığı vardır.

    .      b. Kuruluşu Batı yazı normlarına tam uygundur.

    .      c. Türkçe’nin ve latin yazısı kullanan diğer dillerin yazıları ile

    barışıktır.

    .      d. Adıgece’nin özelliklerinin bütün gereklerini sağlamaktadır.

    .      e. Adıgece’nin yazılarını yeterli olarak “okunuşlu ve kullanışlı”

    duruma getirebilmektedir.

    .      f. Birinci kategori yazı sistemlerinin tüm özelliklerine sahiptir.

    .      Yukarıdaki özellikleri ve daha başka özellikleri taşıyan Adıge

    Yazısı (Adighe Txik’er), Adıgece için alternatifsiz ve milli olan tek

    yazı sistemidir. Adıge Toplumu’nca bir an önce harekete geçilerek

    yoğun bir biçimde kullanılması gerekmektedir.

       

                                                                                 Yılmaz Özcan

                                                                                    30.03.2014

                                                                               K.Maraş – Turkey

     

    G’IVOGE UACHH’AMAXUE

     

    Sy kuec’im yisa sy binxer

    Fic’epxhuew dene fig’uat?!.

    Sy bqham g’ic’ejiw psi werxer

    Bidzice fxuesc’iw fisp’at!

     

    Sy zaque guibqham sig’yvnew

    Chh’a fy xeku lhap’er fibghinat?

     “Wy xeku pxhuimeniw wicinew,”

    Hapxuede xabze fxelhat?!.

     

    Yigyi psi werxer sy nepsiw

    Fe binxem chh’ak’e g’ojex!

    Txhuaw sy chh’ar fer chh’ak’e wesiw

    Fe fig’aslhixhuew soplhix!

     

    Zem yiniw sy pcher xizociry

    Xim hadiric’k’e siflhoxhu!

    Fizmilhaqhuijiw sizeciw

    Fe sifc’ebeghiw jhi soxhu.

     

    Fe fizdyk’awe xeku daxer

    Nurir chh’achyxiw qhaqhaas.

    Chit-s cheh’ar yinxew fy lhaxer

    F’iqhuem har xesiw beqhuaw.

     

    Adighe lhepqiw sy binxer

    Dene lhenique apxhua?!.

    Fig’ixueg’uejit sy apl’em,

    Zew t’isijins sygu beghar!..

     

    BALHQAR Fowset

     

    .         ADIGHE XHIGEBZ TH’AMADEM YI XHUEXHUEK’ER

     

    .    Qafqas Zawejhim; Adighe Lhepqim nat’e g’ixhuyc’as, muh’ajir qhogu

    haner. Adigher chizebghiridza xhuas, mi duneeyijhim. Yit’aney lepqir yi

    wijh yitas, yixhuimejiniw yilhes myn bjiqhak’e g’ideqhoguirig’ua yi xabzer,

    yi ber, yi psem g’yqhaxhua xhuask’er. Adighe Lhepqim yi psem yi detxene

    zexec’ery, guawey, guif’eqhuey; zexypchewre g’eeg’uek’a yi pcinalhexerras,

    nobereey Adighe denek’e chixetiry Pasereey Adighe Guipsisem yezicel’ejir.

    Adigherra-am jizi-aar: “Psalhem g’ymik’ar, Adighe Pcinem g’ipxhuy-uetens!..”

    Mi qhibze g’aafejhxer xuedes h’alhe-uibzem. Dy blek’ar gui-aqhuemy, xuedes

    g’ibja-a guixem. Th’am; dy g’ag’uenir, zi lhepqicxue zeriwbidijinum yeey yic’!

    .    Harasy yigyi nobereey konserim fig’idoqhablaqha! Yigyipstu fizede-uenu

    g’aafem yi ts’er, “H’apts’eey G’aafejh” jy-aw haras.

    .                                TANRI DİLİ VE YAZI DİLİ

     .    “Tanrı’nın insanlara bildirdiği hususlar”ın yazıyla anlatılmasından

    ileri gelmiş olsa gerek, yaklaşık olarak üç bin yıl kadar önce yaşamış

    olan Eski Adıgeler; yazıyı, “Tanrı Dili” olarak adlandırıp yaymışlardır.

    O devri takip eden asırlar içinde Adıgeler’in; “Tanrı Dili’nden, bilimden

    ve yazı dilinden” uzaklaştırılması sonucu güçten düşmelerinden sonra,

    “Tanrı Dili”nin anlamı da değişerek “damga” olmuştur. Son birkaç asırda

    Adıge aile armaları ve damgaları olarak kullanılan Adıge Hiyeroglifleri,

    günümüzde de Th’abze adı ile anılmaktadırlar.
    .    Hiyeroglifler ilkel yazılardır. Arkeolojik değer ifade etmektedirler.

    Çeşitli toplumların farklı hiyeroglifleri olmuştur. Bu yazılardan bazıları,

    asırlar boyu süren bir zaman içerisinde peyderpey değişime uğrayarak

    gelişim göstermişler ve gelişimlerini tamamlayarak günümüzde kullanılan

    harf sistemleri oluşmuştur. 
    .   Kullanıldığı dilin yazısını yeterli olarak “okunuşlu ve kullanışlı” duruma

    getiremeyen yazı sistemi; çağımızda, o dili artık fazla yaşatamıyacaktır.

    Başka türlü ifade etmek gerekirse; yazılarını yeterli olarak “okunuşlu ve

    kullanışlı” duruma getiren yazı sistemi olmayan veya olsa da sahipleri onu

    kullanmayan bir dil, artık çok yaşayamayacaktır… 
    .    Böyle bir vahim durum; bu zamanda, Adıgece için de söz konusudur!..

    Yazılarını yeterli olarak “okunuşlu ve kullanışlı” duruma getiremeyen yazı

    sistemi ile Adıgece de, artık daha fazla yaşayamayacaktır!.. 
    .    Ancak kısa yazılarda açıkladığımız “Adıge Yazısı”nı toplumca etkin bir

    şekilde kullandığımız takdirde, Adıgece çağımızda ve gelecek zamanlarda

    yaşayabilecektir. Bu yazı, Adıgece’yi taşıyabilecek ve onu yaşatabilecek

    olan bir yazı sistemidir. “Adıge Yazısı;” Adıge Dilbilimcileri'nin yüz yıldan

    fazla bir zaman içerisinde peyderpey çalışarak beraberce (anonim olarak)

    ortaya çıkardıkları ve Adıgece’nin yazılarını yeterli olarak “okunuşlu ve

    kullanışlı” duruma getiren, onun güzelliğini gösterebilen ve alternatifsiz

    olan tek yazı sistemidir. 
    .   Adıgeler; gecikmeden, tüm kültürel işlerimizi ve çalışmalarımızı koordine

    ederek, “Adıge Yazısı”nı kullanarak Adıgece ile çalışmalara başlamamız

    gerekmektedir… 
     
                                                                                      Yılmaz ÖZCAN
                                                                                          2014 Yılı
     

    .                           TH’ABZEMRE TXIBZEMRE

    .    “Th’am ts’ixuxem g’aaxuy-uexuaxer” txibzek’ey g’aa-uetaqhanty,

    yilhes mynych yiqhuineqhu yape psewa pasereey Adighexem; txibzer,

    “Th’abzew”ya-uas. Ha lhexhanem k’elhig’ue zemanxem Adighexer

    “Th’abzem, c’eniqhaxem, txibzem” pe-ac’e xuaqhaxhuiw daqhaxuexaxe

    newijh, “Th’abzem” yi mainery zeg’uek’iry “damiqha” xhuas. Yilhesyche

    zi-t’uch lhandere winaqhue damiqhaxew zirah’a Adighe xiyerogulyfxem

    chh’ak’e nobey Th’abze ja-ar.
    .    Xiyerogulyfxem, arke-olojyy qiymet ya-as. Lhepq guerexem, pasereey

    zemanxem xiyerogulyf txiqha chh’axuexer chizirah’aas. Xiyerogulyf txiqha

    guerexery; yilhesyche kued g’axhu zeman g’uets’im chizeg’uek’iwre ya

    g’axhuiniqhaxer yiryquiry dy zemanim chizirah’a h’arf systemxer  g’axhuas. 
    .    Chizirah’a bzem yi txiqhaxer yiryquiw “yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere”

    g’azimiqhaxhu txik’e systemim; ha bzer, dy zemanim chyqhapsewijifinu-am.

    Neqhuec’iw jit-ame; yi txiqhaxer yiryquiw “yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere”

    g’aziqhaxhu txik’e system zymi-a ye yi-aw chitimy zeeyxer har zeezimih’a

    bzer, mi lhexhanem kuedire chıpsewijifinu-am… 
    .    Hapxuedew zi g’uedijiniqha; mi lhexhanem, Adighebzemy chh’achit-s!

    Adighebzem yi txiqhaxer “yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere” g’azimiqhaxhu,

    xamem g’idywxil’a txik’e systemimk’e, Adighebzery kuedire psewijifinu-am!..
    .    Hawe txiqha k’ec’xem g’ichit-ueta “Adighe Txik’er” yeg’uire-yechh’iw,

    yiryquiw zeeth’ame, Adighebzer psewifinus. “Adighe Txik’er” mi zemanimy

    g’ag’uenu zemanxemy Adighebzer chizih’ifinu,chiziqhapsewifinu zi txik’e

    systems. “Adighe Txik’er;” Adighebze C’eniqhalejhxem yilhesychem c’yqhu

    zi zeman k’ih’ pc’onde zek’elhh’awijhiw zedelajhexew zeqhuisew (anonymiw)

     witikuim g’iraqhah’aawe, Adighebzem yi txiqhaxer yiryquiw “yegeqhuaf’ere

    zeeh’aqhuaf’ere” g’aziqhaxhuif alternatyfince txik’e system zaques. Ha txik’e

    systemir zeeth’awe Adighebzek’e tinciw ditxefinus, dilejhefinus.
    .    “Adighe Txik’er” zeeth’aw Adighebzek’e c’eniqhaxem f’iwe dateelejhih’ime;

    Adighexem c’exiw zig’adiwjhijifinus, Adighebzery xexhuewre psewifinus.
    .     Adighexer; dimiguivew, dy uexuiqhuexemre dy lejheniqhaxemre ko-ordyne

    zidetc’iw, “Adighe Txik’er” zeeth’aw Adighebzek’e c’eniqhaxem dateelejhih’iwe

    dixueejhen xueey g’oxhuir… 

    .                                                                                    YEMUZ Yilmez 
    .                                                                                         2014 Qha

     

     

    .          ADIGECE’Yİ GELİŞTİREREK YAŞATMALIYIZ!..

    .    Değerli Adıgeler,

     

    1. “Slav Yazısı’nın Adıgece’ye uygun yazı olduğu” söyleminin artık

    inandırıcılığı kalmamıştır. O söylemin doğru olmadığını; politik ve

    ideolojik mülâhazaların dışında tam bilimsel olarak kanıtlayalım:

    .   Adıgece’nin ünsüz sayısı çok olup, Slav dillerinden farklı olarak,

    ünsüz harfi çok olan heceyle oluşan kelimeleri ve onların kullanım

    yoğunlukları fazladır. Slav Yazısı’nın dik çizgili biçimdeki harflerinin

    sayısı çoktur. Bu harfler, çok ünsüz harfli heceyle oluşan kelimelerin

    yazılarını metin (tekst) içerisinde yeterli olarak “okunuşlu ve kullanışlı”

    duruma getirememektedirler. Slav Yazısı ile yazılmış Adıgece metin

    (tekst) içerisinde; çok ünsüz harfli hecesi olan kelimelerin harflerinin

    seçilmeleri, seslerinin anlaşılmaları ve bunların anlamlarının okuma

    süresince zihinde tutulması çok zor olmaktadır. Başka bir ifade ile

    söylemek gerekirse, bu yazının imlâsı Adıgece’ye ağır gelmektedir.

    Slav Yazısı; Adıgece’de, insanın algılama ve ruhsal yapısına uygun

    bir yazı oluşturamadığı için, Slav Yazısı ile yazılmış Adıgece yazıların

    okunmaları zevkli değil, tam aksine sıkıcı ve sıkıntılı olmakta, insanı

    Adıgece ile yazı yazmaktan ve Adıgece’yi kullanarak çalışmaktan

    uzaklaştırmaktadır. Bundan dolayı Kafkasya’da Adıgece’yi bilenler

    gittikçe azalmaktadır.

    .   Yeterinden çok daha uzun bir zaman olan 80 yıllık uyguluma, Slav

    Yazısı’nın Adıgece’ye uymadığını göstermiştir. Bu duruma rağmen Slav

    Yazısı’nın kullanılmasına devam edilmesi için ısrar edilmesi ve kanunla

    yasak getirilmesi, çok haksız bir durumdur. Bu yazı, Adıgece bilenleri

    gittikçe azaltmasaydı haklı bir nokta olabilirdi. Yönetimler; zulüme

    ve kültürel jenoside devam etmek istiyorlarsa, bu, onların bileceği bir

    husustur. Biz; insanlar arasında antipatiyi arttıran değil, saygı ve sevgiyi

    arttıran ilişkilerin çoğaltılmasından ve bunun için adaletli olan kararların

    alınmasından yanayız. Elbet ileride adaleti gerekli gören yönetimler de

    olacaktır. Ancak adaletli kararlara ulaşmak için geçecek olan zaman,

    bütün insanların zararıdır. 

    .    Slav Yazısı; teknik olarak Adıgece’ye uygun olamadığından, 80 yıldır

    Adıgece’yi nefes aldırmadan boğmaktadır. Artık Adıgece’yi öldürmek

    üzeredir. Çok aleni olan bu durumu, Adıgeler gecikmeden muhakkak

    görebilmeliyiz.

    2. Adıgece’nin ölmesi demek, Adıge Kültürü’nün de ölmesi demektir.

    Adıge Kültürü, Dünya'ya güzellik katan bir kültürdür. Adıge  Kültürü’nü

    oluşturan Adıgece ölmese daha iyi olur, diye düşünüyorum.
    3. Size, Adıge Yazısı’nı (Adighe Txik’er’i) açıklayan yazıları ilişikte

    sunuyorum.

    4. Adıge Yazısı (Adighe Txik’er); Adıge Dilbilimcileri tarafından bir

    yüzyıldan çok bir zaman içerisinde ortaya çıkarılmış olan, dilbilimin

    bütün bilimsel kriterlerine uygun olan, Adıgece’nin yazılarını yeterli

    olarak “okunuşlu ve kullanışlı” duruma getiren, Adıgece’nin ne kadar

    güzel olduğunu gösterebilen ve alternatifsiz olan tek yazı sistemidir.

    5.  Adıgece’nin yaşayabilmesi için; Adıgeler, gecikmeden toplumca

    Adıge Yazısı’nı kullanmaya başlamamız gerekmektedir. Onu çabuk

    bir şekilde Adıgelere öğretebilmemiz için, para ve pul gerektirmeyen

    çok kolay bir işi toplumca yapmamız gerekmektedir. Önerim olan o

    kolay iş şudur:

    .    İlişikteki yazılarda açıklanmış olan “Adıge Yazısı”nı; tanıdığımız

    tüm Adıgeler’e ulaştırıp onlara tanıtalım ve öğretelim. Gençlerimize,

    şarkı ve şiirlerini “Adıge Yazısı” ile yazmalarını önerelim. “Adıge

    Yazısı”nı hiç gecikmeden çocuklarımıza öğretelim.

    6. O kutsal işimizi, beraberce en çabuk şekilde gerçekleştirmemiz

    gerektiği hususunda, bütün Adıgeler’e ricada bulunuyorum!

    7. Adıgece’nin yaşamasını sahiden istiyorsak; o kolay işimizi bir

    an evvel toplumca yapmamız gerekmektedir. Onu müteakiben de

    çok çabuk bir şekilde Adıge Kültürü’nü, “Adıge Yazısı” ile Adıgece

    yazarak onları da Adıgeler’e ulaştırmamız gerekmektedir.

    8. Adıge Yazısı üzerinde kimseyle hiçbir polemiğe girmeden onu 

    hemen kullanmaya başlamamız; güzel biçimlerde, doğru olarak ve

    üzerinde özenerek kullanmamız gerekmektedir…

    9. Adıgece’yi geliştirerek yaşatmazsak, toplumsal işlerimiz hiçbir

    zaman düzelmeyecektir. Adıgece’yi geliştirerek yaşatmalıyız!..

    .   Gerçek Adıge Ruhu olan Adıgeler! Sizi çağırıyorum!

     

    .   ADIGECE ÖLMESİN!..

    .   GELİNİZ!

    .   ADIGECE’Yİ GELİŞTİREREK YAŞATALIM!..

                                                                        Yılmaz ÖZCAN

                                                                           30.03.2014

                                                                      K.Maraş – Turkey

     

     

    .                                  ADIGE YAZISI

     

                         “ADIGE YAZISI”NIN OLUŞUMU

     

    1. Ünsüz seslerin arkalarında onlara bitişik olarak gelen bağımlı ünlü

    sesler; “ a , aa , e ,ee , i , o , u , uu , y ” sade ünlü harfleri ile yazılırlar. 

    2. “ g’, h , h’, q , q’, qh , xh ” ünsüz seslerinin (harflerinin) arkalarında

    gelen “ kısa a ”sesi bir “ a ”  harfi ile ve “ uzun a ” sesi iki “ aa ” harfi ile

    yazılırlar. Diğer ünsüz seslerin arkalarında gelen “ kısa e ” sesi bir “ e ”

    harfi ile ve “ uzun a ” sesi ise bir “ a ”harfi ile yazılırlar.

    3. “ İnce-uzun e ” sesi, her zaman iki “ ee ” harfi ile yazılır.

    4. Türkçe’deki “ kalın ı ” ünlü sesi, Adıgece’de “ i ” harfi ile yazılır.

    Ancak “ y ” harfinin arkasında gelen “ i ” harfinin sesi, daha ince

    olarak okunur.

    5. “ o ” harfinin sesi uzun olarak çıkar.

    6. “ g , g’, k , q , q’, qh , x , xh ” ünsüz seslerinin arkalarında gelen

    “ yarım u ” sesi bir “ u ” harfi ile ve “ uzun u ” sesi iki “ uu ” harfi ile

    yazılırlar. Diğer ünsüz seslerin arkalarında gelen “ uzun u ” sesi ise bir

    “ u ” harfi ile yazılır.

    7. Türkçe’deki “ ince i ” ünlü sesi, Adıgece’de “ y ” harfi ile yazılır.

    Ancak “ g , k  ” harflerinin arkalarında gelen “ y ” harfinin sesi yarım

    ünlü olarak çıkar.

    8. Yan yana gelen iki “ yy ” harfinden önde olan “ y ” harfi onun ünlü

    sesini ve arkada olan “ y ” harfi ise onun ünsüz sesini gösterir.

    9. Sade ayrılan ünlü sesler; kelimelerin ilk sesleri olarak geldiklerinde

    “ a , aa , ee , i , o , uu , y ” sade ünlü harfleri ile ve kelimelerin içlerinde

    ya da sonlarında geldiklerinde harflerinin önlerine kısa çizgi ( – ) işareti

    konarak “ -a , -aa , -ee , -i , -o , -u , -uu , -y ” grupları ile yazılırlar.

    10. Birleşik ayrılan ünlü sesler; kelimelerin ilk sesleri olarak

    geldiklerinde “ ua , ue , uee , ui , uy ” birleşik ünlü harfleri ile ve

    kelimelerin içlerinde ya  da sonlarında geldiklerinde birleşik harflerinin

    önlerine kısa çizgi ( – ) işareti konarak “ -ua , -ue , -uee , -ui , -uy ”

    grupları ile yazılırlar.

    11. Serbest ünüz seslerin bir kısmı sade ünsüz harfleri ile ve bir kısmı

    ise birleşik ünsüz harfleri ile yazılırlar.

    12. “ c ” harfi “ ince ş ” sesini ve “ ch ” grubu ise “ kalın ş ” sesini gösterir.

    13. “ g , k ” harflerinin arkalarında gelen ince ünlü harfler; onları, ince

    ünsüz sesleri ile okutur. Ancak “ gegu ” kelimesinin “ ge.. ” grubu,

    “ dje.. ”sesiyle de okunabilir.

    14. Ünsüz ses olarak gelen “ h ” harfi, kesintisiz olarak çıkan ses

    gruplarını oluşturur.

    15. Arapça’nın “AYIN” harfinin ünsüz sesi, “ i ” harfi ile yazılır.

    16.  “ x ” harfi, normal olarak “ ince k ” sesi ile “ h ” sesinin birleşimi

    bir sesle okunur. Ancak çoğul eki olarak gelen “ xe ” grubu, Türkçe’nin

    “ ha ” sesiyle de okunabilir.

    17. “ g , k , u ” harflerinin arkalarında olmadan tam ünlü harflerin

    önlerinde veya arkalarında gelen “ y ” harfi, Türkçedeki ünsüz sesi

    ile okunur.

    18. Sıkılmış ünsüz sesler, ünsüz harflerinin arkalarına apostrof ( ’ )

    işareti konarak yazılırlar. “ g’ ” grubunun apostrof işareti “ g ” harfinin

    kalın ünsüz sesini ve “ k’ ” grubu nun apostrof işareti ise “ k ” harfinin

    ince ünsüz sesini sıkar. 

    19. Birleşik ünsüz harflerin birleşen harfleri; biribiri arkasında ama

    birleşmeden ayrı sesler olarak geldiklerinde, aralarına kısa çizgi ( )

    işareti konarak yazılırlar.

    20. Adıgece’nin “zarf-fiil” kelimeleri; seslerin yazılışlarına örnek olarak

    verilen kelimelerden “zarf-fiil (gerundium)” olanların yazıldıkları gibi

    yazılmalıdırlar.

     

    .                                                      – 1 –     2014 Yılı – Yılmaz  ÖZCAN

     

     

    ADIGECE’NİN SESLERİNİN YAZILIŞLARI

    .             (KABARTAY DİYALEKTİ)

     

     “ a = kısa a ” sesi olarak:                  “ aa = uzun a ” sesi olarak:

    ( g )   g’ah’    : getir                .     .     g’aah’        : getiriyorlar

    ( h )    ha         : o (zamir)        .     .     haa-a          : değil, hayır

    ( h )   xeh’at  : giriyordu        .     .     xeh’aat       : girmişti

    ( q )    qab       : kabak             .     .     qaabze        : temiz

    ( q )   q’a       : mezar             .     .     q’aachh’a   : mezar başı

    ( qh )  qha      : yıl, sene          .     .     qhaatxe      : ilkbahar  

    ( xh )  yitxha  : çizgi çiz          .     .     yitxhaat     : çizilmişti

     

    “ kısa e ” sesi:                                    “ a = uzun a ” sesi olarak

    mel                 : koyun                          maze          : ay

    ne                   : göz                              dame          : kanat

     

    ..ee

    f’eey               : kirli                             teep’e        : üstünü ört, kapat

    yeeky             : adım atıyor                  g’eex         : (ot) biçiyor; aşağıya in

     

    ..i

    ci                    : at                                zi                : bir

    yiz                  : içi dolu                       bide           : sert

     

    ..o

    nobe              : bugün                          xoh’a          : giriyor (suya vb.)

    bo                  : ahır                             txuog’ue     : bizim için gidiyor.

     

    .                                                        “ u = uzun u ” sesi olarak

    .                                                           bzu              : kuş

    .                                                           t’u               : iki

    ..y

    sy                  : benim                          sych            : üç bıçak

    cyt’               : iki at                            g’yx            : içinden çıkar

     

    ..yy

    cyyin            : bir şeyi uzatmak           k’yyin        : bağırmak

    byy               : düşman                         fyyin          : ıslık çalmak

     

    a , aa , ee , i , o , uu , y

    ane              : yemek masası               ot                  : kenarında duruyor

    ade              : pense, kıskaç                oh’a              : kenarına yaklaşıyor

    aax              : ondan alıyorlar             uuwin           : ulumak

    aaxar          : ondan aldıkları             uuwir            : uluyan   

    eeyin           : kötü olmak                   yt’                  : iki el

    eex              : o ondan alıyor              yxir                : elinden aldığı şey

    ix                : ondan al

    iqhin           : elinde bulundurmak

     

    -a , -aa , -ee , -i , -o , -u , -uu , -y

    jis-at           : söylüyordum                 t-ok             : önümüzden çekiliyor

    yip-at          : boyuyordun                   si-ot              : önünde duruyorum

    jis-aat         : söylemiştim                   ne-u              : insan yüzü, sima

    jy-aat          : söylemişti                     xee-u             : içine batırıyor

    s-eex           : elimden alıyor               g’a-uuwt      : uluyordu

    p-eex          : senden alıyor                 de-uuwir      : beraber uluyan

    t-ix             : elimizden al                   gif-yxt          : elinizden alıyordu

    s-ix             : elimden al                      p-yxar          : senden aldığı şey

    ye-i             : “inat” ünlemi

    acri-i          : aşure

     

                                                    – 2 –

     

    ua , ue , uee , ui , uy

    uax             : açıyorlar                         uixin             : açmak

    uade           : kenarına dikiyorlar        uiv                 : kalın

    ueten          : açıklamak                      uyxir             : açmakta olduğu şey

    uexu           : iş                                    uyder            : kenarına diktiği şey

    ueex           : açıyor

    ueede         : kenarına dikiyor

     

    ua , -ue , -uee , -ui , -uy

    so-uate        : açıklıyorum                  gi-uik          : bu yana çekil

    zi-uax          : açıyorlar                       t-uik             : önümüzden çekil

    p-ueten?      : açıklar mısın?              f-uyxt            : önünüzden alıyordu

    s-uetin?       : masaj yapayım mı?      s-uyxir          : önümden aldığı şey

    t-ueex          : önümüzden alıyor

    zi-ueex        : açıyor

     

    b

    nibe            : karın

    c

    cate            : kaymak

    ch

    chabe          : yumuşak

    d

    danew        : ipek olarak

    dz

    dzeliw        : söğüt olarak

    f

    fe               : siz; deri

    g

    gaz             : gaz

    gerc            : fasulye

    gegu           : oyun; düğün

    gy

    gyane         : gömlek

    yigyi           : şimdi

    yeegy         : eğiriyor

    gu

    degu          : sağır

    gh

    jighiw        : ağaç olarak

    h

    hane          : anne

    hade          : baba

    i

    ialemet      : acayip

    maine        : mânâ, anlam

    j

    bajew       : tilki olarak

    jh

    jhi             : eski; rüzgâr

    k

    karton      : karton

    kontrol     : kontrol

    kezuwe     : sırayla

    ky

    kyar         : çatlamış olan

    yakyiw     : onlar adım atarak

    yeeky       : adım atıyor

    ku

    h’akuiw   : fırın olarak

     

                           – 3 –

     

    l

    li                 : et

    lh

    lhi               : kan

    m

    maze           : ay

    n

    ne                : göz

    p

    pe                : burun

    q

    qab              : kabak

    qaabze         : temiz

    g’aqeeyin    : genirmek

    qoplhe         : zulaya bakıyor

    qoh’a          : ardına geçiyor

    qu

    mequiw      : kuru ot olarak

    qh

    qha              : yıl

    qhaatxe       : ilk bahar

    qheeyin       : ağıtla ağlamak

    qhu

    meqhu         : kuru hale geliyor

    r

    weram         : cadde

    s

    se                 : bıçak

    wines           : evdir

    t

    mate            : sepet

    ts

    tsi                :  yün

    v

    guiven         : gecikmek

    w

    wade            : çekiç

    x

    xade             : bahçe

    xoh’a           : katılıyor

    xu

    nexu              : ışık

    txuog’u e      : bizim için gidiyor

    xh

    pxha              :  odun, ahşap

    xheeyin         : kımıldamak

    xhu

    g’axhuiw      : oluşarak

    y

    yatx               : yazıyorlar

    yege              : oku; çağır

    yoge              : okuyor; çağırıyor

    z

    ze                  : bir defa, bir kez

     

                                   – 4 –

     

    c’

    c’ale               : genç

    f’

    maf’e             : ateş

    g’

    g’ag’uen        : gelmek

    g’aag’ue        : gel

    g’eege            : oku; çağır

    g’oplhe          : bu yana bakıyor

    g’oh’a            : ortaya çıkıyor

    g’u

    yeg’u             : uygun

    h’

    h’alhe           : yük

    k’

    k’apse           : halat, ip

    nek’eguugu  : göz arpacığı

    l’

    l’i                  : erkek, er, adam

    p’

    p’e                : yatak; yer

    yip’-a?          : beslemiyor mu?

    q’

    q’a               : mezar

    q’u

    q’uih’           : gemi

    t’

    nat’e             : alın

    g’yt’-am       : kazmıyor

    ts’

    ts’e               : isim, ad

     

    xuezin : Cer xued-zas: Sütünü süzdük.  zin    : Cer d-zas     : Sütü süzdük

    yisen   : Pqor yit-sas  : Direği diktik      xesen: Jigh xet-sas : Ağaç diktik

     

    guenu : gidecek (gelecek zamanda).    gueniw : gitmek için (zarf-fiil).

    yidinu?: dikiş dikecek mi? (  ”   ”  ).     dzeliw    : söğüt olarak (   ”    )

     

                                                      – 5 –

     

     

    .                                 ADIGHE TXIK’ER

     

    .                 “ADIGHE TXIK’ER” G’IZERIXHUIR

     

    1. Maq de-uxem ya wijhxem g’ytxew habixem g’aaguetxew g’aag’ue

    maq ui zeecexer; ya “ a , aa , e , ee , i , o , u , uu , y ” maq ui h’arf

    zaquexemk’e dotxir.

    2. “ g’, h , h’, q , q’, qh , xh ” maq de-uxem ya wijhxem g’ytiw g’aag’ue

    “ a k’ec’ ”maqir zi “ a ” h’arfk’e,  “ a k’ih’ ” maqir “ aa ” h’arfyt’k’e

    dotxir. Hadireey maq de-u-xem ya wijhxem g’ytiw g’aag’ue “ e k’ec’ ”

    maqir zi “ e ” h’arfk’e, “ a k’ih’ ” maqiry zi “ a ” h’arfk’e,  dotxir.      

    3. “ e psiqhue-k’ih’ ” maqir, sitim chiqhuey “ ee ” h’arfyt’k’e dotxir.

    4. Tirkuibzem yi “ ı ” maq ui qhuimir, Adighebzem “ i  ” h’arfimk’e

    chidotxir.

    5. “ o ” h’arfim yi maqir, maq ui k’ih’iw g’ok’ir.

    6. “ g , g’, k , q , q’, qh , x , xh ” maq de-uxem ya wijhxem g’ytiw

    g’aag’ue “ u nique ”maqir zi “ u ” h’arfk’e, “ u k’ih’ ” maqir “ uu ”

    h’arfyt’k’e dotxir. Hadireey maq de-uxem ya wijhxem g’ytiw g’aag’ue

    “ u k’ih’ ” maqiry zi “ u ” h’arfk’e dotxir. 

    7. Tirkuibzem yi “ i ” maq ui psiqhuer, Adighebzem “ y  ” h’arfimk’e

    chidotxir. “ g , k ” h’arfxem ya wijhxem g’ytiw g’aag’ue “ y ” harfim yi

    maqir, maq ui niquew g’ok’ir.

    8. Zebqhadetiw g’aag’ue “ yy ” h’arfyt’im yape yit yi “ y ” h’arfim habi yi

    maq uir,  yawijh g’yt yi “ y ” h’arfimy habi yi maq de-uir g’eeqhalhaqhuir.

    9. Maq ui guek’ zaquexer; psalhexem ya pe maqxew g’ichig’uexem ya

    “ a , aa , ee ,i , o , uu , y ” maq ui h’arf zaquexemk’e,  psalhexem xetxew

    ye ya k’ewix maqxew g’ichig’uexem ya h’arfxem ya pexem yequa k’ec’

    ( ) naqhiche pitlhh’awe  ya “ -a , -aa ,  -ee , -i , -o , -u , -uu , -y ”

    guipxemk’e dotxir.

    10. Maq ui guek’ zeguetxer; psalhexem ya pe maqxew g’ichig’uexem

    ya “ ua , ue , uee , ui , uy ” maq ui h’arf zeguetxemk’e,  psalhexem

    xetxew ye ya k’ewix maqxew g’ichig’uexem ya h’arf zeguetxem ya

    pexem ye

  3. .                              TH’ABZEMRE TXIBZEMRE

    .    “Th’am ts’ixuxem g’aaxuy-uexuaxer” txibzek’ey g’aa-uetaqhanty,

    yilhes mynych yiqhuineqhu yape psewa pasereey Adighexem; txibzer,

    “Th’abzew” ya-uas. Ha lhexhanem k’elhig’ue zemanxem Adighexer

    “Th’abzem, c’eniqhaxem, txibzem” pe-ac’e xuaqhaxhuiw daqhaxuexaxe

    newijh, “Th’abzem” yi mainery zeg’uek’iry “damiqha” xhuas. Yilhesyche

    zi-t’uch lhandere winaqhue damiqhaxew zirah’a Adighe xiyerogulyfxem

    chh’ak’e nobey Th’abze ja-ar.
    .    Xiyerogulyfxem, arke-olojyy qiymet ya-as. Lhepq guerexem, pasereey

    zemanxem xiyerogulyf txiqha chh’axuexer chizirah’aas. Xiyerogulyf txiqha

    guerexery; yilhesyche kued g’axhu zeman g’uets’im chizeg’uek’iwre ya

    g’axhuiniqhaxer yiryquiry dy zemanim chizirah’a h’arf systemxer  g’axhuas. 
    .    Chizirah’a bzem yi txiqhaxer yiryquiw “yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere”

    g’azimiqhaxhu txik’e systemim; ha bzer, dy zemanim chyqhapsewijifinu-am.

    Neqhuec’iw jit-ame; yi txiqhaxer yiryquiw “yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere”

    g’aziqhaxhu txik’e system zymi-a ye yi-aw chitimy zeeyxer har zeezimih’a

    bzer, mi lhexhanem kuedire chıpsewijifinu-am… 
    .    Hapxuedew zi g’uedijiniqha; mi lhexhanem, Adighebzemy chh’achit-s!

    Adighebzem yi txiqhaxer “yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere” g’azimiqhaxhu,

    xamem g’idywxil’a txik’e systemimk’e, Adighebzery kuedire psewijifinu-am!..
    .    Hawe txiqha k’ec’xem g’ichit-ueta “Adighe Txik’er” yeg’uire-yechh’iw,

    yiryquiw zeeth’ame, Adighebzer psewifinus. “Adighe Txik’er;” mi zemanimy

    g’ag’uenu zemanxemy Adighebzer chizih’ifinu, chiziqhapsewifinu zi txik’e

    systems. “Adighe Txik’er;” Adighebze C’eniqhalejhxem yilhesychem c’yqhu

    zi zeman k’ih’ pc’onde zek’elhh’awijhiw zedelajhexew zeqhuisew (anonymiw)

     witikuim g’iraqhah’aawe, Adighebzem yi txiqhaxer yiryquiw “yegeqhuaf’ere

    zeeh’aqhuaf’ere” g’aziqhaxhuif alternatyfince txik’e system zaques. Ha txik’e

    systemir zeeth’awe Adighebzek’e tinciw ditxefinus, dilejhefinus.
    .    “Adighe Txik’er” zeeth’aw Adighebzek’e c’eniqhaxem f’iwe dateelejhih’ime;

    Adighexem c’exiw zig’adiwjhijifinus, Adighebzery xexhuewre psewifinus.
    .     Adighexer; dimiguivew, dy uexuiqhuexemre dy lejheniqhaxemre ko-ordyne

    zidetc’iw, “Adighe Txik’er” zeeth’aw Adighebzek’e c’eniqhaxem dateelejhih’iwe

    dixueejhen xueey g’oxhuir… 

    .                                                                                    YEMUZ Yilmez 
    .                                                                                         2014 Qha

  4. . ÇERKESÇE YAŞAMAMALI MI?!.

    . “Çerkesçe Öğrenim”e ilginin azalmasının nedenleri çoktur. Ancak
    en başta gelen nedeni, “Slav Yazısı” prangasının ona vurulmuş
    olması ve bu durumun; üniversitelerin dilbilimle ilgili akademik
    çevreleri ile Çerkes Sivil Toplum Kuruluşları yöneticileri tarafından,
    toplumu’nun arzu ve isteklerine aykırı olarak ısrarla savunulmasıdır.
    . Dünyanın en mükemmel kitapları, en iyi öğretim dokümanları, en
    iyi öğretmenleri sağlansa da; Çerkes Dilleri’ne uymayan, onların
    yazılarını yeterince “okunuşlu ve kullanışlı” duruma getiremeyen,
    başka bir ifade ile söz konusu dillerde, insanın algılama ve ruhsal
    yapısına uygun bir yazı oluşturamayan “Slav Yazısı” ile; Çerkes
    Dilleri’nin yeni nesillere yaygın olarak öğretilebilmesi mümkün
    değildir. Slav Yazısı ile Çerkes Dilleri’ni öğrenenlerin sayısı, o dilleri
    unutanların sayısının % 3′ ü kadar dahi olamayacaktır. Çünkü Slav
    Yazısı, teknik olarak Çerkes Dilleri’ne uygun olamamaktadır. Slav
    Yazısı’nın imlâsı bu dillere ağır gelmektedir. Bu durum, iki nedenden
    kaynaklanmaktadır. Adıgece’nin ses özellikleri ile Slav Harfleri’nin
    orfografik özelliklerinden kaynaklanmaktadır. Bu hususu biraz
    açacak olursak; Adıgece’nin ünsüz sesleri çok olup, çok ünsüzlü
    hecesi olan kelimelerinin miktarı ile bunların kullanım yoğunlukları
    fazladır. Slav Yazısı’nın ise, dik çizgilerle oluşan harflerinin miktarı
    çoktur. Bu harfler; çok ünsüzlü hecesi olan kelimelerin yazılarını
    metin (tekst) içerisinde yeterli olarak “okunuşlu ve kullanışlı” duruma
    getirememektedirler. Slav Yazısı ile yazılmış Adıgece bir metin
    içerisinde; çok ünsüz harfli hecesi olan kelimelerin harflerinin
    seçilmeleri, seslerinin anlaşılmaları, bunların anlamlarının okuma
    süresince zihinde tutulması zor olmaktadır. Bu sebepten dolayı
    Slav Yazısı ile yazılmış Adıgece yazıların okunmaları zevkli değil,
    tam aksine sıkıcı ve sıkıntılı olmakta, bu durum ise, insanı Adıgece
    yazı yazmaktan ve Adıgece’yi kullanarak çalışmaktan soğutmaktadır.
    Başka şekilde söylemek gerekirse; bu dillerin kendi doğal kullanışlı
    yazı sistemlerinin öğretimde kullanılmasına müsaade edilmediği ve
    ısrarla dayatılan yazı sistemi de bu dillerde kullanışlı olamadığı için,
    Çerkes Dilleri’ni bilenler dünyada gittikçe azalmaktadır. UNESCO
    da bu dillerin kısa zaman içinde öleceklerini belirtmekten başka bir
    şey yapmamaktadır. UNESCO’nun esas görevlerinden birisi de, bu
    “Kültürel Jenosid”i durdurmak olması gerekirken tam aksine olarak
    olaya seyirci kalmayı tercih etmektedir. Bu durumlar görüldüğü ve
    bilindiği halde; Slav Yazısı’nın Çerkes Dilleri’nde kullanılmasına
    devam edilmesi için ısrar edilmektedir. Rus Yönetimi’nce; bu dillerde
    yazı değişikliği yapılamayacağı hakkında, kanunla yasak getirilmiştir.
    Bu yasak, çok haksız bir durumdur. İnsan haklarının ayaklar altına
    alınmasıdır. Bu durum; insan haklarının genel olmadığını, ancak
    uygun görülen halklar için söz konusu olabileceğini göstermektedir.
    . Çerkesler, yaşayabilmek için kendilerini savunma dışında
    dünyada hiçbir ulusa ve insanlara saldırmamışlar ve onlara herhangi
    bir zarar vermemişlerdir. Ama Çerkesler’e en ağır jenosid
    uygulanmıştır. Fiziki jenosid yeterli görülmemiş, jenosidden arta
    kalan insanların % 90’ı öz vatanlarından sürülmüşlerdir. Bunların
    % 90’ı da sürgün yollarında ölmüştür. Bu kadar zülum de yeterli
    görülmemiş, sağ kalanların üzerinde bu güne kadar devam eden
    acımasız bir “Kültürel Jenosid” uygulanmıştır. Bu da yeterli
    bulunmamış ki, diyasporada kültürel bakımdan tam da nefes
    alabilecekleri bir sırada, bir takım gizli temaslarla “Slav Yazısı”
    prangasının diyasporadaki insanlara da vurulması sağlanmıştır.
    Şimdi ise, bu pranga sayesinde Çerkes Kültürü’nün ihyâ olacağı
    söylenerek Çerkes Toplumu ile alay edilmektedir!..
    . Dünya’daki bilim insanları ve akademisyenler; Çerkes Dilleri’ne
    ve Çerkes Kültürü’ne sahip çıkmazlarsa, kısa bir zaman içinde bu
    diller ve Çerkes Kültürü dünyadan tamamen silinecektir. Çerkesler’in,
    dillerini ve kültürlerini yaşatmak için önlem alabilmeleri mümkün
    değildir. Çünkü, sadece kanunla yasak konulmakla kalınmamış, bir
    takım gizli temaslarla “yazı prangası”nın diyasporadaki insanlara da
    vurulması sağlanmıştır. Slav Yazısı teknik olarak Çerkes Dilleri’ne
    uymasa da, Çerkesler bu yazıyı kullanmak zorundadırlar. Bunun
    anlamı şudur: Çerkesler; dillerinin ve kültürlerinin ölümünü, elleri
    bağlı olarak seyretmek zorundadırlar. Bu ne biçim bir adalet?!. Ne
    kadar haksız ve hazin bir durum!..
    . Değerli akademisyenlere, bilim insanlarına ve vicdanı olan bütün
    aydınlara soruyorum: Lütfen aynı haksızlığın size de yapıldığını bir
    düşünün! Öyle bir dünyada siz mutlu olabilir misiniz?!. Konunun çok
    üzücü olan bir tarafı da; Avrupa ve dünyanın diğer ülkelerindeki bilim
    insanlarının, akademisyenlerin bu kültürel jenoside ses
    çıkarmamaları ve Türkiye’deki akademisyenlerin ise bu kültürel
    jenoside katkıda bulunmalarıdır. Kanaatime göre Çerkes Dilleri ve
    Kültürü; dünya ülkelerine ve insanlığa zararlı değildir. Tam aksine
    Çerkes Kültürü; dünyaya güzellikler, moral değerleri, insani değerler,
    güzel duygular ve sanatlar katmaktadır… Bu nitelikleri taşıyan Çerkes
    Kültürü’nün ve onun dili Çerkesçe’nin yaşamaması mı gerekiyor?!.
    . Çerkes Dilleri ve Çerkes Kültürü’nün yaşayabilmesi için onun,
    ilk önce teknik olarak kendisine uymayan “Slav Yazısı” prangasından
    muhakkak kurtarılması gerekmektedir. Kafkasya’daki kimi cesaretli
    Çerkesler de “Slav Yazısı’nın Çerkes Dilleri’ne uymadığını” açıkça
    ifade etmektedirler. Ama her ne hikmetse, Slav Yazısı’nın bu dillerde
    kullanılmasına devam edilmesi için bizim akademisyenlerimiz başta
    olmak üzere çok ısrar edilmektedir. Âdeta “Slav Yazısı’nın Adıgece’yi
    boğmasına seyirci kalınması ve hatta marifetli kişi ve kuruluşlarca
    bu kültürel jenoside katkıda bulunulması” için bütün dünya anlaşmış
    gibidir. Ne diyelim, dünyaya hayırlı olsun…(!..)
    . Ancak kanaatime göre yanlış yapılmaktadır. “Kültürel Jenosid”i
    uygulayanlar ile onlara çanak tutanlar, aslında kendilerinin çukurlarını
    kazmaktadırlar!.. Yeterli bir inceleme yapıp etraflıca düşünürlerse,
    yaptıklarının ve haksız uygulamalarının çok yanlış olduklarını, kendi
    çıkarlarına da uygun olmadıklarını görebilirler!.. Gene de şövence
    düşünüş ve tutumlarında ısrar edeceklerse, artık kendileri bilirler…
    Ama yanlışlarının gelecekteki acısını muhakkak hissedeceklerdir!..
    Demek ki onlar, GRİ BİR DÜNYAYI tercih ediyorlar. Bu durumda
    kendilerine, “GRİ DÜNYANIZ SİZLERE HAYIRLI OLSUN!..” demekten
    ve iyilikler dilemekten başka yapılabilecek bir şey yoktur… Bizler de,
    artık içi boş sözlere kanıp umutlanmamalıyız…
    . Madem Çerkes Dilleri ile Çerkes Kültürü’nün yozlaştırılmadan
    yaşatılması sahiden istenmiyor, o halde niye bu insanlar boş yere
    oyalanıyor?!. Onların zamanları kendilerinden niye çalınıyor? Bu
    insanlara dürüst olarak davranılsa da, “Artık Çerkesçe’nin ve Çerkes
    Kültürü’nün yaşatılmasına gerek duyulmadığı” kendilerine söylense
    ve ona göre davranılsa daha doğru ve etik bir hareket olmaz mı?!.
    Çerkesler, kendilerine dürüst olarak davranılmayı hak etmiyorlar
    mı?!.
    . Adıge Toplumu’ndan bir kişi olarak; Türkiye’nin ve Dünya’nın
    akademik çevreleri ile dilbilim insanlarına şunu söylemek istiyorum:

    . ÇERKESÇE’NİN ÖLMESİ; SİZLER İÇİN, HERKES İÇİN VE
    DÜNYA İÇİN HİÇ DE İYİ OLMAYACAKTIR!..

    Yılmaz Özcan 29.11.2014

  5. . ÖNEMLİ BİLİMSEL GERÇEKLER

    April 29, 2015 Eagle
    …..
    “İkincisi, Kiril alfabesinin sadece Rusya Federasyonu halklarının
    dilleri için değil, hatta Rus dili için bile uygun olmadığıdır ve
    buna inanmak için yeteri kadar sebep vardır. Belki de Kiril,
    Sovyetler Birliğinin birkaç yüzyıl olmasa da en azından bir
    yüzyıllık geri kalmışlığının sebebidir. Şimdi aynı şey Rusya
    Federasyonu için de geçerlidir. Kiril’in verdiği en temel
    zararlardan biri; bu alfabe temelinde hızlı okuma tekniğinin
    geliştirilememesidir.”
    …..
    Yukarıdaki paragrafta belirtilen bilimsel tespitler; Rusya’da
    yayınlanan “Natsionalniy Aktsent” isimli web sitesindeki bir
    yazıdan alınmış olup, objektif olan Rus Dilbilim İnsanları’nın
    “Slav Yazısı” ile ilgili olarak tespit ettikleri “GÜNEŞ KADAR
    NET OLAN BİLİMSEL GERÇEKLER”i ifade etmektedirler.

    İNSANLAR BİLGİLENDİRİLMELİDİR

    “Kültür ile bağnazlık ve şövenliğin tamamen farklı olaylar
    olduklarını, insanların beyinlerine fazladan yüklenen yüklerin
    ya da onların beyinlerini fazladan yormaların; uzun vadede
    hem o insanlara ve hem de onların ülkelerine büyük zararlar
    verdiğini,” ilgili bütün insanlara anlatmak gerekmektedir.

  6. . ÇOCUKLARIMIZA EZİYET ETMEMELİYİZ!..

    “LATİN HARFLERİYLE RUSÇA ÖĞRENMEK İSTİYORUM!”

    “ЛAТИН ХЬЭРФЛEРИЙЛЭ РYСЧA OГЪРЭНМЭК ИСТИЙOРYМ!”

    Yukarıdaki iki başlık cümlesinden;
    1. Hangisi, yazı estetiği bakımından daha güzeldir?
    2. Hangisi, insan gözünü ve zihnini yormuyor?
    3. Hangisi, daha çabuk ve daha kolay anlaşılıyor?
    4. Hangisinin yazılması daha kolay olur?

    Yukarıdaki iki başlık cümlesini çocuklarımıza gösterip alttaki
    sorulardan her birisini ayrı ayrı sorarak cevaplar istediğimizde,
    bütün sorularda, % 90’dan daha fazla bir oranda ilk cümleyi
    seçeceklerdir.

    O HALDE, ÇOCUKLARIMIZA EZİYET ETMEMELİYİZ!..

  7. . Diteevqhaguipsisih’ij!..

    Adighe Bzec’eniqhalejhxem (haxer 60im yi nexhibes);
    yilhesychem c’yqhu zi zeman pc’onde zek’elhh’awijhiw
    zedelajhexew “Adighe Txik’er” witikuim g’iraqhah’aas.
    “Adighe Txik’er;” dy Adighebzem yi txiqhaxer yiryquiw
    yegeqhuaf’ere zeh’aqhuaf’ere g’aziqhaxhu, Adighebzer
    sit xuedyziw zeridaxer g’aziqhalhaqhu, alternatyfince
    dy txik’e system zaques.
    “Adighe Txik’er” zyc’isir dimilhaqhuifime, dimiguivew
    dy ts’ixuxem, dy binxem yadmiqhats’ixuime; dig’eegya
    dy wered qomir, dy qhibze qomir, dy xhuaxhue qomir,
    dy pselhek’e qomir, psory mainence xhuinuxes. Dy
    Adighebzery habi g’yqhaxhua Adighe Kuilturiry kued
    demik’iw l’ejinus.
    Adighebzer yamic’ejiw g’axhu dy binxem; de yape yitxem,
    zyk’ “f’iwe tc’awe” g’itxuija-anu-am! Hadireey Lheniquemy,
    dy cexydxem ya ne-uxem dachyplhejifinu-am!..
    Adighexer, “Adighebzer” zeripsewinim dixueeyiwe chitime;
    dimiguivew “Adighe Txik’er” zeeth’awe dixueejhen xueey
    g’oxhuir!..

    . YEMUZ Yilmez
    . 2014 Qha
    . K.Maraş-Turkey

  8. DIMIG’UEDIJIN CHH’AK’E ZIGUEREXER TC’EFIN XUEEYS!..

    Adighe Kuilturir ziqhabeqhuenu uexuiqhuexer dimiqhazac’ew
    dig’aafe quideeyk’e dig’aanewe g’axhug’aac’exem deeplhiw
    dichitk’e, Adighebze, Adighe Kuiltur uexuiqhuek’e xamexem
    zeezipxaxem ji-ac’e daxuexhuk’e; Adighexer dig’uedijin f’ek’a
    dizidinesin zi c’ip’e chi-a-am. Dy kuimbxer g’izerat’ c’ik’exem
    ya zyxuedexer tlhaqhuifiw, Adighexer dimig’uedijiw dipsewifin
    chh’ak’e sebep xhuinu ziguerexer tc’efiw zerijilek’e witikuim
    g’ytlhh’an xueeys!..

  9. YE-A DIXUEEVQHAAJHE!..

    Yiryquin-a dizeraqhaqapts’ar?!.
    Yiryquin-a dizerak’elhig’uih’aar?!.
    Yiryquin-a dizeraqhah’awleeyar?!.
    Yiryquin-a dizeraqhaguivar?!.

    G’itpoplher dy hanebzer.
    “Sy binxe! Fy axer g’isxuefcyy!” g’idjee-ar.
    Divqhawbid yi ar, yi pl’er, mil’e gyic’e har.
    Yi nem ne, yi napem nape chidivqhaaxue!

    Divqhaqhaqaabze yi wi-aaqhaxer,
    Xhuichxhue chidivqhaaxue, haxem.
    Deede-uen quideey yiryquin-am, habi.
    Apl’e xuedivqhac’, deevqhapsalhe!

    “Dig’ag’uas dy psew dy hanebze daxe,
    Dy qhaac’exer wettiniw we!” jeedivqha-a.
    Dqhaxhuijiniw har, g’adqhategyijiniw,
    Ye-a dixueevqhaajhe!..

    YEMUZ Yilmez
    06.03.2014
    K.Maraş-Turkey

  10. DY BZER ZYXUEDER DIMIC’EJINIR H’ADIQHUEDAXES!..

    Dy bzer zyxueder dimic’ejinir h’adiqhuedaxes! Adighexem
    dy bzer zyxueder dimic’ejinir yemig’u dides! Habi chh’ak’e
    Adighebzem yi maqxem ya zyxuedexer, haxer zerizegueh’a,
    zerizek’elhig’ue c’ik’exer, c’exiw zedqhac’en xueey g’oxhuir…
    “Adighe Txik’er” zedqhaac’eme; Adighebzem yi maqxem ya
    zyxuedexery, haxer zerizegueh’a, zerizek’elhig’ue c’ik’exery
    zedqhac’a xhuinus. Adighexem psomy “Adighe Txik’er” c’exiw
    zedqhac’en xueey g’oxhuir… 25.12.2014 YEMUZ Yilmez

    Dy bzem yi p’alher dimic’ejiw har dif’emi-uexuijime, neqhuec’
    lhepqxem de zyk’ pejiw daf’e-uexuin-am… YEMUZ Yilmez

  11. . DAYATMA YAZISI

    Türkiye’de resmi alfabe Türk Alfabesi’dir. Onun dışında kalan
    yazı sistemleri, kullanılmasına devlet tarafından izin verilmişse,
    Yerel Yazılar’dır. Devlet izin vermemişse, yasal olmayan ya da
    öneri niteliğinde olan yazılardır. Bundan dolayı “Slav Yazısı,”
    Türkiye’de “resmi alfabe” değildir. Kuzey Kafkasya’da ise bu
    yazı “normal yerel yazı” değil, bir “Dayatma Yazısı”dır.
    23.09.2015 Y. Özcan

  12. . “SLAV YAZISI” ADIGECE’Yİ BOĞMAKTADIR

    Adıgece’nin ünsüz sayısı çok olduğundan, Slav Yazısı’nın
    ona verdiği zarar çok daha fazla olup, Adıgece’yi hiç nefes
    aldırmadan boğmaktadır. Onu öldürmek üzeredir. Aşağıda
    gösterilen bir internet sitesi yazı başlığı bu durumu çok açık
    olarak ifade etmektedir.

    Adıgece, Kabardeyde de ‘Can Çekişiyor’ – Çerkesya
    cherkessia.net/news_detail.php?id=3316
    10 Şubat 2010

    Bu internet sitesi yazı başlığı; “Slav Yazısı Adıgece’ye uygun
    gelmektedir” söyleminin hiç doğru olmadığını, onun kocaman
    bir yalan olduğunu göstermektedir.

  13. ADIGHEBZER DUNEEYIR G’AQUITEJIXU DIVQHAQHAPSEW!..

    Adıgece, Kabardeyde de ‘Can Çekişiyor’ = Qaberdeeyimy
    Adighebzem yi pser chixok’ir.

    Ha psalhachh’am; “Qaberdeeyimy Adighebzem yi pser chixok’ir.”
    zerichijy-ar, xuabjhew g’izoguawer!.. Ha psalher, Adighe Pejxem
    psomy yaguewen xueeys!..
    “ADIGHE PEJXEM” GUIK’E PSEK’E SINIVOLHE-UIR!..
    Adighexem psomy; zimy deeminiquequiwe, ts’ixuxem ya guiqhu
    dimic’iwe, Adighebzer Adighe Txik’emk’e dy winexem chittxiwrey
    zeedivqhah’ay, ha ttxa txiqhaxer ya redaksiyonxer tc’ija newijh
    e-mail meesajk’e zir zim zexueedivqhah’y, haxer WEB sytexem
    xedivqhaalhh’ay, dy Adighebze daxer mi duneeyir g’aquitejixu
    divqhaqhapsew!.. Ye-a marje, zyk’ ziguerimy dipemiplhewe ha
    dy jile uexuiqhue lhap’e didem zi maxue yape dixueevqhaajhe!..
    26.08.2015 YEMUZ Yilmez

  14. . Diteevqhaguipsisih’ij!..

    Adighe Bzec’eniqhalejhxem (haxer 60im yi nexhibes);
    yilhesychem c’yqhu zi zeman pc’onde zek’elhh’awijhiw
    zedelajhexew “Adighe Txik’er” witikuim g’iraqhah’aas.
    “Adighe Txik’er;” dy Adighebzem yi txiqhaxer yiryquiw
    yegeqhuaf’ere zeh’aqhuaf’ere g’aziqhaxhu, Adighebzer
    sit xuedyziw zeridaxer g’aziqhalhaqhu, alternatyfince
    dy txik’e system zaques. “Adighe Txik’er;” Adighebzem,
    yi sitimk’ey yiroquir. “Adighe Txik’er,” dy Adighebzem
    yi daxaqhar g’aziqhalhaqhuif txik’e system zaques.
    “Adighe Txik’er” zyc’isir zerijilek’e dimilhaqhuifime, har
    c’ex didew dy ts’ixuxem, dy binxem yadmiqhats’ixuime;
    dig’eegya dy wered qomir, dy qhibze qomir, dy xhuaxhue
    qomir, dy pselhek’e qomir, psory mainence xhuinuxes.
    Dy Adighebzery habi g’yqhaxhua Adighe Kuilturiry kued
    demik’iw l’ejinus. Adighebzer yamic’ejiw g’axhu dy binxem;
    de yape yitxem, zyk’ “f’iwe tc’awe” g’itxuija-anu-am! Dil’eja
    newijhy, hadireey lheniquem, dy cexydxem ya ne-uxem
    dachyplhejifinu-am!..
    Harasy “txik’e system” uexuiqhuem, f’iwe diteeguipsisih’ijin
    xueey g’oxhuir… Xamexem txuiraqhac’ winafexem dy bzer
    quirmen yaxuetc’in xueey-am. Halih’im ; “Fery figuipsise,
    zaxuer g’avqhuet, qararxer yeft!” jy-ary, chh’a kuits’ zerizxer
    g’idytas. Habi chh’ak’e dery; uexuiqhuexem daxeplhew
    zaxuexer, pejxer g’adqhuetin, haxer dqhazec’eniwe dilejhen
    xueey g’oxhuir.
    “Adighe Txik’er” zy ts’e dy txik’e system zaquem chh’ak’e;
    xamexem txuiraqhac’inu winafere qararire daxuenique-am.
    Yilhesychere che niquere g’uets’im chipsewa dy Adighe
    Bzec’eniqhalejh Lhap’exem, Adighebzer zeripsewifinim yi
    qhogu zaxuem yi winafer g’aachtery Adighexem, “Adighe
    Txik’er zeefh’awe ftxiwre Adighebzemy firylajhe” g’idja-aas.
    Ha dy ts’ixu lhap’exem txuac’a ha winafer g’adqhaanewe,
    neqhuec’ winafem sitimk’ey zeedipxin xueey-am. Dits’ixuiwe
    diguisisenk’e, g’adguipsisxer dqhazec’enk’e dery xuytiniqha
    dy-an xueeys.
    “Adighe Txik’er” zidexem tc’en xueey uexuiqhuexer mixers:
    1. “Adighe Txik’er” zidexer, e-mail meesajk’e dizepselhen
    xueeys. Ha meesajxer chexu mixhuiw, witikuim nerilhaqhuy
    chixhuin xueey-am.
    2. Pcheh’achh’a g’as zeritxuizf’ek’k’e zi seh’at ye seh’at nique,
    “Adighe Txik’er” zeeth’awe Adighebzem diteelejhih’in xueeys.
    Tc’ew xhuar psory (wered, qhibze, psise, ueri-uetej, txide, …)
    ttxifins. Haxer e-mail mesajk’e zir zim zexueedqhah’ifins.
    3. “Adighe Txik’er” systemim zimy polemiky tireedqhac’ih’in
    xueey-am. Har zimidexer habi yi c’i-uim zyk’ teedqhapselhih’in
    xueey-am. Habi chh’ak’e zimy deeniquequin xueey-am. Der
    deriw dizekengechijiwre dizedelejhen xueeys.
    K’ec’iwe g’iteedqhazejime, Adighebzer zeeyincew g’adqhanen
    xueey-am. Adighexer “Adighebzer” zeripsewinim dixueeyiwe
    chitime, dimiguivew dy “Adighe Txik’er” zeeth’awe dixueejhen
    xueey g’oxhuir!..

    . YEMUZ Yilmez
    . 2014 Qha
    . K.Maraş-Turkey

  15. . DIZERIC’EN, DIZEGUIRI-UEN, DIZEDELEJHEN XUEEYS…

    . Adighe Kuilturir yi pek’e dqhag’uefin chh’ak’e, “Adighe Txik’er”
    zidexer (Adighexem zi “g’ag’uen guiqha” ya-an xueeyiw zilhitexer);
    ziguerxem psalhe yadedmiqhaajewe, dy Adighexer g’aziqhaapts’e
    xamexemre habixem yaxuelajhexemre zyk’ zadmiqhaqhaguivewe,
    dizeric’en, dizeguiri-uen, dy plan-programxer tc’iwe dizedelajhewe
    dixueejhen xueey g’oxhuir. Neqhuec’iw jit-ame; “Adighe Pejxer” zir
    zim e-mail adres zettiwe zir zim e-mail meesajxer zexueedqhah’iwe
    dizeric’efins, dizepselhefins, dizeguiri-uefins, habixem k’elhig’uewe
    dizedelajhewe dixueejhefins. Dimiguivew ha uexuiqhue mixuymir
    xueedqhajhen xueey g’oxhuir.
    . Dy lejhiqhaxem daditeelejhih’ijiw ya redaksiyonxer tc’ija newijh,
    habixem formxer yettiwe haxer dy arcyvxem citxhuimefins. Form
    zetta ha dy c’aqhaxem ya kopyexer, “Adighe Pejxem” ynternetk’e
    yaxuinedqhasifins! Ya redaksiyonxer tc’ijiw form zetta dy “kuiltur
    c’aqhaxer,” “dijital witikuimy” qayit chitc’ijifins.
    . Dy jile uexuiqhue kritiky lhap’exem chh’ak’e g’idde-apiquinuwe
    zy axer g’itxueziciyinu “Adighe Pejxer” g’iquek’iw ha lejheniqhaxer
    dimiguivew xueedqhajhefinuwe doguiqhar!..

    . YEMUZ Yilmez
    . 08.09.2015
    . K.Maraş-Turkey

  16. Adıgece, Kabardeyde de ‘Can Çekişiyor’ – Çerkesya
    cherkessia.net/news_detail.php?id=3316
    10 Şubat 2010

    Yukarıdaki internet sitesi başlığı; “Slav Yazısı”nın, Adıgece’yi ne kadar
    çok iyi ihyâ ettiğini, açıkça ifade etmiyor mu?..

    Ne dersiniz, Türkiye’deki okullar ve üniversiteler de; “Slav Yazısı” ile
    Adıgece’yi yukarıda açıklandığı şekilde mi ihyâ edecekler?..

    . Yılmaz Özcan
    . 23.09.2015
    . K.Maraş-Türkiye

    SEJDE ZIC’ ADIGHEXER ZE DEEGUIPSISIJIN XUEEY G’OXHUIR!..

    Dig’aziqhac’a Halih’ Lhap’em; “muslimenxer zerizequecir, yaguxemk’ey
    haxer zequetin zerixueeyir” aayetk’e muslimenxem g’aajiry-aas. Halih’im,
    pts’i ziwips ts’ixuxem dare yaxuexhuiniqhary yiqhaqhuinu-am. Yichh’am
    chitxa ynternet syte psalhachh’am; “Slav Txik’er” dy Adighebzem zyk’
    zerideemig’uir naxuere pejirew g’ee-uater! Ha psalhachh’ar tlheqhua
    petire, Slav Txik’em Adighebzer zeryth’aler tlhaqhu petire, pejiqham
    dirymidarewe pts’i ziwipsxem ya dare dixhuime; Halih’im, har de zyk’
    g’itxuyqhaqhuin-am.“L’o pts’i ziwipsxem ya dare fic’exhuar?.. L’o fy
    lhepqim byy fic’ixuexhuar?” jy-awe g’idewipc’inus! Dyguxem yilhaxer,
    habi chiqhue dibzic’ifinu-am!.. Dy lhepqimre muslimenxemre zyk’ ya
    dare dimixhuiwe, dy jaqhueqhuxemre pts’i ziwips ts’ixuxemre ya dare
    dixhuime; habi chiqhue dy nat’exer sejdem teedmilhh’axemy nexhif’
    xhuins! Muslimenxer g’adqhapts’en chh’ak’e sejde tc’iw chitime, har
    nexhik’ejiw munafiqiqhas. Zyk’ hapxuede dimixhuime derk’e nexhif’
    xhuins… Habi chh’ak’e; “Slav Txik’er Adighebzem yeg’u g’oxhuir”
    jizi-axem ya dare dimixhu gyic’e, ze deeguipsisijin xueey g’oxhuir!..

    . YEMUZ Yilmez
    . 23.09.2015
    . K.Maraş-Turkey

  17. ADIGHEXEM, ADIGHEBZEM C’EXIWE A XUETCYYIN XUEEY G’OXHUIR!..

    Sit jit-aamy, dawere dixhuexhuamy, sit wered, sit qhibze dig’eegyamy, dawere
    dipselhamy; ha psoguery ts’ixuxem psomy yachiqhuipchejinure g’uedijinuxes.
    Jit-aa, dig’eegya ha psalhe daxe qomir psory c’eg’uedijinum yi sebep zaquer; dy
    Adighebzem yi txiqhaxer yiryquiw “yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere” g’aziqhaxhu
    alternatyfince dy txik’e system zaque “Adighe Txik’er” zeeth’awe habik’e haxer
    Adighebzek’e zeridimitxirs!..
    Adighebzer zimic’ej dy c’aleqhualexem Adighebzek’e yajeet-axer, yaguirimi-uej
    xhuas. Habi yi sebepiry yichh’am chijit-aarras.
    Psalhexer th’ag’uimek’e zexexin quideeyir, mi zemanim ts’ixuxemk’e guiri-ueqhue
    g’axhu-am. Mi zemanim psalhexer guiri-ueqhue g’axhuifin chh’ak’e; ha bzem yi
    txiqhaxer yiryquiw “yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere” g’aziqhaxhu alternatyfince yi
    txik’e systemimk’e txawe, ha psalhexem ya txik’exer, ts’ixuxem ya chh’a kuits’xem
    nerilhaqhuy chixhuin xueeys. Psalhexer chh’a kuits’im nerilhaqhu g’ichiziqhaxhuir;
    yi txiqhaxer yiryquiw “yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere” g’aziqhaxhu alternatyfince yi
    txik’e systemimk’e bzem ha yi psalhexer zeriditxirs, habixem ya txik’exers…
    Adighebzer xhuin xuedew ditxifiwe, dy binxemy tinciwe yatxifiwe, ha txiqhaxer
    “yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere” g’axhuiwe chitateme; jit-aaxem, dig’eegyaxem
    chich ziryk’ g’uedijinte-am. Dy binxemy Adighebzek’e yajeet-axer psory tinciwe
    yaguiri-uenxet! Dy ts’ig’uxer Adighebzek’e pselhenxet! Habixem psisexer ja-anxet!..
    Dy c’aleqhualexem ya wisexer, ya weredxer Adighebzek’e yawisinxet!..
    Yichh’am chijit-aa ha tinciqhaxer, ha daxaqhaxer psory g’azimiqhaxhuir, de yape
    yitxers!.. Mi zemanim dichizerimixhuifim yi sebepir; dy jaqhueqhuxem zaxueeyxem
    xuedexew dizeriguipsisexers, ha dy guipsisek’exer derk’e f’i zerimixhuxers!..
    Adighebzem yi txin uexuiqhuer nobe ziteetir, yichh’am chijit-aam xuedes. L’o nit’e
    di-Adighe ts’ixuxew de nobe tc’exer? Di-Adighexew de nobe tc’exer mixers:
    Adighebzer zeridaxem yi guiqhu doc’ir, habi dichotxhuir. Hawe Adighebze daxer
    dawe zeridqhaxhuijinur pejiwe dif’e-uexu-am. Ha dy jile uexuiqhue lhap’e didem
    yiryquiwe deelejh-am. Dizopsalhery dizebghirok’ijir. Adighexem dy jaqhueqhuxem
    zazipxawe habixem yaxuelajhe dy ts’ixuxem; Adighebzer, zeripsewifin qhoguim
    zyk’ bqhadaqhah’a-am. De Adighexemy, habixem ja-axer sity yireexhu c’exiw dy
    f’ech mexhuir… Habixem ziwe ji-ac’ey daxuoxhuir… Har, th’amichk’aqha dide-a?!.
    Yeey Adighexe! Halih’im, Adighe ts’ixuxem chh’a kuits’xer g’idyta-a?!. Dits’ixuiwe
    uexuiqhuexem de daxeplhef-a?!. Haxem dateeguipsisih’if-a?!. Dy jaqhueqhuxem
    xuelajhexem chh’a zag’eedqhaqhaapts’ere? Dy blek’ar sitiw c’ex tchiqhuipchere?
    Dy hadexem, dy hanexem ya hadecxuexer, ya hanecxuexer zateeziwik’axem ya
    binxem ji-ac’e yaxuexhuawe habixem yaxuelajhe dy ts’ixuxem txuac’ winafexem
    zadipxawe, Adighebzer zyk’ zerimipsewijifinur chh’a de dimilhaqhuifire?!. Chh’a
    habixem zag’eedqhaqhaapts’ere? Pejir naxue didew witikuim yit petire har chh’a
    dimilhaqhuifire? Slav Txik’er Adighebzem zerideemig’uir naxue didew g’at-ueta
    petire, Slav Txik’er Adighebzem yeg’u g’axhuiw jizi-axem ja-axer dy f’ech xhuiwe
    dy binxer, dy c’aleqhualexer; ha zyk’ mixhuinu, ha zyk’ zy sebep g’idezimik’inu
    Slav Txik’emk’e yadqhageniwe xame yeqhagyap’exem chh’a dqhag’uere?!.
    Neqhuec’ c’eniqhaxer yadqhac’eniwe, xame yeqhagyap’exem, dy binxemre dy
    c’aleqhualexemre zaridqhag’uenir; normals, xharzines. Hawe dy bzer habixem
    yaddqhac’ejin chh’ak’e haxer xame yeqhagyap’exem zaridqhag’uenir, normal-am!
    Yi bzer yi binxem xame lhepq yeqhagyap’exem yiryquire nesirew cheeziqhac’a
    lhepq; nobem g’asixu duneeyim teeta-am, yigyiry teet-am. Dig’aziqhaapts’exer xety
    yireexhu, zerijilek’e hapxuedew dig’izeripts’er zyk’ normal-am. Har zi th’amichk’aqha
    dides! Adighebzer dy binxem, dy c’aleqhualexem yadqhac’ejink’e pejiwe xuytiniqha
    dy-awe chitime, yi masaryfimy dipelhechinuwe chitime; dixexesiwe dipsewimy, de
    dideey yeqhagyap’exem, dy binxem, dy c’aleqhualexem dy bzer chadqhac’efins.
    İstanbul chipsew Armenyxem, Wirimxem ya bzexer ya binxem, yeezixem yeey
    yeqhagyap’exem tinciwe chiraqhaac’exer. Ha lhepqxem ya zi ah’axer xexesxew
    Tirkuiyem chipsewxew chitimy, habixem ya bzexer ya binxem, ya c’aleqhualexem,
    haxer Tirku yeqhagyap’exem yaqhaag’uexew chiraqhaac’exe-am. Hapxuede zyk’
    mixhuinu zi uexuiqhuem guiqha pizilhh’a lhepq, der f’ek’a mi duneeyim teet-am.
    Ziguerxem dy ts’ixuxer g’aaqhaapts’exew ha zyk’ mixhuinu uexuiqhuem guiqha
    piraqhaalhh’ar!.. Ha zyk’ mixhuinu, pejiwe zy sebep g’idezimik’inu uexuiqhuem
    guiqha zeripitlhh’ar, derk’e th’amichk’aqha dides! Har zi nape teexs!.. Dy ts’ixuxer
    hapxuedew g’aziqhaapts’exem ya xuefachexer, Halih’im g’aaryt!..
    Zi yeqhagyap’em we wy winafer chipximik’iwe chitime, ha yeqhagyap’er zyk’ we
    wiweey-am. Har xamem yeeys. Yigyik’e yeqhagyap’e chidymi-ak’e, Adighebzer
    dy binxem chadqhac’enu c’ip’e zaxue didexer, dy winexers. Dy binxem dy bzer,
    zaxuere yiryquirew yaziqhac’enu ts’ixu zaxuexery deras. Adighebzer zic’exer
    zimic’exem dade-apiquime; dy winexem, Adighebzer, dy binxemre g’itpic’a dy
    ts’ixuxemre tinciwe chadqhac’efins. Mi zemanim chizirah’a ynternetir yeg’uire
    yechh’irew zeeth’ame, bze yeqhagenk’e habi de yi sebep kued g’idek’ins. Har zyk’
    tchiqhuipchen xueey-am. Psalhemaqk’e g’a-uetenimre txinimre g’yqhalhaqhuiwe,
    neqhuec’iw jit-an xueeyime, psalhexer th’ag’uimek’e zexaxiwe, haxem ya txik’exer
    yalhaqhuiwe, dy binxemre dy ts’ixuxemre Adighebzer ynternetim chadqhac’efins.
    Ynternetir hapxuedew zeeth’ame, har derk’e nyimeticxue xhuins!..
    Nobem g’as dizerijeeyar yiryquins. Habi hatk’e dig’awicin xueeys. Dig’amiwicime;
    Adighebzey, Adighe Kuiltury, xuytiniqhay dy-ajinu-am. Xamexem yaxuelajhexem
    dizeraqhah’awleeyar yiryquins. Habi hatk’e dy pchamp’exer habixem ya-ac’etkyin
    xueeys. “Adighe Txik’er” g’ynemic’ak’e neqhuec’ txik’e system zeeth’an xueey-am.
    Sit xuedey yireexhu neqhuec’ txik’e systemxer Adighebzem yeg’uir-am. Habixem,
    daqhah’awleeyin f’ek’a neqhuec’ zyk’ ya sebep g’idek’inu-am. Nobem g’asy ya
    zarar f’ek’a zyk’ ya sebep g’idek’a-am. Hawe ya zarar kued g’idek’as! Hapxuede
    mixhuinu, Adighebzem g’eemig’u txik’e systemxer zeridaqhah’awe dy zemanxer
    yadiqhuas!.. Habi hatk’e zi maxue yape gyic’e d’ig’awicin xueeys!..
    Yichh’am chijit-aa wipc’exem ya jewap pejxer g’adqhuetiwe, uexuiqhuexem f’iwe
    daxeplhewe, ha dy jile uexuiqhue lhap’er zereedqhag’uek’in c’ik’er g’adqhuetiwe,
    ha qhogu zaxuem diteetiwe, zerijilek’e dizedelajhewe dixueemijhawe; neqhuec’iw
    jit-an xueeyime, Adighe Txik’er dy binxem, dy c’aleqhualexem, g’itpic’a hadireey
    dy ts’ixuxem, dy winexem chadqhaac’ewe dixueemijhawe, dy Adighebze daxer
    kuedire psewijifinu-am. Slav Txik’er dy Adighebzer yiqhal’enim nesawe habi har
    zeryth’alem chh’ak’e, de zeeyxemy Adighebze daxem dy axer zerixuedmicyyim
    chh’ak’e, kued demik’iwe dy Adighebze daxer l’ejinus!.. Adighebzer hapxuedew
    l’ejime, har derk’e sitiw th’amichk’aqha dide!?.
    Hawe, Adighexer ze dixheeyiwe Adighebzem zeey dixuexhuijiwe dixueejheme,
    neqhuec’ zi ji-ak’ek’e, detxene zi Adigher neqhuec’ ziguerim dipemiplhewe, dy
    “Adighe Txik’er” c’exiw zedqhaac’ewe dixueejheme, habi g’ipitiw har dy binxem,
    dy c’aleqhualexem, g’itpic’a hadireey dy ts’ixuxem yadqhaac’ewe dixueejheme,
    hapxuedew lajhew xueejha Adighexer g’uexu kued g’axhuiwe xueejheme; mys
    habi chiqhue, Adighebze daxer zeripsewijifinumk’e zyk’ ceky dy-ajin xueey-am!
    Adighebze daxer ziqhapsewinury deras, ziqhal’enury deras!.. Har zyk’ dygu
    yidqhak’in xueey-am!.. Dy bzer dqhaal’eme, habi yi veebalim de Adighexer zyk’
    yflah’ dyc’in-am! Habi chiqhue Adighexer; qiyametir g’asixu, ji-ac’e dazixuexhua
    xamexem daxuepchil’xew dipsewijins. Dy jaqhueqhuxem zaxueeyiry haras!..
    Dy jaqhueqhuxem yaxuelajhexem zag’eedqhaqhaapts’ewe dizerig’uedijinim
    yi qhoguxer psewik’exew xetxime, mys habi chiqhue, g’itc’exhuenu dy binxem,
    de yape yitxem “zyk’ f’iwe tc’awe” g’itxuija-anu-am! Dil’eja newijhy dy cexydxem
    ya ne-uxem deplhifiniwe napexer dy-anu-am!..
    Harasy habi hatk’e qhogu zaxuem diteeh’anim dixueeyiwe chitime; Adighexem,
    Adighebzem c’exiwe a xuetcyyin xueey g’oxhuir!..

    . YEMUZ Yilmez
    . 18.10.2015
    . K.Maraş-Turkey

  18. Ya Rabbyy! Adighexem dy qhogu zaxuer deqhaqhuety habi diteeqhat! 2016 YEMUZ Y.
    .
    XEKUIJHIM DIRAXU MIQHUER ALLAH’!
    .
    “Nijebereey jecimy rewy!
    Vaqhuexer sobjiry Allah’! (2)”
    “Chh’atsipem yi bjiqhawre ser miqhue dide!
    Yeey duneey! De ts’ixu tf’eg’ueda miqhuer Allah’! (2)”
    .
    “Mi dy h’ajret pchijhxery rewy!
    Ya pse yamiblej miqhues Allah’! (2)”
    “We dy c’ale blanexer ser miqhue dide!
    Yeey duneey! H’adew g’itxuacej miqhuer Allah’! (2)”
    .
    “Nijebereey jecimy rewy!
    Topijhxer meqhuaqhue miqhuer Allah’! (2)”
    “Dizec’eqhueeyajiwre ser miqhue dide!
    Yeey duneey! Xekuijhim diraxu miqhuer Allah’! (2)”
    .
    “Jiler g’izeridegery rewy!
    Wer Yistambilag’ue miqhues Allah’! (2)”
    “Dizideg’uer dimic’ewre ser miqhue dide!
    Yeey duneey! De qhogu diteewiva miqhuey Allah’! (2)”
    .
    “Wer mi q’uih’ f’its’ejhxer rewy!
    Jhibqham g’izereedze miqhuer Allah’! (2)”
    “Wer zexezidzeniwre ser miqhue dide!
    Yeey duneey! Witiku dig’yna miqhuey Allah’! (2)”
    .
    “De dy h’able ts’ig’uxery rewy!
    G’izec’ok’yye miqhuer Allah’! (2)”
    “De dy k’yy maqiry ser miqhue dide!
    Yeey duneey! Zimy zexymix miqhue Allah’! (2)”
    .
    “Wer mi q’uih’ f’its’ejhxer rewy!
    Xi uifem g’og’ual’e miqhuer Allah’! (2)”
    “Wer yeg’ual’e parcewy ser miqhue dide!
    Yeey duneey! Guibqham dig’yna miqhuey Allah’! (4)”
    .
    G’AXHUG’AAC’EXER G’ADIWIPSELHK’E DY UEXUIQHUEXER ZEF’EK’-AM!..
    .
    G’axhug’aac’exer g’adiwipselhk’e dy jile uexuiqhuexer zef’ek’-am! Adighexer;
    mixhumic’e dide kued dy chh’am g’iryg’ua petire, yigyiry xamexemre haxem
    yaxuelajhe dy ts’ixuxemre tinciw dig’aaqhaapts’ery f’iwe daqhah’awleeyir!..
    Har, de Adighexem zyk’ tlhaqhuif-am! Pejxer zyk’ tlhaqhuif-am! Xamexem
    zag’idoqhaqhaapts’ery zadoqhaqhah’awleeyir! Sit chiqhue dig’ichiwicinur?!.
    Dy hadecxue – hanecxuexem ya hadecxue – hanecxuexemre habixem ya
    sabyy – binxemre kuedk’e ya nexhibexer zefezechiw zeteeziwik’a lhepqim
    Adighebzem zyk’ yeg’u g’amixhu yi txik’e systemir, Adighebzer yiryttxiniw
    zeeth’awe, neqhuec’iw jit-an xueeyime, Adighebzer daxe – daxewe, xhuin
    xuedew dimitxijifiwe, Qeeymet Maxuer g’asixu dy lhepq uexuiqhuexery dy
    uexuiqhue wineeyxery zyk’ wizenc’inuxe-am!.. Hadireey lhepqxem de zyk’
    pejiwe pc’e g’itxuac’inu-am!.. Ya milku dirabilimiwe f’ek’a, pejiwe ts’ixuifey
    g’idaplhinu-am! Habixem c’aqhue daf’e-uexuy xhuinu-am! G’ichideplhxem
    chiqhue, “Pejiw jivo-ar! Fizaxues!” g’idja-axemy, de dizerith’amichk’e dider
    habixem f’iwe yac’er! Har zimic’ej miqhuer, xamexem f’iwe yaqhah’awleey
    de Adighexerras!.. Habi chh’ak’e, zyguim zi namyle Adighepse pej zylhij dy
    ts’ixuiw xhuam psoguemy sinivowipc’ir: Adighexer de, sitim chiqhue pejiw
    dig’ichiwicinur?!. Sitim chiqhue dery neqhuec’ lhepqif’xem xuedew TS’IXU
    PEJXER dichixhuifinur?!. Adighexer TS’IXU PEJ dimixhuifawe, g’idyta dy
    aqilxer dimiqhalajhewe, Halih’ Lhap’em zyk’ guic’eqhu g’izeritxuymic’inur,
    Adighexem f’iwe tc’ejin xueeys!.. Halih’ Lhap’em aayetk’e g’idjy-ar miras:
    “ZI LHEPQIM YEEZIM ZYMIQHAWIZEXUIJAWE, SE HA LHEPQIM ZYK’
    SIDE-APIQUIN-AM!..” Ha aayetir Adighexem zaxuewe, f’iwe g’idguiri-uen
    xueeys!.. Adighe pejxem; habi hatk’e xamexem ja-axer dy f’ech mixhuiwe,
    habixem zyk’ zag’eedmiqhaqhaapts’ewe, dery qhogu zaxuem diteeh’awe
    yi pek’e dig’uen xueeys, lhepqif’xem xuedew! Ha uexuiqhuer zerilhepqk’e
    dimiqhazac’ewe Qeeymet Maxuer g’asixu PCHIL’INIQHAR diwixinu-am!..
    Adighebzer t-ac’ek’ime, har, dy xekuir zerit-ac’ek’am nexhire kuedk’e nexh
    eey xhuinus! Dy jaqhueqhuxem Adighebzer yaquiteniw, yaqhag’uediniw ya
    wijh zerytxer; Adighepse zy-aj Adighexem zichidqhaqhuipchen xueey-am!
    Habi g’ynemic’awe de Adighexer diziqhaguivexer; yac’exew ye yamic’exew
    chitxemy, Adighexem dy jaqhueqhuxem ya de-apiqueqhu zerixhuxery, zyk’
    zichidqhaqhuipchen xueey-am!.. 30.12.2016 YEMUZ Yilmez
    .
    ADIGHE LHEPQIWE HALIH’IM KUEDIW DEELHE-UIN XUEEY G’OXHUIR!..
    .
    Duneeyim yi detxene c’ip’emy chipsew dy Adighe c’eniqhalejhxem kuedk’e
    ya nexhibem; haxer xamexem zerixuelajhexem, haxem yaf’eg’uenixewe ya
    wijh zerytxem chh’ak’e, Adighebzer pejiwe zyk’ yaf’e-uexuij-am!.. Habixem
    Adighebzem yi guiqhu chac’xem; xamexem, Adighexem dy jaqhueqhuxem
    yagu zaryh’inum xuedew mepsalhexer!.. Habixem ya ziqomiry hapxuedew
    matxexer!.. Adighexem zy axer g’itteelh xamexemre haxem yaxuelajhe dy
    ts’ixu guerxemre; dy Adighe c’aleqhualer g’aaqhaapts’er, yaqhah’awleeyir!..
    Zyguxer xamexem yeba Adighe c’eniqhalejhxem ya ziqomim; Adighebzem,
    Adighe Kuilturim ya yaqha f’ek’a zyk’ ya sebep g’eek’xe-am!.. Ha dy ts’ixu
    lhap’exer hapxuedew zerixhuxer, Adighe Lhepqim dy nasipincaqhacxues!..
    Ha dy ts’ixuxem yaguxer Adighe Lhepqimk’e g’eebejifinxe chh’ak’e; Adighe
    Lhepqiwe Halih’ Lhap’em kuediw duia xuetc’in, deelhe-uin xueey g’oxhuir!..
    Adighexer yilhes 3000 (mynych) lhandere ziguerxem dig’izeraqhaapts’exer,
    habi hatk’e ze yiryqua xhuin xueey-a?!. 2016 Qha. YEMUZ Yilmez

  19. . DIYASPOREM CHIPSEW DE ADIGHEXER, SITIM CHIQHUE DIG’ICHIWICINUR?!.
    .
    Axhretir pejiw zy f’ech mixhuxem; dy Adighexer yigyiry g’aaqhapts’enure, Qafqas Zawem
    chiqhue dy hadecxue – hanecxuexem ya hadecxue – hanecxuexemre haxem ya binxemre
    kuedk’e ya nexhiber JENOSYDICXUE yirac’il’exew zeteeziwik’axem, Adighebzem pejiwe
    zyk’ yeg’u g’amixhu ya txik’e systemir (SLAV TXIK’ER) dy Adighebzem yeg’u g’axhuiw ja-
    anure Adighexer yigyiry daqhaguivenus!.. Adighexer, yilhes bqhuic’ lhandere dizeriguivar
    habi hatk’e ze yiryquin xueey-a?.. Diyasporemk’e g’aminewe, XEKUIMY Adighebze daxer
    chiziqhuipchejxer kued xhuas!.. Lheguim g’ichidqhalheqhua internet syte psalhachh’am
    har, naxue didewe g’eeqhalhaqhuir, g’ee-uater:
    .
    . Adıgece, Kabardeyde de ‘Can Çekişiyor’ – Çerkesya
    . cherkessia.net/news_detail.php?id=3316 10 Şubat 2010
    .
    Xekuim chipsew dy lhepqaqhuxer xuytxe-am!.. Habixem zyk’ ya maq g’iraqhak’ifinu-am!..
    Diyasporem chipsew de Adighexer sitim chiqhue dig’ichiwicipenur?.. Adighebzer dymi-aj
    xhua newijh dig’ichiwicinur?.. Adighexer; habi hatk’e dimiguivewe, psinc’ewe dig’awiciwe,
    alternatyfince dy txik’e system zaque g’axhu “Adighe Txik’er” system daxer g’aatchtewe
    zeeth’awe dixueejhen xueey-a?.. Adighe pejxer zyk’ deeguipsisa; ha dy lhepq uexuiqhue
    kritiky didem dy nexer xuediwif’its’ime, Halih’ Lhap’em, Adighebzem yi h’eesepir dawere
    yettijifinu? Dy cexyd lhap’exem ya ne-uxem dawere deeplhijifinu?.. “C’eble Adighexer de
    g’idebghink’ey xhuins!..” jit-awe zyk’ dygu g’ak’-a?!. Nit’e; deeplhiwre, dy jaqhueqhuxem
    ji-ac’e daxuexhuiwre dy Adighebze daxemre dy Adighe Kuiltur daxemre dqhal’enu?.. Fe
    dy ts’ixuxem ze nivjizo-ajir: Adighebzer hapxuedew deeplhiwre dqhaal’eme, dy zemanim
    chipsewa de Adighexer, habi yi veebalim yflah’ dyqhaxhuin-am! Halih’ Lhap’em; axhretim
    habi yi h’eesepir cheettijifin-am! Ha dy lhepq uexuiqhue lhap’e didem ze deeguipsisijime,
    de Adighexem deejk’e nexhif’ xhuinuwe g’ischoxhuir!..14.03.2017 YEMUZ Yilmez
    .
    T’EG’U NEXH C’EXIWE GUI ZILHITTEN XUEEYIR:
    Cir queciws zerylheqhuar, zyguiry ADIGHE PEJ g’axhu Adighe Cuweeyim! Guik’e psek’e
    Adighe ts’ixuim yi quec Adighecir, “Adigher zeriguipsisen xueeyim” xuedew meguipsiser!..
    Adighe Cuweeyim chyqhuisem cir, Adighe Guipsisek’ek’e yiqhaguipsisewre g’eeqhaafer,
    g’eeqhawigyir dig’aziqhac’a dy Halih’ Lhap’em; Adighery zy qhuise cim xuedew “Adighew
    yiqhaguipsisejin” chh’ak’e!.. Hawe dy zemanim chipsew Adighexem kuedk’e ya nexhibem;
    Adighe Guipsisek’e daxer yaqhag’uediwe Adighe Chenim xame zerixuexhuaxem chh’ak’e,
    nobe haxer; daxe – daxewe zeguiri-uejifxe-am, yiryquiw f’iwe zerilhaqhuijifxe-am!.. Haxer
    g’itxezilhh’aaxer; dy Adighe Kuiltur daxer yaxuemicekyiwe, dy ts’ixuxer g’aziqhaapts’ewe
    ziqhah’awleey dy jaqhueqhu xamexerras!.. Adighexem ha g’axhuiqhar tlhaqhuifiwe Halih’
    Lhap’em g’idjy-axery zaxuewe g’idguiri-ueme, xeg’uedejiniqham, nexh mixuymiwe gyawir
    xhuijiniqham dig’eelifinus!.. Xamexem yaxuelajhe dy ts’ixuxem zag’eedmiqhaqhaapts’ew
    zadmiqhaqhah’awleeyiwe, dizedelajhewe dixueejhefime, zerilhepqk’e zig’adiwijhijifinus!..
    .
    Ya Rabbyy!
    Adighexer; sitim chiqhuew p’ere zerijilek’e dig’awiciw, Adighe Guipsisek’ek’e diguipsisewre
    dizedelajhewe dichixueejhenur?!. 14.03.2017 YEMUZ Yilmez
    .
    . SY BZEW SY ADIGHEBZE
    .
    Chi-as, ja-aw dy bzer mainences.
    Chi-as, ja-aw dy bzer quileeyinces.
    Bezer uexuk’e mixhuiwe neqhuec’ guerxem
    Ya chh’am wy-abenir g’eemizeqhs.
    .
    Har jizi-am, haxer zy jhe yeziqhag’uim,
    Yi hane bidzicer yeec’ h’arem!
    Zy bzer neqhuec’ bzek’e zixhuejim,
    Sit yimixhuejinu g’ixuenen?!.
    .
    Txidem; yi g’eejheqhuem, dy Adigher
    Psih’aalhaxuew guibqham yirypxhaas.
    Kuedir zeripsalher Iarapibzes.
    Nexhibejs Tirkuibzem yilhexhaar.
    .
    Chi-as Yngyilyzimy Fransiziwy f’ek’a
    Har zimic’ej sixuezas.
    Ye Tirkuibzer yi hanedelhxuibzew zilhitej
    Adighey seepselhas.
    .
    Saf’ena-am haxem, saghyya-am.
    Sygu yac’eqhuiw ya ar squizijas.
    Xexes lhepq zy xeku zif’eg’uedaxem,
    Sinechxheeyiw ya c’ib syplhejas!..
    .
    Sit yac’en habixem, sit ya maxue!?.
    Sitiry ya pchedeeyiwe nexu g’ak’in!
    Qhaac’e zef’emih’am yi qharybxem,
    Txibzey, bzey sitk’e yagu g’ak’in…
    .
    Txibzer yi teep’enime bzer mexuabe,
    Bzem zeecec’, xuytiw zeewquedyy.
    Txibzer pe-ac’ame, bzer mel’ejir!
    Guir bqhademih’ajiw har medyyir…
    .
    Se sixueey-am l’eniw, sy bzer nobe.
    Se sixueey-am l’eniw, har pchedeey.
    Sy bze daxers, syguir ziqhaxuaber.
    Sipxuireexhu quirmen we, sy bzew sy duneey!
    .
    Bzewe chi-am pc’ecxue yaxuefaches.
    Bzewe kued yic’eniw xety xueeys.
    Hawe zi bzes, syguim g’idewibzer.
    Sipxuireexhu quirmen we, sy bzew sy duneey!
    .
    . YELHMES Awladyn
    .
    .
    GUIMQAALE WEREDIR
    .
    WEZI Muratk’e zeger marje!
    C’ale f’its’e queqhu-a woy?!.
    Ci qhuirim teesiry woy marje!
    Qhuise pxuexhuin-a woy?!.
    .
    Wy ci pexuijhiry woy marje!
    Zeripxec’ibqhue woy!
    Guimqaale guibqhamy woy marje!
    Murat chozawe woy!
    .
    We wy nibjheqhuxery woy marje!
    G’izeroqhaachte woy!
    C’ilher g’amichtewre woy marje!
    Murat g’achten-am woy!
    .
    Teet prystafiry woy marje!
    Murat k’elhopxhue woy!
    Bghi pxhuante bidemy woy marje!
    Murat doh’ajir woy!
    .
    We mequmecic’exem woy marje!
    Vi c’oqhac’ejire woy?!.
    “We wy jaqhueqhuxery woy marje!
    Jeeyimy g’ipxuosk’er woy! (2)”
    .
    .
    DY WEREDXER ADIGHE TXIK’ER DAXEMK’E TTXIW DIG’EEGEN ZERIXUEEYIR
    .
    Adıgece’mizi en okunuşlu ve en kullanışlı duruma getiren, onun güzelliğini en
    net olarak gösterebilen ve alternatifsiz milli yazı sistemimiz olan Adıge Yazısı
    (Adighe Txik’er) ile ŞARKILARIMIZI yazarak güzel makamlarıyla okumadıkça;
    uluslararası arenada kimse bizi sahiden ciddiye almaz ve kolayca kandırılarak
    kullanılan basit insanlar olarak görülmekten öte bir değerimiz olamaz!..
    Dy weredxer “Adighe Txik’er” daxemk’e ttxiw dig’eemigewe c’ih’ pej dy-an-am!..
    Adighexer; nesip’exer dy-aw, zimy zeedmiqhaqhaguivew, zemanim yi qiymetir
    f’iwe tc’ew, dizedelajhewre dipsewin xueey-a?!. 01.03.2017 YEMUZ Yilmez

  20. .
    . ADIGHEBZEM YI TRANSKRIPSIYON ALFABER
    .
    Adighebzem yi transkripsiyon alfabem yi maq txik’exer mixers:
    .
    ..á , ..a , ..aa , a , aa , b , c , ch , cw , cu ,
    c’ , c’u , ç , çu , ç’ , d , dj , dz , ..e , ..ee ,
    ee , f , f’ , ġ , gy , gu , gh , g’ , g’u , h ,
    ĥ , h’ , ..ı , ı , ĩ , ..î , î , j , jh , jw ,
    ju , j’ , ķ , ky , ku , k’ , l , lh , l’ , m ,
    n , ..o , o , p , p’ , q , qu , q’ , q’u , qh ,
    qhu , r , s , t , t’ , ts , ts’ , ..ů , ..u , ..uu ,
    -u , uu , ua , ue , uee , ui , uy , v , w , x ,
    xu , xh , xhu , y , z .
    .
    GUI ZILHITENIQHAXER:
    Adighebzem yi transkripsiyon alfabem, Adighebzem yi maq 85im ya txik’exer
    g’eeqhalhaqhuir.
    Transkripsiyon maq txik’exem; ya zi ah’ar normal maq txik’exemk’e, ya zi ah’a-
    ry transkripsiyon maq txik’e wineeyxemk’e g’oxhuxer. H’arf wineeyxem, transk-
    ripsiyon maq txik’e wineeyxer g’aaqhalhaqhuxer. Paranteez zexuakuim det txi-
    k’exem, transkripsiyon maq txik’e wineeyxem ya normal maq txik’exer g’aaqha-
    lhaqhuxer.
    Zy pexem noxhutyt’ zyt maq ui h’arfxem, maq ui zeecexer g’aaqhalhaqhuxer.
    Maq ui h’arf zaquexem; yi pemk’e pikya maq uixer ye yi pem yit maqim guek’
    maq uixer g’aaqhalhaqhuxer. Yi pemk’e pikya maq uixer psalhexem ya pe
    maqxew g’og’uexer. Yi pem yit maqim guek’ maq uixer, psalhexem xetxew
    ye ya k’ewix maqxew g’og’uexer. Yi pem yit maqim guek’ maq uixer, haxem
    ya h’arfxem ya pexem yequa k’ec’ (tyre) naqhiche pitlhh’awe dotxir.
    Maq ui h’arf zeguetxem; yi pemk’e pikya maq ui zeguetxer ye yi pem yit ma-
    qim guek’ maq ui zegetxer g’aaqhalhaqhuxer. Yi pemk’e pikya maq ui zeguet-
    xer psalhexem ya pe maqxew g’og’uexer. Yi pem yit maqim guek’ maq ui ze-
    guetxery psalhexem xetxew ye ya k’ewix maqxew g’og’uexer. Ha maqxer, ya
    h’arf zeguetxem ya pexem yequa k’ec’ (tyre) naqhiche pitlhh’awe dotxir.
    14.04.2017 YEMUZ Yilmez
    .

  21. .
    . HA T’EW
    .
    Mi Tseeyique guibqhary,
    Widzxem g’aaqhadaxery.
    “Duneeyir ziqhadaxery,
    Zepilhiw zericar haras weey! (2)”
    .
    Mi sy chh’atsiqhuecxuery,
    T’uwe zeguezoxiry.
    “Wy maq zexezmixiwre,
    Maxuer g’uedejinu p’ere weey?!. (2)”
    .
    Mi sy vaqa ts’ig’uiry,
    Polhedaqa mac’ere.
    “We wy lhaqhuiniqhary,
    Se g’izomac’ek’ir sy pse weey! (2)”
    .
    Mi se sy werediry
    Yiqhue g’ichisime,
    “Ha t’ew fe g’ifxuezeme,
    Syguir xef-uiw jif-ans marje weey! (4)”
    .

  22. .
    Adighexer; dizepqiric’awe, nesip’exer dy-awe, zimy zeedmiqhaqhaguivewe, dy
    zemanim yi qiymetir f’iwe tc’ewe, dizedelajhewre dipsewin xueey-a?!. YEMUZ Y.
    .
    DY DYN C‘ENIQHALEJHXER, DY TS’IXUXEM YALHIQHUAZEXEME F’I XHUINS!..
    .
    Dy xhuejexemre dyn c’eniqha zy-a dy nexhijh yegyaxemre; zi planire programire
    teewixuawe miguivexew dy Adighe ts’ixuxem yalhiqhuazexeme, kuediw f’i yac’a
    xhuinus!.. Har, lhepq wazyfe lhap’e didexem chichs!.. Adighexer dixeg’uedejiwe,
    gyawir dimixhuijiwe, muslimenxewe dig’anejifin chh’ak’e; ha ts’ixu lhap’exem, ha
    dy lhepq uexuiqhuexer, miguivexew yeg’uire – yechh’irew yaqhazac’eme kuediw
    f’i xhuinus!..
    Xekuim; dy dyn c’eniqhalejhxemre xhuejexemre, ya xhuitbexemre ya wazxemre
    xame bzek’e g’ichatime, dy Adighebzery dy Adighe Kuilturiry g’itxuenejinu-am!..
    Haxer g’uedijinure dery xamexem daxeg’uedejinus!.. De Adighexer hapxuedew
    gyawir dixhuime, Adighexem dy axhretiry dqhag’ueda, habiy dipik’ipa xhuinus!..
    Th’amichk’aqham yi nexh eey dider, mys haras!.. Har g’aamiqhaxhuin chh’ak’e,
    dy cexyd lhap’exer ya qhaac’exem pik’axes! Habi chh’ak’es, Halih’ Lhap’em ha
    dy cexydxer c’yqhalhep’ar!.. Haxer jenet daxexem c’yqhag’uar habi chh’ak’es!..
    Ha zemanim mil’exewe g’ana dy ts’ixu lhap’exem kued didek’e ya nexhiber ya
    xekuim c’yk’axem ya sebep nexhichh’ar; g’axhuinu ya binxer, c’eble Adighexer,
    byy winafe c’aqhim chipsewxew gyawir yamiqhaxhuin chh’ak’es! Halih’ Lhap’em
    h’yjretir farz g’ichyqhaxhuir, mys hapxuede psewik’em g’ixek’in xueey g’ichixhu
    zemanxers! Harasy dy xekuijhim; dy dyn c’eniqhalejhxemre dy xhuejexemre; ya
    xhuitbexemre ya wazxemre Adighebze qaabzek’e g’ichatin xueey g’oxhuir! Dyn
    c’eniqhalejhxemre xhuejexemre; ya uexuiqhuexer chaqhazac’exem chiqhue, dy
    lhepqim yi kuiltur prensypxemy xuesaqxew teetinxe xueey g’oxhuir!..
    Adighexem; “dy pser, dy ymanir, dy adebir, dy chenir, dy h’ayar, dy namusir, dy
    riziqir, dy binxer” txhuimejifinir kuediw guiqhu xhuas! Dy binxemy “ya ymanir, ya
    adebir, ya chenir, ya h’ayar, ya namusir” yaxhuimejinir guiqhu dide xhuas!.. Habi
    chh’ak’e dy Adighe hane – hadexemre dy dyn c’eniqhalejhxemre dy xhuejexemre
    dyn c’eniqha zy-a yegya dy ts’ixuxemre, kuediw wazyfe lhap’exer g’aatoxuexer!..
    Adighe Lhepqim “dy pser, dy ymanir, dy namusir, dy h’ayar, dy adebir, dy chenir,
    dy ah’laq daxer, dy Adighebze daxer, Adighe Xabze daxer, Adighe Kuiltur daxer”
    dawere txhuimejifinu? Adighexem haxer txhuimejifin chh’ak’e, neqhuec’iw jit-ame
    gyawir dimixhuiw muslimeniw dig’anejifin chh’ak’e; Adighexer psory zerilhepqk’e
    dizepqiric’awe, sitimy f’iwe dichiqhuazewe dipsewin xueeys! Dy binxem, dy ts’ixu
    dexuexaxem nexh c’exiw dalhe-asxewe, Adighe ts’ixuxem psomy dalheqhuezen,
    habixem daxe – daxewe dadepsewxewe haxem f’iwe daxuichitin xueey g’oxhuir.
    Adighexer zir zim pejiw f’iwe dizerilhaqhuinim, zerilhepqk’e kuediw dixueniques!..
    Gyawirxemre habixem ya dare dy ts’ixuxemre habi hatk’e zag’eedmiqhaapts’ew,
    Adighexem zir zim dy zexuichitik’exer c’exiw dqhawizexuijin xueeys! Dy binxem;
    zir zim ya zexuichitik’exer, ya zepselhek’exer yadqhaqhawizexuijin xueeys!..
    Dy jaqhueqhu xamexemre habixem ya darexewe yaxuelajhe dy ts’ixu guerxemre;
    g’aqhaapts’eqhuaf’e dy ts’ixuxemre dy nibjhic’exemre g’aaqhaapts’exewe haxem
    “ya chenir, ya ah’laqir, ya ymanir, ya h’ayar, ya adebir, ya namusir” yaquitenuxew
    yolejhxer. Dy jaqhueqhuxer; “Adighebze daxemre Adighe Xabze daxemre Adighe
    Kuiltur daxemrey yaquitenuxew yolejhxer. Haxer dy nibjhic’exem yadqhac’eme f’i
    xhuins!.. Gyawir psewik’emre pts’anaqhamre pejiwe zerimidaxexery dy ts’ixuxem
    f’iwe yadqhac’en xueeys!.. Fadexem; ts’ixuxem ya qhaac’exer k’ec’ zeraqhaxhuir,
    ya wizincaqhaxer zeraquitery yadqhac’en xueeys! Ts’ixuim yi wizincaqhar ziquite
    yi qhaac’er k’ec’ zic’ mixhumic’e ziguere kued qhapchg’uawe fadexem xalhh’axer.
    Yndustryk’e yac’iw paket yilh cxiniqhuexemy mixhumic’e ziguere kued xalhh’axer.
    “Bjhe g’a-atinir,” Adighe Xabzem chichs. Bjher zic’ir Adigherras. Habi mixhumic’e
    ziguerexer xalhh’a-am. Hawe “fade g’a-atinir,” dy Adighe Xabzem chich-am! Har,
    xamexem ya xabzexem chichs! Ts’ixuim yi wizincaqhar zeteeziquite, yi qhaac’er
    k’ec’ ziqhaxhu fadexer zic’xer xamexerras!.. Deeplhiwre tlhaqhuiwre chxhue zixet
    fadexemre cxiniqhuexemre zadmiqhawik’ime, nexh zaxuew h’areket tc’a xhuins!
    Ha g’axhuiqhaxer; dy nibjhic’exem ya deejxem g’chic’eddzew Adighexem psomy
    yadqhaac’eme, kuediw f’iwe h’areket tc’a xhuins!..
    Yi chh’am zy guiqhu chitc’a ha dy lhepq uexuiqhue mixuymxer dimiqhazac’eme,
    Adighe Lhepqiwe dig’anejifin-am! Dy dyn c’eniqhalejhxemre dy xhuejexemre dyn
    c’eniqha zy-a yegya dy ts’ixu nexhijhxemre; zi planire programirek’e ha dy lhepq
    uexuiqhuexer, miguivexew yaqhazec’enuxewe doguiqhar! Halih’ Lhap’em; ha dy
    lhepq uexuiqhue mixuymxer dqhazec’efawe, Adighexem c’exiw dyqhalhaqhu!..
    15.04.2017 YEMUZ Yilmez
    .
    GUI LHIFTE / NOT:
    “Adighe Txik’er,” cerkes.net sytem yit dy txiqhaxem wibqhuawe g’ichit-uetas.
    “Adıge Yazısı,” cerkes.net sitesindeki yazılarımızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır.
    .

  23. .
    . HA T’EW
    .
    Mi Tseeyique guibqhary,
    Widzxem g’aaqhadaxery.
    “Duneeyir ziqhadaxery,
    Zepilhiw zericar haras weey! (2)”
    .
    Mi sy chh’atsiqhuecxuery,
    T’uwe zeguezoxiry.
    “Wy maq zexezmixiwre,
    Maxuer g’uedejinu p’ere weey?!. (2)”
    .
    Mi sy vaqa ts’ig’uiry,
    Polhedaqa mac’ere.
    “We wy lhaqhuiniqhary,
    Se g’izomac’ek’ir sy pse weey! (2)”
    .
    Mi se sy werediry
    Yiqhue g’ichisime,
    “Ha t’ew fe g’ifxuezeme,
    Syguir xef-uiw jif-ans marje weey! (4)”
    .

  24. .
    . ADIGHEBZEM YI DIYALEKYTXEM YA ZE-AH’AQHU ALFABEXER
    .
    . Adighebzem yi diyalekytxem ya ze-ah’aqhu alfabexer; “h’arf alfabe, maq
    . alfabe, transkripsiyon alfabe” xhuiwe l’ewjhiqhuychiw zechh’achok’xer.
    .
    1. ADIGHEBZEM YI DIYALEKYTXEM YA ZE-AH’AQHU H’ARF ALFABER
    .
    . Adighebzem yi diyalekytxem ya ze-ah’aqhu g’axu h’arf alfabem, h’arf 27re
    . naqhiche 2re yi-as.
    . Adighebzem yi diyalekytxem ya ze-ah’aqhu h’arf alfabem yi h’arfxer mixers:
    . a, b, c, ç, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y, z.
    .
    . Adighebzem yi diyalekytxem ya ze-ah’aqhu h’arf alfabem yi naqhichexer
    . mixers:
    . ( – ) : Zy pe yit h’arfim yi maqir guezix naqhiches.
    . ( ‘ ) : Zy wijh g’yt maq de-u h’arfim yi maqir zixuiz naqhiches.
    .
    . GUI ZILHITENIQHA: Qaberdeey diyalekytim “ ç ” h’arfir chizeeth’a-am.
    .
    2. ADIGHEBZEM YI DIYALEKYTXEM YA ZE-AH’AQHU MAQ ALFABER
    .
    . Adighebzem yi diyalekytxem ya ze-ah’aqhu maq alfabem, maq txik’e 81
    . yi-as Ha maq txik’exer mixers:
    .
    . ..a , ..aa , a , aa , b , c , ch , cw , cu , c’ ,
    . c’u , ç , çu , ç’ , d , dz , ..e , ..ee , ee , f ,
    . f’ , g , gy , gu , gh , g’ , g’u , h , h’ , ..i ,
    . i , i , j , jh , jw , ju , j’ , k , ky , ku ,
    . k’ , l , lh , l’ , m , n , ..o , o , p , p’ ,
    . q , qu , q’ , q’u , qh , qhu , r , s , t , t’ ,
    . ts , ts’ , ..u , ..uu , -u , uu , ua , ue , uee , ui ,
    . uy , v , w , x , xu , xh , xhu , ..y , y , y ,
    . z .
    .
    3. ADIGHEBZEM YI TRANSKRIPSIYON ALFABER
    .
    . Adighebzem maq 85 yi-as. Ha maqxem ya transkripsiyon txik’exer mixers:
    .
    . ..á (..a), ..a , ..aa , a , aa , b , c , ch , cw , cu ,
    . c’ , c’u , ç , çu , ç’ , d , dj (ge/gy), dz , ..e , ..ee ,
    . ee , f , f’ , ġ (g), gy , gu , gh , g’ , g’u , h ,
    . ĥ (h) , h’ , ..ı (..i ), ı ( i ), ĩ ( i ), ..î (..y), î (y) , j , jh , jw ,
    . ju , j’ , ķ (k) , ky , ku , k’ , l , lh , l’ , m ,
    . n , ..o , o , p , p’ , q , qu , q’ , q’u , qh ,
    . qhu , r , s , t , t’ , ts , ts’ , ..ů (..u), ..u , ..uu ,
    . -u , uu , ua , ue , uee , ui , uy , v , w , x ,
    . xu , xh , xhu , y , z .
    .
    GUI ZILHITENIQHAXER:
    Adighebzem yi transkripsiyon alfabem, Adighebzem yi maq 85im ya txik’exer
    g’eeqhalhaqhuir.
    Transkripsiyon maq txik’exem; ya zi ah’ar normal maq txik’exemk’e, ya zi ah’a-
    ry transkripsiyon maq txik’e wineeyxemk’e g’oxhuxer. H’arf wineeyxem, transk-
    ripsiyon maq txik’e wineeyxer g’aaqhalhaqhuxer. Paranteez zexuakuim det txi-
    k’exem, transkripsiyon maq txik’e wineeyxem ya normal maq txik’exer g’aaqha-
    lhaqhuxer.
    Zy pexem noxhutyt’ zyt maq ui h’arfxem, maq ui zeecexer g’aaqhalhaqhuxer.
    Maq ui h’arf zaquexem; yi pemk’e pikya maq uixer ye yi pem yit maqim guek’
    maq uixer g’aaqhalhaqhuxer. Yi pemk’e pikya maq uixer psalhexem ya pe
    maqxew g’og’uexer. Yi pem yit maqim guek’ maq uixer, psalhexem xetxew
    ye ya k’ewix maqxew g’og’uexer. Yi pem yit maqim guek’ maq uixer, haxem
    ya h’arfxem ya pexem yequa k’ec’ (tyre) naqhiche pitlhh’awe dotxir.
    Maq ui h’arf zeguetxem; yi pemk’e pikya maq ui zeguetxer ye yi pem yit ma-
    qim guek’ maq ui zegetxer g’aaqhalhaqhuxer. Yi pemk’e pikya maq ui zeguet-
    xer psalhexem ya pe maqxew g’og’uexer. Yi pem yit maqim guek’ maq ui ze-
    guetxery psalhexem xetxew ye ya k’ewix maqxew g’og’uexer. Ha maqxer, ya
    h’arf zeguetxem ya pexem yequa k’ec’ (tyre) naqhiche pitlhh’awe dotxir.
    17.04.2017 YEMUZ Yilmez
    .

  25. .
    ADIGHEBZEM YI DIYALEKYTXEM YA MAQ BJIQHAXER
    .
    1. “ cw , cu , c’u , ç , çu , jw , ju , j’ ” maqxer; Abezexe diyalekytim yi maq wi-
    neeyxers. Qaberdeey diyalekytim xemit ha maqxem ya bjiqha 8r, transkripsi-
    yon alfabem yi maq bjiqha 85m xetxime, Qaberdeey diyalekytim yi maqxem
    ya bjiqhar 77 zerixhuir dolhaqhuir.
    2. “ f’ , q’ , q’u , -u , v ” maqxer; Qaberdeey diyalekytim yi maq wineeyxers.
    Abezexe diyalekytim xemit ha maqxem ya bjiqha 5r, transkripsiyon alfabem
    yi maq bjiqha 85m xetxime, Abezexe diyalekytim yi maqxem ya bjiqhar 80
    zerixhuir dolhaqhuir.
    .
    ADIGHEBZEM YI DIYALEKYTXEM YA NORMAL MAQ TXIK’E BJIQHAXER
    .
    1. Transkripsiyon alfabem yi “..á ” h’arf wineeyim; “..a “ h’arfim yi maq ui k’ec’
    zeecer” g’eeqhalhaqhuir.
    2. Transkripsiyon alfabem yi “ dj ” h’arf zeguetim; “ ge , gy ” guipxem Abezexe
    diyalekytim cha-a “ dj ” maq de-uir, “gegu” psalhem yi “ge ” guipim Qaberdeey
    diyalekytim chy-a “ dj ” maq de-uir g’eeqhalhaqhuir.
    3. Transkripsiyon alfabem yi “ ç’ ” h’arf xuiza wineeyim; Qaberdeey diyalekytim
    yi “k’igu, nek’eguugu” psalhexemre haxem g’aateexhuik’a psalhexemre ya “ k’ ”
    h’arf xuizam yi-a “ ç’ ” maq de-u xuizar g’eeqhalhaqhuir.
    4. Transkripsiyon alfabem yi “ ĥ ” h’arf wineeyim; maq ui zeece h’arfxem ya pe-
    xem yitiw g’aag’uewe zepimiwiw g’yk’ maq guipxer g’aziqhaxhu “ h ” h’arfim yi
    maq de-uir g’eeqhalhaqhuir.
    5. Transkripsiyon alfabem yi “..ů ” h’arf wineeyim; “..u ” h’arfim yi maq ui niquer
    g’eeqhalhaqhuir.
    6. Yeezixem ya maq didexem g’ynemic’awe; “..a ” h’arfim “..á “ maq ui k’ec’iry,
    gegu psalhem yi “ge” guipim “ dje ” maqiry, “k’igu, nek’eguugu” psalhexem ya
    “ k’ ” h’arfim “ ç’ ” maq de-u xuizary, zepimiwiw g’yk’ maq guipxem ya “ h ” h’ar-
    fim “ ĥ ” maq de-uiry, “ i ” h’arfim “ ĩ “ maq de-uiry, “ y ” h’arfim “ î “ maq ui k’h’i-
    ry, “..u ” h’arfim “..ů “ maq ui niquery g’izeraqhalhaqhuxem chh’ak’e, Qaberdeey
    diyalekytim yi normal maq txik’exem ya bjiqhar 70 mexhuir. (77-7=70). Neqhue-
    c’iw jit-ame; normal maq txik’e 70mk’e maq 77r dotxir.
    7. Yeezixem ya maq didexem g’ynemic’awe; “..a ” h’arfim “..á “ maq ui k’ec’iry,
    “ge , gy” guipxem “ dj ” maq de-uiry, zepimiwiw g’yk’ maq guipxer g’ichixhuim
    haxem ya “ h ” h’arfim “ ĥ ” maq de-uiry, “ i ” h’arfim “ ĩ “ maq de-uiry, “ y ” h’ar-
    fim “ î “ maq ui k’h’iry, “..u ” h’arfim “..ů “ maq ui niquery g’izeraqhalhaqhuxem
    chh’ak’e, Abezexe diyalekytim yi normal maq txik’exem ya bjiqhar 74 mexhuir.
    (80-6=74). Neqhuec’iw jit-ame; normal maq txik’e 74mk’e maq 80r dotxir.
    23.04.2017 YEMUZ Yilmez
    .

  26. .
    FE DY ADIGHE NIBJHIC’E LHAP’EXEM KUEDIW DINIFCHOGUIQHUIR!..
    .
    “Adighe Txik’er,” cerkes.net sytem yit dy txiqhaxem wibqhuawe g’ichit-uetas.
    Ha txiqhaxem ya kopyexer fy arcyvxem yefh’axiw habi chifxhuimewe, fts’ixu
    ye ya e-mail adres zevqhac’a Adighexem yaxueevqhah’ime, habixem haxer
    yavqhaac’eme, kuediw mixuymiw dy zi lhepq uexuiqhuer vqhazec’a xhuins!
    Ya e-mail adresir deziqhac’axem, dery ha txiqhaxer yaxuidoqhah’ir. Adighe
    Nibjhic’exem; ha txiqhaxem fixeplhew, “Adighe Txik’er” c’exiw zevqhaac’ew,
    zeefh’aw fixueejheme, fy wered, fy wise daxaxer “Adighe Txik’er” daxemk’e
    ftxiwre ya meqaame daxexemk’e habixem fag’eegexeme, dy Adighe Kuiltur
    daxem “Adighe Txik’er” systemimk’e fiteelejhih’ime, sitiry dy “Adighe Txik’er”
    daxemk’e ftxiwre dy Adighebzemy firylajheme, dy “Adighebze” daxemre dy
    “Adighe Kuiltur” daxemre, duneeyir chitixu xexhuewre psewifinuxes!.. Fe dy
    nibjhic’exem hapxuedew fc’ime, dy “Adighe Lhepqir” xeg’uedejiniqha eeyim
    g’eevqhalinus! Fe dy Adighe Nibjhic’e Lhap’exem kuediw dinifchoguiqhuir!..
    23.04.2017 YEMUZ Yilmez
    .
    .
    . HA T’EW
    .
    Mi Tsegyique guibqhary,
    Widzxem g’aaqhadaxery.
    “Duneeyir ziqhadaxery,
    Zepilhiw zericar haras weey! (2)”
    .
    Mi sy chh’atsiqhuecxuery,
    T’uwe zeguezoxiry.
    “Wy maq zexezmixiwre,
    Maxuer g’uedijinu p’ere weey?!. (2)”
    .
    Mi sy vaqa ts’ig’uiry,
    Polhedaqa mac’ere.
    “We wy lhaqhuiniqhary,
    Se g’izomac’ek’ir sy pse weey! (2)”
    .
    Mi se sy werediry
    Yiqhue g’ichisk’ere
    “Ha t’ew fe g’ifxuezeme,
    Syguir xef-uiw jif-ans marje weey! (4)”
    .
    .
    HATAV’ın Türkçe’si
    .
    Şu güzel ovaları,
    Bitkiler güzelleştiriyor.
    Dünyayı güzelleştiren,
    Sevgililerin evlenmesidir!
    .
    Kalın gür saçlarımı,
    İkiye ayırıyorum.
    Sesini duymayarak
    Gün gene mi sona erecek?!.
    .
    Benin küçük terliklerim,
    Düşük topuklu ya.
    Seni çok fazla sevmek,
    Bana yetmiyor canım!
    .
    Bu benim şarkımı
    Sırası geldiğinde
    Okunurken duyarsanız,
    Duygularımı katarak eşlik edin dostlarım!
    .
    .
    GUI LHIFTE:
    “Adighe Txik’er” g’azi-uate txiqhaxer, e-mail adresim nidoqhah’ir.
    Ha txiqhaxer, Adighexem c’exiw yalhevqha-asime f’i xhuins. Y.Y.
    .

  27. .
    Adighebzer, dy “Adighe Txik’er” daxemk’e ttxiwre habi dirypsalhewre
    zeeth’ame, dy weredxer ha dy lhepq txik’e zaquemk’e ttxiwre haxem
    ya meqaame daxexemk’e dag’eegeme; Adighebze daxer xexhuewre
    psewifinus!.. YEMUZ Yilmez
    .
    NANE
    .
    We pc’ere wy c’ale ts’ig’uir
    Xi uifem cheepezezexiw?
    C’ip’e xamem hane-hadencew
    Quircijhxem har g’ixuebanew?
    .
    Chi-a-am mibi zi maxuey
    Uachh’amaxue syqhalhaqhuifiw,
    Chi-a-am mibi zi haney,
    Nane, wechh’iw a g’izdylhefiw.
    .
    Cheh’ars, yi lhabjher teengyiziw,
    Ghizijiw q’uih’xer g’eepchil’ew,
    H’apcipxer pl’ek’e g’iraxiw,
    Feers f’eeyk’e naper chalhec’iw.
    .
    Sy nane, ha h’alhezeeh’axers
    Nobek’e g’izdexac’er,
    “Zeeyinces mi Iarap ts’ig’uir,”
    Ja-awre a g’izdezilher.
    .
    Hapxuedexem ya aguxer pxhacemy,
    Sy chh’afem chabe g’oxhuek’ir,
    Hanebqham sy ar pejijemy,
    Guijheeyiqhuem habi sixacir.
    .
    Nane, f’ity sig’omilhxuame,
    Belih’xemy wixezmidzame,
    Zeedzeniw wy c’ale ts’ig’uir
    G’amixhuiw ye l’ejiqhaame.
    .
    Sit quancaqhaw, Th’a, wezlejhawe
    Duneeyim pts’anew sic’iteebdzar?
    Dzi yimi-aw nane th’amichk’emy
    Neps c’yqhajiw g’ic’ebqhanar?
    .
    Hara We wizerizaxuer,
    Sabyy qhibzer zexomic’ik’iw,
    Pxhank’yyxem har chixejayek’e
    Nibe yizxer chibqhadeh’acxiw?
    .
    Wimidzixe, sy nane diche,
    L’i yic’ins wy quer actimim!
    Zeman k’ec’k’e har neg’uejinsy,
    Chiplhejins Baxhsen hawzim!
    .
    . CHOGENTS’IG’U Alyy
    .
    .
    ADIGHE XHIGEBZ TH’AMADEM YI XHUAXHUER
    .
    . Qafqas Zawejhim; Adighe Lhepqim nat’e g’ixhuyc’as muh’ajir qhogu haner.
    Adigher chizebghiridza xhuas, mi duneeyijhim. Yit’aney lepqir yi wijh yitas, yi-
    xhuimejiniw yilhes myn bjiqhak’e g’ideqhoguirig’ua yi xabzer, yi bzer, yi psem
    g’yqhaxhua xhuask’er. Adighe Lhepqim yi psem yi detxene zexec’ery, guawey
    guif’eqhuey; zexypchewre g’eeg’uek’a yi pcinalhexerras, nobereey Adighe de-
    nek’e chixetiry Pasereey Adighe Guipsisem yezicel’ejir. Adigherra-am jizi-aar:
    “Psalhem g’ymik’ar, Adighe Pcinem g’ipxhuy-uetens!..” Mi qhibze g’aafejhxer
    xuedes h’alhe-uibzem! Dy blek’ar gui-aqhuemy, xuedes g’ibja-a guixem!
    Th’am; dy g’ag’uenir, zi lhepqicxue zeriwbidijinum yeey yic’!..
    .
    .
    G’IVOGE UACHH’AMAXUE
    .
    Sy kuec’im yisa sy binxer
    Fic’epxhuew dene fig’uat?!.
    Sy bqham g’ic’ejiw psi werxer
    Bidzice fxuesc’iw fisp’at!
    .
    Sy zaque guibqham sig’yvnew
    Chh’a fy xeku lhap’er fibghinat?
    “Wy xeku pxhuimeniw wicinew,”
    Hapxuede xabze fxelhat?!.
    .
    Yigyi psi werxer sy nepsiw
    Fe binxem chh’ak’e g’ojex!
    Txhuaw sy chh’ar fer chh’ak’e wesiw
    Fe fig’aslhixhuew soplhix!
    .
    Zem yiniw sy pcher xizociry
    Xim hadiric’k’e siflhoxhu!
    Fizmilhaqhuijiw sizeciw
    Fe sifc’ebeghiw jhi soxhu.
    .
    Fe fizdyk’awe xeku daxer
    Nurir chh’achyxiw qhaqhaas.
    Chit-s cheh’ar yinxew fy lhaxer
    F’iqhuem har xesiw beqhuaw.
    .
    Adighe lhepqiw sy binxer
    Dene lhenique apxhua?!.
    Fig’ixueg’uejit sy apl’em,
    Zew t’isijins sygu beghar!..
    .
    . BALHQAR Fowset
    .
    .
    SY BZEW SY ADIGHEBZE
    .
    Chi-as, ja-aw dy bzer mainences.
    Chi-as, ja-aw dy bzer quileeyinces.
    Bezer uexuk’e mixhuiwe neqhuec’ guerxem
    Ya chh’am wy-abenir g’eemizeqhs.
    .
    Har jizi-am, haxer zy jhe yeziqhag’uim,
    Yi hane bidzicer yeec’ h’arem!
    Zy bzer neqhuec’ bzek’e zixhuejim,
    Sit yimixhuejinu g’ixuenen?!.
    .
    Txidem; yi g’eejheqhuem, dy Adigher
    Psih’aalhaxuew guibqham yirypxhaas.
    Kuedir zeripsalher Iarapibzes.
    Nexhibejs Tirkuibzem yilhexhaar.
    .
    Chi-as Yngyilyzimy Fransiziwy f’ek’a
    Har zimic’ej sixuezas.
    Ye Tirkuibzer yi hanedelhxuibzew zilhitej
    Adighey seepselhas.
    .
    Saf’ena-am haxem, saghyya-am.
    Sygu yac’eqhuiw ya ar squizijas.
    Xexes lhepq zy xeku zif’eg’uedaxem,
    Sinechxheeyiw ya c’ib syplhejas!..
    .
    Sit yac’en habixem, sit ya maxue!?.
    Sitiry ya pchedeeyiwe nexu g’ak’in!
    Qhaac’e zef’emih’am yi qharybxem,
    Txibzey, bzey sitk’e yagu g’ak’in…
    .
    Txibzer yi teep’enime bzer mexuabe,
    Bzem zeecec’, xuytiw zeewquedyy.
    Txibzer pe-ac’ame, bzer mel’ejir!
    Guir bqhademih’ajiw har medyyir…
    .
    Se sixueey-am l’eniw, sy bzer nobe.
    Se sixueey-am l’eniw, har pchedeey.
    Sy bze daxers, syguir ziqhaxuaber.
    Sipxuireexhu quirmen we, sy bzew sy duneey!
    .
    Bzewe chi-am pc’ecxue yaxuefaches.
    Bzewe kued yic’eniw xety xueeys.
    Hawe zi bzes, syguim g’idewibzer.
    Sipxuireexhu quirmen we, sy bzew sy duneey!
    .
    . YELHMES Awladyn
    .
    GUI LHIFTE:
    Mi txiqhaxem yegya Adighexem; haxer yats’ixu Adighexem lhamiqha-asxeme,
    Adighe Txibze Cexydxem ya h’aqxer g’aateenens! 20.09.2016 YEMUZ Yilmez
    .

  28. .
    ADIGHEBZEM YI MAINER, BZERE XABZERE ZEETH’AN QUIDEEY-AM!..
    .
    Qafqas Zawejhim chiqhue, dy Adighexer byy winafe c’aqhxem g’ic’enexew
    byyim haxer gyawir yaramiqhac’in chh’ak’e, dy hadecxue – hanecxuexem
    ya hadecxue – hanecxuexemre haxem ya sabyy – binxemre kued didek’e
    ya nexhiber cexyd xhuaxes!.. Mil’exew g’anaxem ya ah’ychem ya bqhuic’
    xuedyzir c’eble nesylxer gyawir yamiqhaxhuin chh’ak’e xekuim g’yk’axes!
    Haxemy kued didek’e ya nexhibexer qhoguxem chil’axes!..
    Gyawirim; ya bzer yaryqhabghineniwe xekuim g’ynaxem yigyi kued eeyiw
    g’aatireequizer! Yilhes t’oc’ g’uets’im dy xekuim, Adighebzek’e chipsalhew
    dy ts’ixu g’ichinejinu-am. Ya bzer ya-yxa newijh, “Fy dynir zefxhuek’!..” jy-
    anure gyawirim g’aatiryquizenus!.. Har dawere zeritc’er?.. Halih’ Lhap’em;
    aayetk’e, “Fy dynir zefmixhuek’awe, gyawirxer harazi g’ifxuexhuinxe-am!”
    g’idjee-ar!.. Xekuim chipsew Adighexem deejk’e Adighebzer qhag’uedinim
    mainewe g’yk’ir; ya axhretiry zeraqhag’uedinurras! Hapxuedew dy xekuim
    chipsew dy quec – dy cipxhuxer gyawir xhuijxeme, habixem ya duneeyim
    g’ynemic’awe, ya axhretiry yaqhag’ueda xhuinus! Adighebzem yapik’inim
    mainew g’yk’ir; mys haras, haxer gyawir zerixhuijinxerras! Th’amichk’aqha
    nexh eey dider, hapxuedew xeg’uedejinirra-a?!..
    Harasy zerilhepqk’e Adighebzer dy-ajin zerixueeyime mainewe g’yk’ir; dy
    bzemre dy xabzemre dy-ajxew haxer zerizeeth’ajin xueey quideeyxer-am!
    Habi yi mainer kuedk’e nexh kuus! Halih’ Lhap’em, de Adighexem g’idyta
    nyimeticxuexem ya p’alhexer, ya qiymetxer f’i didew tc’ejin zerixueeyirras!
    Diyasporem chipsew Adighexem Adighebzer dimic’ejime, xekuim chipsew
    dy quec – dy cipxhuxem dawere dazerede-apiquinur? Dery dy Adighebzer
    tchiqhuipchew dixeg’uedejime, hapxuedew gyawirxem f’iwe dade-apiqua
    xhuinu-a? Harasy Halih’ Lhap’em de g’idyta dy Adighebzemre dy Adighe
    Kuilturimre ya p’alhexer, ya qiymetxer Adighexem f’i didew tc’ejin xueeys!
    “Slav Txik’er Adighebzem yeg’uiwe” jizi-axem, pts’i yawipsir! “Slav Txik’er”
    Adighebzem zyk’ yeg’uir-am! Habi dy Adighebzer yeeth’aler! Adighexem
    ha g’axhuiqhar, zyk’ zeridmilhaqhuifir, zerilhepqk’e nef dizerixuexhuir; dy
    th’amichk’aqhas!.. “Gyawir txik’e systemir kuediw f’iwe” jizi-axem; xekuim
    chipsew dy quec – dy cipxhuxem xuedew diyasporem chipsew Adighexer
    gyawir daqhaxhuijiniwe zareelejhxer, haxem yac’ej-am! Th’amichk’aqham
    yi nexh eey didexemy zir mys haras! Halih’im; ha dy quec – dy cipxhuxer
    c’ex didewe g’yqhawic!..
    Dy dyn c’eniqhalejhxemre dy xhuejexemre; ha g’adbjaxer Tirkuxem f’iwe
    yaguiriqha-uenuwe yelejhinxe xueey-a?.. Psalhe quideeyk’e g’aminexew
    muslimenxer zede-apiquinxe xueey-a?..
    Xekuim chipsew dy quec – dy cipxhuxem ya ymanir yaxhuimejifin chh’ak’e,
    Tirkuiyem chipsew dy dyn c’eniqhalejhxemre dy xhuejexemre ha dy quec –
    dy cipxhuxem yazerade-apiquinu c’ik’exer dery g’itxua-uateme, dy guape
    xhuinus!.. 23.05.2017 YEMUZ Yilmez
    .

  29. ADIGECE İNLEYEREK CAN ÇEKİŞİYOR VE YARDIM ETMEMİZ İÇİN BİZİ ÇAĞIRIYOR!..
    .
    Adıgece’yi “en okunuşlu ve en kullanışlı” duruma getiren, onun güzelliğini en net olarak
    gösterebilen ve alternatifsiz milli yazı sistemimiz olan Adıge Yazısı’nı (Adighe Txik’er’i)
    toplumca kullanmaya başlamadan, onunla evlerimizde, çocuklarımıza ve gençlerimize,
    Adıgece’yi okutarak öğretmeden Adıgece’nin yaşayabilmesi asla mümkün değildir!..
    .
    Slav Yazısı ile Kültürel Jenosid’in tahribatlarını, aşağıdaki internet sitesi yazı başlığı çok
    açık anlatmaktadır! Başlarımızı kuma gömmekle yok oluştan kurtulamayız!.. Dy chh’axer
    pcaxhuem c’etxhuimek’e xeg’uedejiniqham dig’eelifin-am!..
    .
    . Adıgece, Kabardeyde de ‘Can Çekişiyor’ – Çerkesya
    . cherkessia.net/news_detail.php?id=3316 10 Şubat 2010
    .
    Slav Yazısı’nı savunanlar; yukarıda gösterilen internet sitesi yazı başlığını hiç görmek
    istemiyecekler ve Adıge Toplumu’nu kandırmak için ellerinden gelen her türlü gayreti
    göstereceklerdir. Ancak ortada, Slav Yazısı’nın asıl sahibini de düşündürmesi gereken
    kocaman bir gerçek vardır!.. O gerçek şudur: Slav Yazısı, sahibine bile çok zararlıdır!..
    Bilimsel incelemeler sonucu elde edilen bulguları objektif şekilde değerlendiren bilim
    insanları, gerçeği, kanıtları ile beraber ortaya koymuşlardır!.. Karar alarak uygulamak,
    siyasi erkin işidir. Ancak üst yönetim kadroları; her zaman, şöven duygulardan kolay
    kurtulamıyorlar. Bu durum; miktarı önceden bilinmeyen bir zamanın kaybedileceğini
    göstermektedir! Bilim insanlarınca ortaya konulan gerçek tespitlerin değerlendirilmesi,
    siyasi erki ilgilendirir. Ancak ortada Adıgeler’i ilgilendiren çok vahim bir durum mevcut
    olup, o da şudur: ADIGECE İNLEYEREK CAN ÇEKİŞMEKTEDİR!.. Durum budur ve bu
    durumun saklanabilecek hiçbir tarafı da kalmamıştır!.. Adıge Toplumu için çok vahim
    olan bu durumu; hiçbir uluslararası organizasyon ve sivil toplum kuruluşu görmek ve
    duymak istememektedir! Üniversitelerin dilbilim uzmanı sayın akademisyenleri de, bu
    durumu görmeyi ve sözü edilen iniltiyi duymayı istememektedirler!.. Ayrıca bu kurum
    ve kuruluşların yetkili kişileri ile dilbilim akademisyenleri; söz konusu dilin ve kültürün
    sahipleri olan insanların, konu ile ilgilenmelerini hiç istememektedirler ve ilgilenenleri
    aşağılayarak yermektedirler!.. Onlara göre; Adigeler, dansetmek haricinde hiçbir şey
    yapmamalı, Adıgece’nin ve Adıge Kültürü’nün ölümlerini elleri bağlı seyretmelidirler!..
    Adaletten kesinlikle söz edilmemeli, kazara söz edilse de, herhangi bir şey yapmaya
    kalkışılmamalıdır!..
    ADIGECE, İNLEYEREK CAN ÇEKİŞMEKTEDİR VE “BENİ KURTARIN!..” DİYEREK BİZİ
    KENDİSİNE YARDIM ETMEYE ÇAĞIRMAKTADIR! ADIGELER, ADIGECE’YE YARDIM
    ETMEK İÇİN NE ZAMAN HAREKETE GEÇECEĞİZ? ADIGE TOPLUMU ARTIK HİÇBİR
    ŞEKİLDE KANARAK ZAMAN KAYBETMEMELİDİR! BİZLER; ADIGECE’NİN ÇIĞLIĞINI
    VE İNİLTİSİNİ DUYMAK VE ONA HEMEN YARDIM ELİMİZİ UZATMAK ZORUNDAYIZ!
    AKSİ TAKDİRDE, ADIGECE ÖLÜRSE, ONUN AĞIR VEBALİNDEN KURTULAMAYIZ!..
    25.07.2017 Yılmaz Özcan
    .
    .
    Adighexer “di-Adighew” dig’izerinejifinim pejiw dixueeyiwe chitime, dig’aziqhaapts’ew
    diziqhaguivexem habi hatk’e ji-ac’e daxuemixhuiwe, “dy lhepq uexuiqhue lhap’exem”
    ..
    YE-A C’EXIW DIXUEEVQHAAJHE!..
    .
    Yiryquin-a dizeraqhaqapts’ar?..
    Yiryquin-a dizerak’elhig’uih’aar?..
    Yiryquin-a dizeraqhah’awleeyar?..
    Yiryquin-a dizeraqhaguivar?..
    .
    G’itpoplher, yiguir wiziw dy hanebzer!..
    ”Sy binxe! Fy axer g’isxuefcyy!” g’idjee-ar!..
    Divqhawibid yi ar, yi pl’er, mil’e gyic’e har!..
    Yi nem ne, yi napem nape chidivqhaaxue!
    .
    Divqhaqhaqaabze yi wi-aaqhaxer,
    Xhuichxhue chidivqhaaxue, haxem!
    Deede-uen quideey yiryquin-am, habi.
    Apl’e xuedivqhac’, deevqhapsalhe!
    .
    “Dig’ag’uas dy psew dy hanebze daxe,
    Dy qhaac’exer wettiniw we!” jeedivqha-a!..
    Dqhaxhuijiniw har, g’adqhategyijiniw,
    Ye-a c’exiw dixueevqhaajhe!..
    .
    . YEMUZ Yilmez
    . 25.07.2017

  30. YISTAMBILIM DACE MIQHUERY DE!..
    .
    Wo sy hadejh pc’ant’e guichem
    Ciguir chizec’ac’e,
    Sy guic’er g’ichytxhiwre
    Xekuir saqhabghine,
    Wo wo wo ry ra,
    Yistambilim dace miqhuery de!
    Yistambilim dace miqhuery de!
    .
    Wo Yistambil qhogu guichery
    Weey wineceg’aacey,
    Sy qaceniw daxery
    Jilem g’ideznawe,
    Wo wo wo ry ra,
    Yistambilim dace miqhuery de!
    Yistambilim dace miqhuery de!
    .
    Wo sy cipxhu nexhic’e guicher
    Zerichh’ats barynesy,
    Dy deey zeribiniwre
    Se g’isk’eric’awe,
    Wo wo wo ry ra,
    Yistambilim dace miqhuery de!
    Yistambilim dace miqhuery de!
    .
    Adighe beyraq guichery,
    Weey jhibqham zereeh’a!
    Dy deej ya xhabarxery
    Xet de g’itxuyh’inu?!.
    Wo wo wo ry ra,
    Yistambilim dace miqhuery de!
    Yistambilim dace miqhuery de!
    .
    .
    BLEDQHAK’A ZI QHAM DIXEPLHEJIW YI H’EESEPIR, YI KRITIKYIR TC’IJIN XUEEYS!..
    .
    “Chiqhue Maxuem,” weramxem sloganxer g’ichidmik’yyxew, Adighe Chiqhuek’ek’e
    dichichiqhuen xueeys! Dichiqhuenim g’ipitiw bledqhak’a zi qham f’iwe dixeplhejiwe,
    har dawere bledqhak’amy habi yi h’eesepir tc’ijiwe dqhazec’efare dimiqhazec’efare
    dy uexuiqhuexem daxeplhejin, dimiqhazec’efa uexuiqhuexer c’edmiqhazec’efaxem
    ya sebepxer g’adqhuetiw habixem ya uexu c’ik’exem chh’ak’e tc’in xueey g’axhu ya
    revyzyonxer tc’ijin xueeys!.. 12.07.2017 YEMUZ Yilmez
    .
    .
    XEKUIM DICHIRAXUIM ADIGHEXER ZETIRIZAWIK’A C’IK’EXER
    ZILHAQHUIW ZIPSEWA ZI ADIGHEL’IM HAXER G’IZERY-UATER:
    .
    FIG’ADA-UE TS’IXUXE!
    .
    Fig’ada-ue ts’ixuxe!
    Fig’ada-ue psory!
    Psalher Qafqas quircijhxers:
    Yamic’ejim xeh’aa uexhuiqhues,
    Zeman pcaqhuem c’yxhuima guawes,
    Nobe fyguim g’adqhak’ijinur!..
    .
    Se ha maxuem q’uih’ teedzap’em
    Sig’i-uik’iry sig’eejhas!
    Que yechanem sig’asawe
    Zi cu g’aag’uew g’isxuezas!
    .
    Jhak’em nepsir g’ichipitg’uim
    Selam tiqhuer yiroh’alhe.
    Sig’oguibjhiry “l’i yi lhepqim”
    Jis-aw c’alem sixuoxhuic’e!
    .
    “Zi lhebaques we wy nepsir,
    Plhaqhuijinum g’ipxuenejir!”
    Jy-aw cumy sy lhewijhir
    Yi qhogu hanew c’epxhuejas.
    .
    Se g’izokyir ha lhebaquer,
    Bqhuenc’aqh guerim siroh’al’e!
    L’awe chilhir c’eeqhu cheniquem!
    L’ewe chilhir habi xiwibjem
    Zi chytxu xhuiniw g’ic’ek’ins!
    .
    Zy gyanebqhar fic’a hanem
    Yi ner g’aaplhew pser chynas!
    Zy psem yege yi sabyyiry,
    Zeca bqhaafem c’eqhuelhh’aas!
    .
    Nasipincew g’aalhxua ts’ig’uir
    Cxeniw xueeysy xok’yyik’!
    Zy pse pitxem har zexaxiry
    Plhaqhuiw yaguir g’owizik’!
    .
    T’eg’u che-uijiry awa diqham
    Yi ne ts’ig’uxer c’ylhefas!
    Sery c’ag’uer zihanezequem
    H’adeteepxhue yaxuesc’as!
    .
    Cum jy-aawe se sy nepsir,
    C’ag’uem teetiw slhaqhuijas!
    Mys habdeejim sywvik’iry
    Se th’alhane bidew sc’as:
    .
    G’izeda-uer, aqil zy-ar,
    Mi uexu bzagem g’eezqhaliniw
    Yngyilyzimy Tirku pachtih’imy
    Sy xeku daxer chisxhuimeniw!
    .
    Yemine wizir zixeh’apawe
    Ziteeg’uedejir Tirkuim nesaxers!
    Ya nexhibyt’ir xir g’awquibeeyiry
    H’ap’ats’e uisiw xeg’uedejaxes!
    .
    G’aneja t’eg’uir mi quak’e – bghik’em
    Deviwbidawe divoqhal’ih’ir!
    Fe yit’aney fy th’alhanes,
    De dy ts’ixuxer f’iwe flhaqhuiw,
    Bghiris lhepqiw chi-a psomy
    F’i g’eexhuil’em fe fy guapew!
    Har hapxuedew chitir pejim
    Zilhemik’xer chixeg’uadem,
    Dy ts’ixuibzxer cipl’ejhaqhaw
    Xhaan beeyguelxem chizerapxhuem
    Xet yi h’ade fe vqheeyar?
    .
    Leey g’itteeh’aw sit c’evdar?
    H’apechipxe byyim yaxuexhuiw
    Sit fe diwe c’evmitxar?
    Zem Chamylim, zem Halih’im,
    Zem pachtih’im firyl’ig’ues!
    .
    Denew p’ere fe ts’ixuqhaapts’ew
    Yeminejhxem fy g’eejhap’er?
    Xet yi xabzem teediwixuenu
    Fe fy h’adem yi c’elhh’ak’er?
    .
    Sin fxuetc’inut blachh’a f’etiw
    C’im har xept’em c’ir ghizinus!
    Maf’e tc’ire fixeedqhaash’am,
    Wiz xek’inus fy jherimem!
    .
    Har psom nexhire nexh fxuefaches,
    Uis faxuexhuim psipts’eblejhxem!
    Ts’ixu nailetir ziteexuawe
    Chxhuih’ir chxhuih’im xireeg’uade!
    Zy guibamp’e mit’isaxem
    Fe fy wijhir yaxuixhu maxue!
    .
    Adighe beyraq guichery,
    Weey jhibqham zereeh’a!
    .
    Dy deej ya xhabarxery
    Xet de g’itxuyh’inu?!.
    .
    Dy deej ya xhabarxery
    Xet de g’itxuyh’inu?!.
    .
    Dy deej ya xhabarxery
    Xet de g’itxuyh’inu?!.
    .
    G’eeger: MISOSTICXUE Pchizebyy
    .
    GUI ZALHITTEN XUEEYXER:
    Mibdeejim tettxeja ha pselhek’er; de Adighexem deejk’e zi ybreticxue
    xhuin xueeys! Adighe Lhepqim dy chh’am ha g’iryg’uaxem, habi hatk’e
    dig’aaqhawicin xueeys! Adighexem g’idac’il’a jenosydicxuem yi zi ah’a
    t’eg’uir yilhaqhuiwe zipsewa zi Adighel’im haxer g’ic’y-uetar; g’axhuinu
    c’eble Adighexer dig’yqhawicin chh’ak’es!.. Ha zemanim dy Adighexer
    g’aziqhapts’axem ya binijxem; nobey jeey de Adighexer, “Slav Txik’er
    Adighebzem yog’uir” ja-ary tinciwe dig’aaqhaapts’er! Adighebzem zyk’
    g’eemig’u Slav Txik’er lhechiqhak’e zeridaqhah’ak’e g’aminexewe, ya
    bzequitexem dy Adighebzer yiraqhaquiter!.. Haxery, de tlhaqhuif-am!..
    Adighexer sit chiqhue dig’ichiwicinur? Habi hatk’e dig’awicin xueey-a?!.
    Adighebzemre Adighe Kuilturimre l’ejxewe haxer t-ac’ek’a xhua newijh
    dig’ichiwicinur?!. Adighebzemre Adighe Kuilturimre dymi-aj xhua newijh
    dig’awicime, habi zyk’ zi maine yi-ajinu-am! Dipchil’xewe dipsewijinus!
    Harasy g’itc’exhuenu dy binxem, c’eble Adighexem ya g’ag’uenuxer f’i
    zerixhuinim pejiw dixueeyiwe chitime; zi maxue yape gyic’e dig’awiciw,
    zyk’ nec’iw zeman bledmiqhak’iwe, Adighe Txibze Cexydxem yalhxery
    xepchawe g’axhuiwe witikuim g’yh’aa, Adighebzem yi txiqhaxer “yege-
    qhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e didere” g’aziqhaxhu, habi yi daxaqhar ne-
    rilhaqhu didewe g’aziqhalhaqhu, alternatyfince dy lhepq txik’e system
    zaque dy “Adighe Txik’er;” yape gyic’e dy winexem, habi k’elhig’uewe
    dy yeqhagyap’exem chizeeth’awe dixueejhen xueeys!.. Alternatyfince
    ha dy lhepq txik’e system zaquemk’e, dy winexem, dy sabyyxemre dy
    nibjhic’exemre, dy Adighebzemre dy Adighe Kuilturimre chadqhaagew
    chadqhac’en xueey g’oxhuir. 20.08.2017 YEMUZ Yilmez
    .
    .
    GUIMQAALE WEREDIR
    .
    WEZI Muratk’e zeger marje!
    C’ale f’its’e queqhu-a woy?!.
    Ci qhuirim teesiry woy marje!
    Qhuise pxuexhuin-a woy?!.
    .
    Wy ci pexuijhiry woy marje!
    Zeripxec’ibqhue woy!
    Guimqaale guibqhamy woy marje!
    Murat chozawe woy!
    .
    We wy nibjheqhuxery woy marje!
    G’izeroqhaachte woy!
    C’ilher g’amichtewre woy marje!
    Murat g’achten-am woy!
    .
    Teet prystafiry woy marje!
    Murat k’elhopxhue woy!
    Bghi pxhuante bidemy woy marje!
    Murat doh’ajir woy!
    .
    We mequmecic’exem woy marje!
    Vi c’oqhac’ejire woy?!.
    “We wy jaqhueqhuxery woy marje!
    Jeeyimy g’ipxuosk’er woy! (2)”
    .
    .
    CEXYDILHXER XEPCHAW G’AXHUA “ADIGHE TXIK’ER” ZEETH’AN XUEEYS!
    .
    Adighe Txibze Cexydxem yalhxery xepchawe Adighe Taryxhim g’ichixhuiwe
    witikuim g’yh’aa, Adighebzem yi txiqhaxer yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e
    didere g’aziqhaxu, habi yi daxaqhar nerilhaqhu didewe g’aziqhalhaqhu, habi
    alternatyfince yi txik’e system zaque g’axhu dy “Adighe Txik’er;” duneeyim yi
    txik’e lhap’e didexem chichs! “Adighe Txik’er” Adighexem zerilhepqk’e c’exiw
    g’aatchtew zeeth’awe dixueejhen xueeys! “Adighe Txik’er” zeeth’awe habik’e
    yape gyic’e dy winexem, k’elhig’uewe dy yeqhagyap’exem, dy nibjhic’exemre
    dy c’aleqhualemre Adighebzer chaqhaagewe chadqhac’en xueeys. Deersxer
    zereettinu deers materyalxemre deers notxemre dizede-apiquiwre f’i didexew
    dqhah’aziriwe haxer dy ts’ixuxem yalhedqha-asime; duneeyim deney chipsew
    dy ts’ixuxem, haxer zerah’awe yeezir – yeezirxew yelejhxew Adighebzer f’iwe
    zeraqhac’efins. Dy zemanim chi-a tekyniky amalxemre ynternetimre f’i didew
    zeeth’ame, haxer dqhazec’efins! Ha deersxem ya vyde-o qayitxer, ynternetk’e
    dy ts’ixuxem yalhedqha-asime, habixem, yeezir – yeezirxew yelejhxew tinciw
    Adighebzer f’iwe zeraqhac’efins! Yiryquiw dizede-apiquime ha uexuiqhuexer
    dqhazec’efins! Dizedemi-apiquime ha uexuiqhuexer dimiqhazac’ew g’anenure
    dizerichh’axam chh’ak’e dy Adighebzer, Adighexem c’exiw yachiquipchejinure
    g’uedijinus! Dimiguivew Adighebze daxer dy nibjhic’exem c’exiw yadqhaac’ew
    dixueejhen xueeys. Habi g’ynemic’awe neqhuec’ zi lheniquek’e alternatyfince
    ha dy txik’e system zaquer zerilhepqk’e zeeth’aw Adighebze daxemre Adighe
    Kuiltur daxemre xedqhaaxhuewre dqhapsewin xueeys!.. Haxer txueqhazec’en
    chh’ak’ey Adighebzer f’iwe zic’e Adighexer dizede-apiquin xueeys!.. Adighexer
    di-Adighew dig’izerinejifinim pejiw dixueeyiwe chitime, ha dy lhepq uexuiqhue
    kritiky didexer dqhazec’en xueey g’oxhuir! Di-Adighew dig’aanewe dipsewijifin
    chh’ak’e, habixem g’ynemic’awe neqhuec’ qhogu, neqhuec’ amal dy-a-am!..
    08.08.2016 YEMUZ Yilmez
    .
    .
    Adighexem; alternatyfince dy lhepq txik’e system zaque g’axhu “Adighe Txik’er”
    daxemk’e dy weredxer ttxiwre habixem ya meqaame daxexemk’e dag’eegeme,
    zy axer g’itteelh lhepqxem ya bzequitexem dy Adighebze daxer yaqhal’efin-am!
    Adighebzer; g’uexu nexh daxe g’axhuiwre, xexhuewre psewifins!.. Adighebzer
    psinc’ewe c’eniqhaxem ya bze g’adqhaxuime; Adighexem c’exiwe c’eniqhak’ey,
    eekonomyyk’ey zig’adiwijhijifins!.. 19.07.2017 YEMUZ Yilmez
    .

  31. Xamem xueji-ac’e dy ts’ixuxem, dy nibjhic’exer yadqhaqhah’awleeyin xueey-am!..
    Bzequitexem, dy Adighebzemre dy Adighe Kuilturimre yadqhaquiten xueey-am!..
    .
    G’IDAC’IL’E DESINFORMASYONICXUER TQUITEN ZERIXUEEYIR!..
    .
    . Zy axer g’itteelh lhepqxem; yilhesychere cheniquere lhandere Adighexem
    zi desinformasyonicxue g’idac’il’er, zig’idamiqhaqhawijhin, yeezixem Qeeymet
    Maxuer g’asixu dizixuaqhapchil’in chh’ak’e!.. Adighexemre Adighaqhamre f’i
    zerixhuinxem yaxueey xuedew zac’iwre dig’aaqhaapts’ewre, dizec’awibidawe,
    yezixem daxuelejhen f’ek’a damiqhaxheeyiwe daqhapsewir!.. Adighexem zy
    axer g’itteelh ha lhepqxer; yeezixer zeguiri-uaxewe, lhenique psoguexemk’ey
    kontrol dac’xew damiqhap’et’awew da-iqhir! Adighexem dy guipsiseniqhaxer
    yaqhawitxhueniwe, yaqhawif’eeyiniwe yolejhxer!..
    . Mixery g’idac’il’e ha desinformasyonicxuem chichxes:
    . Adighebzem yeg’u dide g’axhuiwe yi txiqhaxer “yegeqhuaf’e didere zeeh’a-
    qhuaf’e didere” g’aziqhaxu, Adighebzem yi daxaqhary “nerilhaqhu didewe” g’a-
    ziqhalhaqhu, Adighe Txibze Cexydxem yalhxery xepchawe g’axhuiwe witikuim
    g’yh’aa dy “Adighe Txik’er” daxem yi zyxuedaqhaxer, Adighexem yiramiqhalha-
    qhuin, haxer zilhaqhuxemy ya “g’ag’uen guiqhaxer” c’exiwe zepawidin chh’ak’e;
    Adighexem qhaleeyawe zi “kuiltur desinformasyonicxue” g’idac’il’er! Adighexer,
    dy lhepq uexuiqhue mixuymxer g’izeridexhuil’enxemk’e sit xuedyzk’e nexhibew
    daqhaguivewe yeezixem dizixuaqhapchil’xemy, har, yeezixem deejk’e kuedk’e
    nexhif’ xhuinu yalhaqhuir!.. Ha ya guipsise yeminem teetxewe, “Adighe Txik’er”
    Adighebzem yeg’u dide zerixhuir Adighexem yiramiqhalhaqhuin chh’ak’e; yeezi-
    xemre yadare dy ts’ixu guerxemre Adighebzem yi maq guerexer, latyn txik’ek’e
    detxene zi maqim txik’e chh’axue zibqhuipc’ yi-awe, dy psalhexem ya txik’exer
    haxem txik’e zechh’achyx kuedxer ya-axewe yatxiry, yiraqhatxery, k’elhig’uewe
    ha txik’exer zerikuedir, zerimixhuxer, ya txiqhaxem chaqhak’ih’iw g’icha-uetejir!
    Hapxuedew “latyn h’arfxer Adighebzem yirymiquxew, habi yeg’u g’amixhuxew”
    ja-awre pts’i yawipsxer!.. Hapxuedew Adighexer g’aaqhapts’enuxew yolejhxer!
    Yemine kuedir hapxuedew yatxir, yiraqhatxir, dy zemanxer tf’adiqhuin chh’ak’e!
    . Dy jaqhueqhuxem ya ji-ac’e ha ts’ixuxem f’iwe dachiqhuezen, yac’e uexuxer
    f’iwe zedqhac’en, haxer zi c’ip’exem qayit chitc’in xueeys!.. Hawe ha ts’ixuxem
    zyk’ psalhe yadedqhajen, dapepselhejin xueey-am!.. Sitiry tlhaqhuin, f’i didew
    tc’en xueeys!.. Hawe zimy dipepselhejin xueey-am!.. Tc’en xueeyir; ts’ixuxem
    zyk’ psalhe yadedmiqhaajewe, zi maxue yape gyic’e dy “Adighe Txik’er” daxer
    g’aatchtew zeeth’awe dixueejhen zerixueeyirras, ha dy lhepq txik’e zaquemk’e,
    dy winexem, dy binxemre dy nibjhic’exemre, Adighebzemre Adighe Kuiltuimre
    chadqhaagewe chadqhac’en zerixueeyirras!.. Haxer c’ex didew dqhazac’eme;
    dy Adighebze daxemre dy Adighe Kuiltuir daxemre, Qeeymet Maxuer g’asixu
    xexhuexewre zeripsewifinuxemk’e, zyk’ guirichxhue g’itxuenejin xueey-am!..
    . Adighebzem yeg’u dide g’axhuimre zaxuere daxere g’axhuimre Adighexem
    damiqhalhaqhuin, dy zemanimy de Adighexer dichaqhaawew daqhah’awleeyin
    chh’ak’e; nexh yapek’e tekylyf g’aac’axem g’ynemic’aw, yigyiry dy Adighebzer
    yiryttxiniwe neqhuec’ desinformiky txik’e systemic’exery de Adighexem tekylyf
    g’izeritxuaqhac’inumk’e zyk’ ceky dy-an xueey-am! Dy zemanimy de Adighexer
    dig’aaqhapts’efime, dy jaqhueqhuxer zeriguif’enuxemk’e ceky dy-an xueey-am!
    Adighebze daxer yaquiten chh’ak’e, Adighexer (nexhibew dy nibjhic’exemre dy
    c’aleqhualemre) dichaqhaawew dy xabze daxexemre dy chen daxemre c’exiw
    yaquiten chh’ak’e; desinformiky g’axhuiwe Adighebzek’e pselhek’e l’ewijhiqhue
    kued zerah’axew g’iraqhajhaxes! Ah’laq mixhumic’exer daxewe g’aziqhalhaqhu
    fylimxemy, ha desinformiky pselhek’e mixhumic’exer chizerah’axew dolhaqhuir!
    Ha desinformiky pselhek’e mixhumic’e qomim, dy binxemre dy c’aleqhualemre
    g’eedqhalifin chh’ak’e, Adighexer habi hatk’e c’exiw dig’awiciwe dizepqiric’ewe
    dixueejhen xueeys!.. Yape gyic’e dy lhepq uexuiqhue kritikyxer zeridqhazec’en
    c’ik’exemk’e dizeguiri-uen, g’ipitiwe dizede-apiquiwe dizedelajhewe dixuuejhen
    xueeys!.. Dy lhepq uexuiqhue kritikyxemy kezuxer ya-as. Dy lhepq uexuiqhue
    mixuymxem yape dide yitiwe zerilhepqk’e dqhazec’en xueeyir; Adighebzer ze-
    ryttxinu yi txik’e system uexuiqhuerras! Ha dy lhepq uexuiqhue mixuym didem
    yi nexhibe ah’ar Adighe Bzec’eniqhalejh Lhap’exem zec’iqhuxew yaqhazec’aw,
    haxem, dy Adighebzem yi txiqhaxer “yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e didere”
    g’aziqhaxhu, Adighebzem yi daxaqhar “nerilhqhu didewe” g’aziqhalhaqhu, habi
    alternatyfince yi txik’e system zaque g’axhu dy “Adighe Txik’er” daxer witikuim
    g’iraqhah’aas!.. Ha dy lhepq uexuiqhue kritiky lhap’e dider yigyi yirydqhaquijin,
    dqhatememin chh’ak’e, dy zemanim chipsew Adighexem psomy dqhazec’eniw
    yigyi g’itteexue dy lhepq wazyfe lhap’e dider; xamexemre haxem yaxuelajhe dy
    ts’ixuxemre ha dy lhepq uexuiqhue lhap’em zyk’ yateedmiqhapselhih’iwe, dery
    kuediw qhak’ec’aw mac’e didew diteepselhih’iwe, dy Adighe Txibze Cexydxem
    yalhxery xepchaw dy Adighe Taryxhim g’ichixhuiw witikuim g’yh’aawe chit, Adi-
    ghebzem yeg’u didew, alternatyfincew, dy lhepq txik’e system zaque g’axhu dy
    “Adighe Txik’er” daxer, zerilhepqk’e c’exiw g’aatchtew zeeth’aw dixueejhen, ha
    dy lhepq txik’e zaquemk’e dy winexem, dy binxemre dy nibjhic’exemre g’itpic’a
    dy ts’ixuxemre, Adighebzemre Adighe Kuilturimre, chadqhaagewe chadqhac’en
    zerixueeyirras! Haxer, Adighebzer zic’e Adighexem dy lhepq wazyfe lhap’exes!
    “Adighe Txik’er” zerilhepqk’e c’exiw g’aatchtew zeeth’awe, Adighebze daxemre
    Adighe Kuiltur daxemre duneeyir chitixu xedqhaaxhuewre dqhapsewin xueeys!
    Ha dy lhepq uexuiqhue kritiky dider dimiqhazac’ewe, Adighexem xuytiniqha pej
    tlhaqhuifinu-am!..
    . Ha dy lhepq uexuiqhue mixuym dider dqhazac’ewe, qhogu zaxuem diteetiw
    dizedelajhewe dixueejhenim dilhamiqha-asin chh’ak’e zy axer g’ittelh xamexem,
    Adighexem ha desinformasyonicxuer g’idac’il’er! Har, Adighexem tlhaqhuif-am!
    Ha desinformasyonicxuer zeridmilhaqhuifir, zerilhepqk’e nef dizerixhuir; Adighe
    Lhepqim dy xeg’uedejiniqham yi sebepicxuerras!..
    . Yilhes 150 lhandere Adighexem g’idac’il’e ha desinformasyonicxuer, c’exiw
    tlhaqhuifin xueeys! Adighexem g’idac’il’e ha desinformasyonicxuer zepidiwdiw
    dimiquitawe, Adighexem zyk’ zig’adiwjhijifinu-am!.. Dy jaqhueqhuxemre haxem
    yaxuelajhe dy ts’ixuxemre, de Adighexer habi hatk’e zyk’ dig’aamiqhapts’ejifiw,
    yichh’am zerichijit-aam xuedew Adighexer c’exiw dizepqiric’ewe dizedelajhewe
    dixueejheme; g’idac’il’e ha desinformasyonicxuer zepidiwdiwe tquita xhuinus!..
    Ha desinformasyonicxuer hapxuedew tquiteme; Adighexer, yilhes 80 lhandere
    dig’aaqhaapts’ew dizeraqhah’awleeyam xuedew zyk’ daqhah’awleeyijifinu-am!
    Adighexem dy uexuiw xhuar psory, nexh psinc’ew wizenc’xewe xueejhenuxes!
    . Zy guiqhu tc’a ha g’axhuiqha daxexer dimiguivewe, c’exiwe g’adqhaxhuifin
    chh’ak’e; Adighe Lhepqim yilhes 80 lhandere tf’elh lhaxhar zepidiwdiw zif’etxiw,
    yi uink’ibzery yiqhuisewe har zif’eddzen xueeys! Adighexer lhepqiw dig’aanewe
    dizeripsewijifinim dixueeyiw chitime; desinformasyonicxuer hapxuedew tquitew,
    zimy zeedmiqhaqhaguivew, hadireey dy uexuiqhue mixuymxery dqhazac’exew
    dixueejhen xueeys! Ha uexuiqhuexer psory dimiguivewe dqhazec’enir tlhek’ifin
    chh’ak’e; yape dide gyic’e “Adighe Txik’er” daxer zerilhepqk’e c’exiw g’aatchtew
    zeeth’awe dixueejhen, dy winexem, dy binxemre dy c’aleqhualemre Adighebzer
    ha txik’emk’e chadqhaagewe, chadqhaac’ewe dixueejhen, dy Adighe Kuiltur da-
    xer habik’e ttxijiwe haxer dijital witikuimy qayit chitc’ijin, yiryqu bjiqhaxemk’e kyi-
    tapxew tireedqhaadzexewe haxer dy ts’ixuxem yalhedqha-asin xueey g’oxhuir!..
    Zy guiqhu tc’a ha dy lhepq uexuiqhue daxexer, Adighexem psoguemy dy lhepq
    wazyfe lhap’e didexerras! Adighexem psoguemy, ha dy lhepq wazyfe lhap’exer
    dqhazec’are dimiqhazec’arem ya h’eesepir Halih’ Lhap’em zireettijinumk’e zyk’
    ceky dy-an xueey-am!..
    . Yilhes 3000 (mynych) lhandere ziguerxem Adighexer dig’izeraqhaapts’exer,
    habi hatk’e ze yiryqua xhuin xueey-a?.. 17.05.2017 YEMUZ Yilmez
    .
    DESINFORMIKY PSELHEK’EXER DIBGHINEN XUEEYS!..
    .
    Adighebzer; desinformiky pselhek’exemk’e mixhuiwe, yi normal pselhek’exemk’e
    g’atpselhime, zaxuewe h’areket tc’a xhuins! Adighebze daxer qaabzew g’aanewe
    psewifin chh’ak’e, ha prensypim dixuesaqiwe diteetin xueeys! Neqhuec’iw jit-ame;
    xamexem g’it-uiraqhalhh’aa desinformiky pselhek’exer, c’exiw dibghinen xueeys!..
    Adighebzer yaquiten chh’ak’e; zy axer g’itteelh xamexemre haxem yaxuelajhe dy
    ts’ixu guerxemre, zyk’ zaxuere daxere g’amixhu pselhek’e kued habi g’ixalhh’aniw,
    ha mixhuxer daxexew g’aaqhalhaqhuiniwe yawijh zerytinuxemk’e zyk’ ceky dy-an
    xueey-am! Adighebzer; zaxuere qaabzere daxerew g’atpselhiwe zeeth’an xueeys!
    10.07.2017 YEMUZ Yilmez
    .

  32. HABI HATK’E DY CEXYDXEM YAGUXER XADQHAC’IN, DQHAK’EZIZIN XUEEY-AM!..
    .
    Dy nexhijhxemre Adighebzer g’aziwipselhij dy c’alexemre ya qiymetxer f’iwe tc’ejin xueeys!
    Habixem g’aa-uatexer kem g’aminew vyde-oxem qayit chitc’ijime, habixem g’itxua-uetaxer
    “Adighe Txik’er” daxemk’e ttxijiwe dy binxemre dy nibjhic’exemre yadqhaageme kuediw f’i
    tc’a xhuins! Xamexem g’itxuac’enuxemk’e dy Adighebze daxem zig’ywijhijifin-am! Dy bzem
    zig’eeziqhawijhijinur, Adighebzer zic’e Adighexerras!.. Dig’aafe, dig’awigy quideeyk’e de dy
    bzemre dy kuilturimre zig’aawijhijifin-am! Habi hatk’e zy axer g’itteelh lhepqxem yaxuelajhe
    dy ts’ixuxem zag’eedmiqhaqhaapts’ewe, fig’aag’ue, dy lhepq uexuiqhue lhap’exem c’exiwe
    dixueevqhaajhe! Dy Adighe ts’ixu lhap’exe! Fe sinivoger!.. Habi hatk’e zir zim dizepqiric’ew
    ha dy uexuiqhue lhap’exem dixueevqhaajhe! Xamexem dig’izeraqhapts’axer habi hatk’e ze
    yiryqua xhuin xueey-a? Dipsalhe quideeyk’e uexuxer dqhazec’efin-am. C’exiw h’areket tc’in
    xueeys!.. Ts’ixuixhuy ts’ixuibzy yireexhu, detxene dy zi ts’ixuimy yic’efin ziguerexer chi-as!..
    Dizeric’en, dizeguiri-uen, dizepqiric’ew dy lhepq uexuiqhue lhap’exer dqhazec’en chh’ak’e
    dizedelajhewe dixueejhen xueeys!.. Habi hatk’e dy cexyd lhap’exem yaguxer xedqhac’in,
    dqhak’ezizin xueey-am!.. 19.07.2017 YEMUZ Yilmez
    .
    .
    SY BZEW SY ADIGHEBZE
    .
    Chi-as, ja-aw dy bzer mainences.
    Chi-as, ja-aw dy bzer quileeyinces.
    Bezer uexuk’e mixhuiwe neqhuec’ guerxem
    Ya chh’am wy-abenir g’eemizeqhs.
    .
    Har jizi-am, haxer zy jhe yeziqhag’uim,
    Yi hane bidzicer yeec’ h’arem!
    Zy bzer neqhuec’ bzek’e zixhuejim,
    Sit yimixhuejinu g’ixuenen?!.
    .
    Txidem; yi g’eejheqhuem, dy Adigher
    Psih’aalhaxuew guibqham yirypxhaas.
    Kuedir zeripsalher Iarapibzes.
    Nexhibejs Tirkuibzem yilhexhaar.
    .
    Chi-as Yngyilyzimy Fransiziwy f’ek’a
    Har zimic’ej sixuezas.
    Ye Tirkuibzer yi hanedelhxuibzew zilhitej
    Adighey seepselhas.
    .
    Saf’ena-am haxem, saghyya-am.
    Sygu yac’eqhuiw ya ar squizijas.
    Xexes lhepq zy xeku zif’eg’uedaxem,
    Sinechxheeyiw ya c’ib syplhejas!..
    .
    Sit yac’en habixem, sit ya maxue!?.
    Sitiry ya pchedeeyiwe nexu g’ak’in!
    Qhaac’e zef’emih’am yi qharybxem,
    Txibzey, bzey sitk’e yagu g’ak’in…
    .
    Txibzer yi teep’enime bzer mexuabe,
    Bzem zeecec’, xuytiw zeewquedyy.
    Txibzer pe-ac’ame, bzer mel’ejir!
    Guir bqhademih’ajiw har medyyir…
    .
    Se sixueey-am l’eniw, sy bzer nobe.
    Se sixueey-am l’eniw, har pchedeey.
    Sy bze daxers, syguir ziqhaxuaber.
    Sipxuireexhu quirmen we, sy bzew sy duneey!
    .
    Bzewe chi-am pc’ecxue yaxuefaches.
    Bzewe kued yic’eniw xety xueeys.
    Hawe zi bzes, syguim g’idewibzer.
    Sipxuireexhu quirmen we, sy bzew sy duneey!
    .
    . YELHMES Awladyn
    .
    .
    G’IVOGE UACHH’AMAXUE
    .
    Sy kuec’im yisa sy binxer
    Fic’epxhuew dene fig’uat?!.
    Sy bqham g’ic’ejiw psi werxer
    Bidzice fxuesc’iw fisp’at!
    .
    Sy zaque guibqham sig’yvnew
    Chh’a fy xeku lhap’er fibghinat?
    “Wy xeku pxhuimeniw wicinew,”
    Hapxuede xabze fxelhat?!.
    .
    Yigyi psi werxer sy nepsiw
    Fe binxem chh’ak’e g’ojex!
    Txhuaw sy chh’ar fer chh’ak’e wesiw
    Fe fig’aslhixhuew soplhix!
    .
    Zem yiniw sy pcher xizociry
    Xim hadiric’k’e siflhoxhu!
    Fizmilhaqhuijiw sizeciw
    Fe sifc’ebeghiw jhi soxhu.
    .
    Fe fizdyk’awe xeku daxer
    Nurir chh’achyxiw qhaqhaas.
    Chit-s cheh’ar yinxew fy lhaxer
    F’iqhuem har xesiw beqhuaw.
    .
    Adighe lhepqiw sy binxer
    Dene lhenique apxhua?!.
    Fig’ixueg’uejit sy apl’em,
    Zew t’isijins sygu beghar!..
    .
    . BALHQAR Fowset
    .
    .
    ADIGHE NIBJHIC’E LHAP’EXEM DINIFCHOGUIQHUIR!..
    .
    . Duneeyim teet bzexem psomy diyalekyt kued ya-as. Hawe “Myllet” xhuijifa
    lhepqxer; ya diyalekytxer yaxhuimej petire ya diyalekyt zerizk’e zeguiro-uexer.
    “Zi” xhuijif, zeguiri-uejif lhepqxer haras; “Myllet” xhuijifxer!.. Har zimiqhazec’ef
    lhepqxer; habixem sity jira-a, neqhuec’ lhepqxem xotg’uih’ijxer!.. Habi g’yne-
    mic’awe zi lhepqir “Myllet” xhuifin chh’ak’e, habi alternatyfince zi lhepq txik’e
    system yi-awe ha yi lhepq txik’e system zaquer ha lhepqim zeryh’an xueeys,
    lhepq xuyt xhuijifin chh’ak’e! “Myllet” mixhuijifa lhepqir, xeg’uedejiniqham zyk’
    g’eelijifinu-am! Haxer g’idguirimi-uawe Adighe Lhepqir “Myllet” dixhuijifinu-am!
    Adighe Txibze Cexydxem yalhxery xepchaw g’axhuiw witikuim g’yh’aa alterna-
    tyfince dy lhepq txik’e system zaque g’axhu “Adighe Txik’er,” Adighexem c’ex
    didew g’aatchtew zerilhepqk’e zeeth’awe dixueejhen, dip’ac’ewe Adighe Kuil-
    turir habik’e ttxijin, ha txik’emk’e, dy winexemre dy yeqhagyap’e wineeyxemre,
    dy binxemre dy nibjhic’exemre Adighebzer chadqhaagew chadqhac’en xueey
    g’oxhuir. Harasy Adighe nibjhic’exem, “Adighe Txik’er” g’azi-uate txiqhaxem fi-
    xeplhewe “Adighe Txik’er” c’exiwe zevqhac’en, har dy ts’ixuiw xhuam psomy
    psinc’e didewe yavqhac’en xueey g’oxhuir. Alternatyfince lhepq txik’e system
    zaque g’axhu “Adighe Txik’er,” Adighe Nibjhic’e Lhap’exem c’exiw g’aafchtew
    zeefh’awe fixueejheme, fy wered, fy wise daxexer “Adighe Txik’er” daxemk’e
    ftxiwre ya meqaame daxexemk’e haxem fag’eegexeme, dy Adighe Kuilturim
    “Adighe Txik’er” systemimk’e fiteelejhih’ime, sitiry “Adighe Txik’er” daxemk’e
    ftxiwre Adighebzemy firylajheme; Adighebzemre Adighe Kuilturimre duneeyir
    chitixu xexhuexewre psewifinuxes!.. Fe dy nibjhic’exem hapxuedew h’areket
    fc’ime, dy “Adighe Lhepqir” xeg’uedejiniqha eeyim g’eevqhalinus! Fe Adighe
    Nibjhic’e Lhap’exem; ha dy lhepq uexuiqhue lhap’exer fimiguivexew c’exiw
    vqhazec’enuxewe dinifchoguiqhuir!.. 19.06.2017 YEMUZ Yilmez
    .
    GUI ZILHITTEN XUEEYXER:
    Adighebzer t-ac’ek’ime, har, dy xekuir zerit-ac’ek’am nexhire kuedk’e nexh eey
    xhuinus! Dy jaqhueqhuxem Adighebzer yaquiteniwe, yaqhag’uediniwe ya wijh
    zerytxer; Adighepse pej zy-aj Adighexem zyk’ zichidqhaqhuipchen xueey-am!..
    Habi g’ynemic’awe de Adighexer diziqhaguivexer; yac’exewe ye yamic’exewe
    chitimy, dy jaqhueqhuxem ya de-apiqueqhu zerixhuxery, zichidqhaqhuipchen
    xueey-am!.. Adighe pejxem; habi hatk’e “Adighe Txik’er” g’aatchtew zeeth’awe
    dixueejhen zerixueeyiry zyk’ zichidqhaqhuipchen xueey-am, Adighe Lhepqiwe
    dig’izerinejinim pejiw dixueeyiwe chitime!.. 23.06.2017 YEMUZ Yilmez
    .
    .
    ADIGE GENÇLERİ’MİZE GÜVENİYORUZ!..
    .
    Dünyadaki bütün dillerin çok sayıda diyalektleri vardır. Milletleşmiş toplumlar;
    tüm diyalektlerini korumakla beraber, farklı diyalekttekilerin anlaşabilmesi için
    bir diyalektte uzlaşıp onunla anlaşabilen toplumlardır. Onların yazıları milli ve
    alternatifsiz olup, “dayatma yazısı” kullanmazlar. Adıge Yazı Dili Şehitleri’nin
    kanları ile de yoğurularak oluşan ve alternatifsiz tek milli yazı sistemimiz olan
    “Adıge Yazısı (Adighe Txik’er),” cerkes.net sitesindeki yazılarımızda ayrıntılı
    olarak anlatılmıştır. O yazılarımızın kopyalarını arşivlerinize indirip muhafaza
    ederek tanıdığınız ya da e-mail adreslerini öğrendiğiniz Adıgeler’e iletirseniz
    ve sorusu olanların sorularını yanıtlayarak içeriklerini onlara da öğretirseniz,
    çok önemli bir milli sorunumuzun çözülmesine katkıda bulunmuş olursunuz!..
    Bize e-mail adresini bildiren Adıgeler’e, biz de o yazıları adreslerine iletiyoruz.
    Siz Adıge Gençleri’miz; o yazıları inceleyip “Adıge Yazısı”nı çabuk öğrenerek
    kullanmaya başlarsanız, şarkılarınızı ve ezgilerinizi “Adıge Yazısı” ile yazarak
    onları güzel makamlarıyla okursanız, Güzel Adıge Kültürü’müzü “Adıge Yazısı”
    ile yazarak onunla üzerinde çalışırsanız; “Adıgece” ve “Adıge Kültürü” gelişerek
    yaşayabileceklerdir!.. Siz gençlerimiz zamanlarınızın değerini bilerek kimseye
    hiç kanmadan çok çalışırsanız, Adıge Toplumu yok olmaktan kurtulabilecektir!..
    Siz Değerli Adıge Gençleri’mize güveniyoruz!.. 19.06.2017 Yılmaz Özcan
    .
    .
    Adighexem; alternatyfince dy lhepq txik’e system zaque g’axhu “Adighe Txik’er”
    daxemk’e dy weredxer ttxiwre habixem ya meqaame daxexemk’e dag’eegeme,
    zy axer g’itteelh lhepqxem ya bzequitexem dy Adighebze daxer yaqhal’efin-am!
    Adighebzer; g’uexu nexh daxe g’axhuiwre, xexhuewre psewifins!.. Adighebzer
    psinc’ewe c’eniqhaxem ya bze g’adqhaxuime; Adighexem c’exiwe c’eniqhak’ey,
    eekonomyyk’ey zig’adiwijhijifins!.. 19.07.2017 YEMUZ Yilmez
    .

  33. Adighe Lhepqiw dig’anejifin papc’e; Adighe Ts’ixuibzicxue Maxuem g’izeridjy-aam
    xuedew, Adighexem dyguxer, dy Adighebze daxer, dy c’eblexer g’aat-atijin xueeys!..
    .
    . ADIGHEBZER ZERIPSEWIFINIM YI QHOGU ZAXUER
    .
    . Adighebzer psewifin chh’ak’e, har dizepsalhewre zeeth’an quideeyir yiryquinu-
    am. Adighebzer psewifin chh’ak’e, lheguim chijit-aaxer psory zerilhepqk’e dqhaze-
    c’en xueey g’oxhuir.
    .
    1. ADIGHE BZEC’ENIQHALEJHXEM G’AACHTA WINAFER:
    .
    Kuiltur Winafe Nr.: 1
    .
    . Adighe Lhap’exe,
    .
    . “Adighe Txibzem” diryc’eniqhalejhxew de NEGUIME Core, TXHARXET Ah’med
    Jawyd, TS’AQHUE Nuryy, TOBYL Talhusten, BLENAW Bateque H’arun, G’UIBE Ca-
    ban sime; der g’ynemic’awe ha dy lhepq uexuiqhuem teelejhih’aa Adighe Bzec’eni-
    qhalejh 57ry g’itxetiwe, mynyt’ire pchig’uitxuire qham yezane yi mazem yezane yi
    maxuem dizexuesiry, dizekengechijiry, psory dizeguiri-uawe lheguim chijit-aaxer,
    “Adighebzemre Adighe Kuilturimre Zeripsewifinxem ya Qhogu Winafew” g’atchtas.
    Ha winafer Adighexem yaxuinyqhasiniw, Adighe Bzec’eniqhalejhxem yilhesychem
    c’yqhu zi zeman pc’onde zek’elhh’awijhiw dizedelajhexew zec’iqhuiw witikuim g’yd-
    qhah’aa, Adighebzem yi txiqhaxer “yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e didere” g’azi-
    qhaxhu, habi yi daxaqhar nerilhaqhu didew g’aziqhalhaqhu, alternatyfince dy lhepq
    txik’e system zaque “Adighe Txik’er,” Adighexem yaxuinyqhasiw yaryqhats’ixuiniwe,
    dy txag’ue YEMUZ Yilmez wazyfexew yettas. Ha winafem teewixuawe Adighexem
    vqhazec’en xueey g’axhu dy lhepq uexuiqhuexer psory YEMUZ Yilmez g’ivjy-anus.
    Ha dy lhepq uexuiqhuexer vqhazac’eme, Adighebzemre Adighe Kuilturimre c’exiwe
    zig’aawijhijinus! Halih’im; Adighexem, ha uexuiqhuexer vqhazec’efiniw nasip fxuyc’!
    .
    . “Adighebzemre Adighe Kuilturimre Zeripsewifinxem ya Qhogu Winafer” miras:
    .
    . “Adighebzer” psewifin chh’ak’e, har fizepsalhewre zeefh’an quideeyir yiryquinu-am.
    “Adighebzer” psewifin chh’ak’e; habi yi txiqhaxer “yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e
    didere” g’aziqhaxhu, yi daxaqhar nerilhaqhu didewe g’aziqhalhaqhu, alternatyfince
    dy lhepq txik’e system zaque “Adighe Txik’er,” g’uexu nexhibe g’axhu zi zeeh’ak’ek’e
    zerilhepqk’e zeefh’awe, Adighebzer ftxiwre zeeth’an, Adighebzemy firylejhen xueey
    g’oxhuir. Ha lhepq uexuiqhuexer zerilhepqk’e fimiqhazac’ew; Adighebzemre Adighe
    Kuilturimre zig’aawijhijifinu-am, haxer c’ex didew l’ejinuxes!.. “Adighebzemre Adighe
    Kuilturimre” zig’aawijhijifinxe chh’ak’e; Adighexem, zyk’ zimy zeevmiqhaqhaguivewe,
    ha dy lhepq uexuiqhue lhap’exer zerilhepqk’e c’exiw vqhazec’en xueey g’oxhuir!..
    . “Adighebzemre Adighe Kuilturimre Zeripsewifinxem ya Qhogu Winafer,” yichh’am
    chijit-aaxer haras. 01.01.2015
    .
    NEGUIME Core TXHARXET Ah’med Jawyd TOBYL Talhusten
    Adighe Bzec’eniqhalejh Adighe Bzec’eniqhalejh Adighe Bzec’eniqhalejh
    Atachh’a
    .
    TS’AQHUE Nuryy BLENAW Bateque H’arun G’UIBE Caban
    Adighe Bzec’eniqhalejh Adighe Bzec’eniqhalejh Adighe Bzec’eniqhalejh
    .
    2. DY TS’IXUXEM DARE ZAXUEXHUXER TC’EN ZERIXUEEYIR:
    . Mi ttxa txiqhaxem yegya zi Adighem; lheguim chijit-aa lheniquychim yazixezir
    xyxiw, xyxa lheniquem yi darewe psewijin xueey g’oxhuir. Ha lheniquexemre ha-
    xer zyxuedexemre mixers:
    . a. Yezane lheniquer: Mi lheniquer xezixxem; ya duneeyiry ya axhretiry zicha-
    miqhaqhuipchewe, ttxa txiqhaxem ze g’eegejxew yeguipsisijaxe newijh, qhogu
    zaxuer yalhaqhuiwe “Adighebzer ziqhapsewinu lheniquer” xaxiw, ha lheniquem
    chi-a Adighe pejxem ya dare xhuixew, habixem yac’iqhuxew, yazerixuizif’ek’k’e
    Adighaqhar yi pek’e yah’iniwe yelejhinxe xueey xhuinus.
    . b. Yet’uane lheniquer: Mi lheniquer xezixxem; Adighaqhak’ey xamexem za-
    zipxa Adighexem ya dare xhuixew haxem ja-axer ya f’ech xhuixew ye ya f’ech
    mixhuxemy yeezixem ya duneey menfa-atir habixem yadeej chalhaqhuiw, “Adi-
    ghebzer ziqhal’ejinu lheniquer” xaxiwe, ha lheniquer zeeyxem ji-ac’e yaxuexhu-
    xew psewijinxe xueey xhuinus.
    . c. Yechane lheniquer: Yichh’am chijit-aa lheniquyt’im yazixezir xamixiw, Adi-
    ghaqhar yaf’emi-uexuijiw habi pik’ijaxew ya psewip’exem mi-Adighexew chipse-
    wij Adighexem, yechane lheniquer g’aaqhaxhuir. Chh’azif’ef’xew, zyk’ guipsise
    yami-axew psew Adighexery yechane lheniquem chichxes.
    . Dy lhepq uexuiqhue lhap’er dimiguivew yi pek’e th’ifin chh’ak’e, dizepsalhe zi
    Adighe ts’ixuim, yape gyic’e pejiw zy dare yi lheniquer tc’en xueey g’oxhuir.
    .
    3. ADIGHE PEJXER DIZEDE-APIQUIW DILEJHEN ZERIXUEEYIR:
    . Yezane psewik’er xezixaxer, nequec’iw jit-ame, “Adighebzer psewin xueeyiw”
    pejiw zilhitexer; yape gyic’e dizeric’ew dizeguiri-uen, k’elheg’uew planxer, prog-
    ramxer tc’iwe, dy lhepq uexuiqhuexer, dy lejheniqhaxer ko-ordyne zidetc’iw, dy
    zemanim xueey g’yqhaxhu lejhek’exemk’e dizedelejhen xueey g’oxhuir.
    .
    . Yichh’am chijit-aaxem; Adighebzemre Adighe Kuilturimre zeripsewifinxem ya
    qhogu zaxue dider g’aaqhalhaqhuir. Adighe Bzec’eniqhalejhxem g’aachte ha ya
    winafem, Adighexem dqhazec’en xueey g’yqhaxu dy lhepq uexuiqhue lhap’exer,
    zyk’ dimiguivewe, zerilhepqk’e c’exiw dqhazec’en xueey g’oxhuir… 19.08.2017
    .
    . YEMUZ Yilmez
    . Adighe Bzec’eniqhalejhxem
    . ya Uexuth’abzac’e
    .
    .
    . SY BZEW SY ADIGHEBZE
    .
    Chi-as, ja-aw dy bzer mainences.
    Chi-as, ja-aw dy bzer quileeyinces.
    Bezer uexuk’e mixhuiwe neqhuec’ guerxem
    Ya chh’am wy-abenir g’eemizeqhs.
    .
    Har jizi-am, haxer zy jhe yeziqhag’uim,
    Yi hane bidzicer yeec’ h’arem!
    Zy bzer neqhuec’ bzek’e zixhuejim,
    Sit yimixhuejinu g’ixuenen?!.
    .
    Txidem; yi g’eejheqhuem, dy Adigher
    Psih’aalhaxuew guibqham yirypxhaas.
    Kuedir zeripsalher Iarapibzes.
    Nexhibejs Tirkuibzem yilhexhaar.
    .
    Chi-as Yngyilyzimy Fransiziwy f’ek’a
    Har zimic’ej sixuezas.
    Ye Tirkuibzer yi hanedelhxuibzew zilhitej
    Adighey seepselhas.
    .
    Saf’ena-am haxem, saghyya-am.
    Sygu yac’eqhuiw ya ar squizijas.
    Xexes lhepq zy xeku zif’eg’uedaxem,
    Sinechxheeyiw ya c’ib syplhejas!..
    .
    Sit yac’en habixem, sit ya maxue!?.
    Sitiry ya pchedeeyiwe nexu g’ak’in!
    Qhaac’e zef’emih’am yi qharybxem,
    Txibzey, bzey sitk’e yagu g’ak’in…
    .
    Txibzer yi teep’enime bzer mexuabe,
    Bzem zeecec’, xuytiw zeewquedyy.
    Txibzer pe-ac’ame, bzer mel’ejir!
    Guir bqhademih’ajiw har medyyir…
    .
    Se sixueey-am l’eniw, sy bzer nobe.
    Se sixueey-am l’eniw, har pchedeey.
    Sy bze daxers, syguir ziqhaxuaber.
    Sipxuireexhu quirmen we, sy bzew sy duneey!
    .
    Bzewe chi-am pc’ecxue yaxuefaches.
    Bzewe kued yic’eniw xety xueeys.
    Hawe zi bzes, syguim g’idewibzer.
    Sipxuireexhu quirmen we, sy bzew sy duneey!
    .
    . YELHMES Awladyn
    .

  34. .
    . ADIGHEBZEM ZIG’ITXUYQHAGUISEN-A?!.
    .
    . Rah’manire Rah’ymire Halih’im yi Ts’ek’e!..
    .
    . Chitxhuiniqhar zixuefache zaquer, ialemxem ya Rab Halih’irras!..
    . Dig’aziqhac’a Halih’ Lhap’em; dits’ixuiw, di-Adighew, dimuslimeniw dig’ize-
    ryqhac’am chh’ak’e, cikuiricxue xuidoc’ir!.. Halih’ Lhap’em; aayetxemk’e g’idjy-
    axery, Habi yi Beeqhambarxem g’idja-axery psory, zyk’ ceky yaxuidymi-awe
    dy f’ech mexhuxer!.. Psory pejxes, h’aqxes!..
    . Halih’ Lhap’em aayetxemk’e g’izeridjy-aaxem, yi Beeqhambarxem g’izerid-
    ja-aaxem xuedexew ymanire iybadetire dy-aw dits’ixuif’xew dipsewiwe, g’idja-
    aaxer, dy wazyfexer zeritxuizif’ek’k’e yiryquxew dqhazec’axew, Halih’ Lhap’em
    deej deeg’uel’ejinxer, dy guiqhacxues!…
    . Dy hanecxue – hadecxuexem ya hanecxue – hadecxuexer Adighexew,
    muslimenxew psewijifinxe chh’ak’es, amalincew g’aanexew c’ezewaxer, cexyd
    c’exhuaxer!.. Qafqas Zawejhim chiqhue, zawer zerawixiw habi k’elhipitiw g’i-
    dac’il’a JENOSYDICXUEM chiqhue, habi k’elhipitiwy dy xekuim dichiraxuim
    chiqhue; meelwanyt’im yi nexhibe Adighe ts’ixuxer yawik’xery yaqhal’axes.
    Adighexem dy chh’axem belih’ kued g’aaryg’uaxes!.. Adighexer; dy chh’axem
    g’aaryg’uaxe ha belih’ qomim kuediw dyqhaguipsisen xueeys! Habixem ya se-
    bep pejxer g’adqhuetiwe, haxer f’iwe eetud tc’iwe, habixem g’aaxetxin xueey
    g’axhu deersxer g’aaxetxiwe, dy lejhek’exemre dy psewik’exemre ya qhogu
    zaxuexem teedqhuivenxe xueey g’oxhuir! Haxer hapxuedew dimic’ime, dy
    chh’axem yigyi newijhy g’aaryg’uenuxe belih’xer zyk’ txuewixinu-am!..
    . Zi lhepqim yi lhek’iqhar kued xhuixu, ha lhepqim teelh xame axemre habi-
    xem g’irac’il’ef mixhumic’aqhaxemre nexh mac’e mexhuxer. Zi lhepqim yi lhe-
    k’iniqhar nexh mac’ere, yi ts’ixuxer wedxere zerimiwibidijifxere chixhuxem, ha
    lhepqim teelh xame axem ya bjiqhaxemre ha lhepqim g’irac’il’ef mixhumic’a-
    qhaxemre nexhibe mexhuxer. Yi jileguir zirawida lhepqir, kuediw psinc’ewe
    xamexem yaxetg’uih’ijiw yaxog’uedejir! Hapxuede zi lhepqir, zi jiler xeg’uede-
    jiniqham g’eeqhalinir, kuediw guiqhu mexhuir. Dy Adighe Jilem nobe yi h’alir,
    hapxuedes! Adighe Guipsisag’uexem, sitim chiqhuey dizewipc’ijin wipc’exer
    mixer xhuin xueeys: Adighe Jilem yi xeg’uedejiniqhar dawere dqhawive-afi-
    nu?!. Adighexer xeg’uedejiniqham dawere dig’eelifinu?!. Ha wipc’exer dize-
    wipc’ijiwe haxem dateemiguipsisih’ijime; c’aqhue ts’ixuiqha g’itxueminejinu
    g’itchoxhir!.. Harasy ha wipc’exem deeguipsisiwre Halih’ Lhap’em mipxuedew
    dolhe-uir:
    .
    . Ya Rabby!
    . Adighe Jiler c’exiw dig’aqhawicy, dy jile qhogu zaxuem diteeqhah’ay, de,
    zerijilek’e habi diteemik’iwe diryg’uefiniw nasip txuec’!..
    .
    . Adighexer Halih’ Lhap’er zerixueeyim xuedew ts’ixuif’xer dixhuifime, Halih’
    Lhap’em; Adighexer c’exiw dig’yqhawiciw, dy jile qhogu zaxuem ditiryqhah’aw,
    ha dy jile qhogu zaxuem ditiryqhatiw diryqhag’uenu doguiqhar!.. Adighexem
    har nasip txuyc’in chh’ak’e, Halih’ Lhap’em kuediw deelhe-uin xueey g’oxhuir!
    Halih’ Lhap’em, dy ymanir bidew iybadetire duiare xuetc’in xueey g’oxhuir!..
    . Zi jiler, jilewe g’anejifin chh’ak’e, ha jilem yi bzemre yi kuilturimre xyqhaa-
    xhuewre yiqhapsewifin xueeys!.. Har zimiqhazec’ef zi jiler, xeg’uedejiniqham
    zyk’ g’eelifinu-am!.. Yi bzer zimixhuimejif zi lhepqim, yi kuilturir yixhuimejifinu-
    am. Harasy zi jilem; yape dide gyic’e yi bzem yi p’alher, yi qiymetir f’iwe yic’e-
    jin xueeys! Zi jilem; yi bzer xyqhaaxhuewre yiqhapsewifime, yi kuilturiry tinciw
    xyqhaaxhuewre yiqhapsewifinus!.. Habi chh’ak’e zi jilem yape gyic’e yi bzem
    zig’iryqhawijhin xueey g’oxhuir!..
    . Bzexem psomy diyalekyt kued ya-axes. Hawe “Jile (Myllet)” xhuifa lhepq-
    xer, ya bzexem ya diyalekyt zerizxemk’e zeguiro-uexer. Ha jilexem ya txib-
    zexery zerizxewe haxer ya jile txik’e zaquexemk’e g’aaqhaxhuaxes.
    . Zi jilem yi bzem zig’ywijhifin chh’ak’e; ha jilem alternatyfince zi jile txik’e
    system zaque yi-awe, ha yi jile txik’e system zaquemk’e g’yqhaxhua yi txib-
    zer, ha jilem deejk’e zire ze-ah’aqhuire xhuin xueeys! Zeguiri-uejif lhepqxer;
    ya bzem yi diyalekytxem zir xaxiwe, ha ya diyalekytir yaze-ah’aqhuiw zira-
    h’axew, ya jile txibzer, ha ya ze-ah’aqhu diyalekytim teezic’ih’if lhepqxerras.
    “Jile (Myllet)” xhuijif lhepqxer; xame bzexemk’e mixhuiwe, ya ze-ah’aqhu di-
    yalekyt zerizxemk’e zeguiri-uejif lhepqxerras! Har zimiqhazec’ef lhepqxer;
    yeezixem sity jira-a, haxer xame lhepqxem xotg’uih’ijxer, xog’uedejxer!.. Zi yi
    nexhibe txibze yi-awe “Jile (Myllet)” xhuijifa lhepq duneeyim chichi-a-am!..
    G’UIBE Caban, DIQHUIJ Fu-ad sime ha g’axhuiniqha pejir ziralhaqhuifam
    chh’ak’es, haxer Qaberdeey c’inalhem g’uexew, Adighebzem yi Qaberdeey
    diyalekytimk’e “Adighe Txibzer” g’aaqhaxhuiniwe c’eelejhaxer.
    . Mibdeejim, “Adighe Txik’er” zec’iqhuiw (anonymiw) witikuim g’yziqhah’aa-
    xem t’eg’u ya guiqhu chitc’in xueey g’oxhuir. NEGUIME Core, TXHARXET
    Ah’med Jawyd, TS’AQHUE Nuryy sime, “Adighe Txik’er” witikuim g’yqhah’an
    dy jile uexuiqhue lhap’e didem cexyd teexhuih’aaxes!.. TOBYL Talhustan,
    BLENAW Bateque H’arun, G’UIBE Caban simey, ha dy jile uexuiqhu lhap’e
    didem ya qhaac’exer tiralhh’aaxes!.. DIQHUIJ Fu-ady yaxetiwe habixem
    psomy, Halih’ Lhap’er harazi g’aaxuixhu!.. Ha dy c’eniqhalejh lhap’exem ha
    ya lejheniqhacxuexer, zyk’ tchiqhuipchejinuxe-am!.. Habixem, sitim chiqhuey
    c’ih’icxuexer yaxuidy-anus!.. Alternatyfince dy jile txik’e system zaque g’axhu
    “Adighe Txik’er” witikuim g’yqhah’an dy jile uexuiqhue lhap’e didem teelejhi-
    h’aa dy Adighe Bzec’eniqhalejhxer 60m yi nexhibes. Habixem, ha ya lejheni-
    qhacxuexem chh’ak’e zerijilek’e kuediw f’ic’e yaxuidoc’ir! Halih’ Lhap’er, pso-
    my Tharazi g’aaxuixhu! Adighe pejxem, ha dy c’eniqhalejh lhap’exer zyk’
    tchiqhuipchejinuxe-am! Haxer, dy c’eblexemy yachidqhaqhuipchejinuxe-am!
    . Zi jilem alternatyfince yi jile txik’e system zaquer witikuim g’iryqhah’aa ne-
    wijh, ha jilem, zyk’ miguivewe yi txibzer “zeeh’aqhuaf’e” g’yqhaxhuin xueey
    g’oxhuir. Zi jilem yi txibzer, neqhuec’iw jit-ame, yi bzer “zeeh’aqhuaf’e” g’y-
    qhaxhuifin chh’ak’e, ha yi jile txik’e system zaquemk’e txaxewe, yaryquxew
    xeqhaxhuaxewe ha bzem yi txik’e qhuazer, yi grameerir, yi psalhalher c’exiw
    yiqhah’azirxew witikuim g’aaryqhah’an, haxer bzer zeey ts’ixuxem yaryqha-
    ts’ixuxew habixem haxer zariryqhah’an xueey g’oxhuir. Ha jilem ha yi jile
    uexuiqhuer yiqhazec’efime; ha jilem yi bzer, yi txibzer “zeeh’aqhuaf’e” g’yqha-
    xhuifa mexhuir!.. Haxer zimiqhazec’ef jilexem, lhepqxem; ya bzexery, ya kuil-
    turxery yaxhuimejifinuxe-am, yeezixery lhepqxew, jilexew g’anejifinuxe-am!..
    . Adighexem, alternatyfince dy jile txik’e system zaque “Adighe Txik’er” zera-
    h’axewe xueejhexeme, habi zerixueejhaxer dy nek’e tlhaqhuime; Adighebzer,
    Adighe Txibzer “zeeh’aqhuaf’e” g’adqhaxhuin chh’ak’e, yape gyic’e “Adigheb-
    zem yi Txik’e Qhuazer” kyitapir dqhah’aziriw witikuim g’ytlhh’anus. Habi g’ipiti-
    we “Adighebzer G’izerixhuir (Adighebzem yi Grameerir)” kyitapir dqhah’aziriw
    witikuim g’ytlhh’anus. Ha kyitapxer witikuim g’ytlhh’aa newijh, yi qhah’azirin
    uexuiqhuemk’e yiryqu bjiqha xuedyz de-apiqueqhu g’iddexhuifin Adighexer g’i-
    quek’xeme, dqhuetxeme, “Adighebze Psalhalhe” kyitapir dqhah’aziriw witikuim
    g’ytlhh’anus.
    . Hawe Adighexem, “Adighe Txik’er” g’aachtew zerah’axew xueemijhexeme,
    ha kyitapxer dqhah’azirin uexuiqhuexem dateelejhih’ifinu-am. Adighe Jilem xe-
    g’uedejiniqhar qaabil yic’awe, har yidawe chitime; habi hatk’e txuizif’ek’ifin zi-
    guere g’anej-am, Adighexer alternatyfince ya jile qhogu zaxuem g’aatiryqha-
    h’ajinim chh’ak’e Halih’ Lhap’em deelhe-uin f’ek’a! Adighexer c’exiw g’aazery-
    qhawicinim chh’ak’e nobey Halih’ Lhap’em dolhe-uir!.. Hawe de-apiqueqhuxer
    dimiqhuetiwe, ha dy jile uexuiqhue lhap’e didexer dqhazec’enxem dy zaque
    dapelhechifinu-am! Adighe Jilem, Qeeymet Maxuer g’asixu xamexem yaxuep-
    chil’inu qarar yirytawe chitime, txuizif’ek’ifin ziguere g’anej-am, Halih’ Lhap’em
    deelhe-uin f’ek’a! “Th’a Lhap’em dy Adighe Jiler g’yqhawic!..” jit-aw deelhe-uin
    f’ek’a!.. Dy jile uexuiqhue kritiky didexem Adighexer ze yeguipsisijxeme; yeezi-
    xem deejk’ey, g’aac’exhuenu ya nesylxem deejk’ey nexhif’ xhuinu g’itchoxhuir!
    Zi bzer xexhuewre psewifin chh’ak’e, habi yi txibzer “zeeh’aqhuaf’e” g’aqha-
    xhua newijh, bzer zeeyxem, ha bzem yi pselhenibzemre yi txibzemre, zaxue-
    xew, yiryquxew zirah’axew, ya bzem yarylejhenxe xueey g’oxhuir. Habi k’elhi-
    g’uewe ya txibzer zaxuere – daxerew zerah’axewe, ya kuilturimre c’eniqha-
    xemre teelejih’xew xueejhenxe xueey g’oxhuir!.. Bzem yi txibzer “zeeh’aqhua-
    f’e” g’axhua newijh, ha jilem yi eedebiyatir txawe witikuim g’iryqhah’an, har, yi
    nibjhic’exem yaryqhaagew yaryqhac’en, zariryqhah’an xueey g’oxhuir!..
    . Yichh’am chijit-aaxer ziqhazac’e zi jilem yi bzery, yi kuilturiry xexhuexewre
    psewifinuxes!.. Ha jilem yi c’eniqhalejhxer; ya txibzer zerah’axew c’eniqhaxem
    teelejhih’xeme, ha jilem, c’eniqhak’ey, eekonomyyk’ey c’exiw zig’ywjhijifinus!..
    Habi chiqhue ha jilem yi quileeyaqhamre yi xuytiniqhamre, g’uexu nexhibe g’a-
    xhuinus!.. Hapxuede zi jiler, hadireey yi jile nesip’exemy lhe-asifinus!..
    . Yichh’am chijit-aaxer zimiqhazec’ef lhepqxer, jilexer, xeg’uedejiniqham zyk’
    g’eelifinuxe-am! Habixem ya bzexery, ya kuilturxery c’exiw l’ejinuxes! Yeezixery
    zadepsew neqhuec’ lhepqxem, jilexem yaxeg’uedejinuxes!..
    . Adighexem yichh’am chijit-aa kritiky dide g’axhu dy jile uexuiqhuexer c’exiw
    dqhazec’efin chh’ak’e, Adighexer dimiguivewe c’ex didewe dig’awicin xueeys!.
    . Yape gyic’e, Adighexer yilhes mynych lhandere ziguerxem dig’izeraqhaap-
    ts’er, dy zemanxer yadiqhuxew dizeraqhah’awleeyxer tlhaqhuifiwe, tinciw dig’i-
    c’epts’exem ya sebepxer g’adqhuetiw, ha sebepxer f’iwe eetud tc’in xueeys!
    Habi yawijhk’e habi hatk’e ziguexem zag’eedmiqhapts’en, dy nibjhic’exery
    habixem g’aadmiqhaqhapts’en chh’ak’e tc’en xueey uexuiqhuexer tc’exew,
    zidmiqhaguivewe, kritiky dide g’axhu dy jile kuiltur uexuiqhue lhap’e didexer
    dqhazac’efin chh’ak’e, zeriz – zeriziwy dilajhexewe, guip – guipiwy dizedela-
    jhexewe dixueejhen xueey g’oxhuir!.. Dy ko-ordynec’xem; ha dy jile kuiltur
    uexuiqhue lejheniqhaxer ko-ordyne zidac’xew, haxer zir zim zedaqhag’u-
    xew, lejhiqhaxem ya redaksiyonxer yiraqhac’ijxew zexuah’asijaxe newijh, ha
    lejhiqhaxem formatxer yiratxew, haxer ya arcyvxem chaxhuimen, format zi-
    rata dy kuiltur c’eniqhaxer Adighexem lhaqha-asxewe, habixem g’aaxuira-
    qha-ueten, yaraqhaqhac’en xueey g’oxhuir!.. Adighe pejxerras, hapxuedew
    lejhenuxer!.. Adighe mipejxer; zaxuelajhexem yaf’eg’uefin chh’ak’e, yigyiry
    uexu nepts’xem ya wijhxem yitinuxes, ya lhepqaqhuxer g’aaqhapts’enim ya
    wijh yitinuxes!.. “Halih’ Lhap’em, habixemy g’aariryqhaqhaaze!..” jido-ar!..
    Hapxuede ts’ixuxem, g’aaqhaazexew ya jile qhogu zaxuem g’aateeh’axuk’e,
    de, habixem psalhe yaxuidy-a-am! Haxer dy psalheqhuxewy tlhaqhuxe-am!..
    . Dy jile uexuiqhuexer, xamexem ya winafe c’aqhxem c’adqhaqhawibiden
    xueey-am! Xamexemre habixem yadare dy ts’ixuxemre; dy jile uexuiqhue-
    xem zyk’ g’aaxedqhazerih’in, haxer ha dy jile uexuiqhuexem yateedqhapse-
    lhih’in xueey-am. Habixem dy jile uexuiqhuexem zyk’ ya guiqhu yaxuetc’in
    xueey-am! Hapxuedew zic’ dy ts’ixuxemy, zyk’ nef’k’e deeplhinxe xueey-am!
    Xamexemre haxem yaxuelajhe dy ts’ixuxemre uexuiqhuexem xezimic’ik’ dy
    ts’ixuxemre; dy jile uexuiqhuexem zyk’ ya guiqhuxer yaxuetc’in xueey-am!
    Haxer dy jile uexuiqhuexem zyk’ yateedqhapselhih’in xueey-am! Ha jit-aaxer;
    kuediw dizixuesaqxew diwibidinxe xueey g’axhu dy jile uexuiqhue prensyp-
    xes. Ha prensypxer ziquitexer, yamic’exewe ziquitaxery neqhuine de tchich-
    xe-am!.. Hary zyk’ zichidqhaqhuipchen xueey-am!.. Dy jile guiqhaxer, dy jile
    uexuiqhuexer; xamexemre habixem yaxuelajhe dy ts’ixuxemre ya qararxem
    zyk’ yapitlhh’afinxe-am!.. Adighexem har zyk’ zichidqhaqhuipchen xueey-am!
    . Dy jile uexuiqhuexer der – deriw dqhazec’en xueeys! Adighe pejxer; yape
    gyic’e meesajk’e, telefonk’e dizeric’en, k’elhig’uewe randeewu zettiwe dizeri-
    lhaqhuin, dizerits’ixuin, dizepselhen xueeys. Habi k’elhig’uewe dy jile uexui-
    qhuexem dazeriteelejhih’in c’ik’exemk’e dizeguiri-uefinuxewe chitime habi-
    xem yiryquiw dateepselhih’iwe dy zedelejhek’exem ya winafexer tc’iwe ha-
    xem ya qararxer yettiwe, dy jile uexuiqhuexemre dy zedelejheniqhaxemre ya
    ko-ordynexer zidetc’iwe dy ze-ah’aqhu lejheniqhaxer xueedqhajhen xueeys!..
    . Adighe pejxer dichizexuesxem, hawe dizepsalhexew, dizedewecerxew di-
    zebghirik’ijin xueey-am. Hawe dizepselhen, dizedewecerin quideey chh’ak’e,
    Adighe pejxer dizexuesin xueey-am. Hapxuedew nec’ zepselheniqhaxemk’e,
    wecerxemk’e dy zemanxer nec’xew bledqhak’in xueey-am! Waz quideexem-
    k’ey dy zemanxer bledqhak’in xueey-am! Hapxuedew nec’iw zeman bleqha-
    k’inir, Halih’ Lhap’em zyk’ f’iwe yilhaqhu-am. Xheerxew sitxery g’idireelejhxe,
    dy zemanxer sebep xhuinu uexhuiqhuexemk’e bledqhak’in xueeys!.. Dy jile
    uexuiqhue zexuesxery hapxuedew sebep xhuinuxew bledqhak’in xueeys! Dy
    jile zexuesxer, wineey dide g’izerixhuxem chh’ak’e, ha zexuesxem xamexem
    yaxuelajhe dy ts’ixuxer g’eedgenxe xueey-am. Hapxuede dy ts’ixuxer g’ag’ua-
    xew chitime, dy jile uexuiqhuexem dateepselhih’in xueey-am! Haxer g’eezigya
    ts’ixuxer f’iwe zedqhats’ixuin, ha ts’ixuxery yawijhireey zexuesxem g’eedgenxe
    xueey-am!.. Har, kuediw mixuym didew dy zi jile prensyp xhuin xueeys. Dy jile
    uexuiqhuexer habi hatk’e xame winafe c’aqhxem c’etxin xueeys!.. G’itxeh’axe-
    we hawe ha uexuiqhuemk’e g’iddemi-apiquxewe chitxer, xety yireexhu, ceky
    xemilhiwe dy jaqhueqhuxem ya de-apiqueqhuxes!..
    . Dy zexuesxer, dy jile zexues zedelejheniqhaxer; xiyerarcyyxem dateetxew
    dqhazec’en xueeys. Nec’iwe ye leeyiwe ye ziqhah’aziriniqha yimi-awe ziry
    dqhapselhen xueey-am. G’itxeh’aniwe h’aq zymi-ar, yirata dy jile uexuir zimi-
    qhazec’ar, zixedqhah’an xueey-am!..
    . Adighebzer zic’exer habik’e dizerizemipsalhexer dy th’amichk’aqhacxues!..
    Adighebzer tc’e petire habik’e dizepsalhe-am! Har sitiw th’amichk’aqhacxue!..
    Hapxuedew habi dirymipsalhew, nexhibewe xamebzek’e dizepsalheme, Adi-
    ghebzem, Adighexem zig’itxuyqhaguisen-a?!. Har, zig’itxuyqhaguisek’e g’a-
    minewe c’ex didew t-ac’ek’in-a?!. Dy cexyd lhap’exem yaguxer xedqhac’a,
    dqhak’eziza xhuin-a?!. Harasy Adighebzek’e dizepselhenim, dy sabyyxery, dy
    nibjhic’exery zedqhapselhenim, amalxer g’aaxuedqhuetin xueey g’oxhuir!..
    “Adighe Txik’er” zeeth’awe habik’e dy sabyyxemre dy nibjhic’exemre Adigheb-
    zer yadqhaagewe yadqhac’a newijh, haxer Adighebzek’e chizepselhefinu wi-
    tikuxer haxem g’aaxuedqhuetin, haxer Adighebzek’e zedqhapselhen xueeys!..
    Har; kritiky didew dy jile uexuiqhue mixuym dides!..
    . Halih’ Lhap’em aayetxemk’e g’idjy-axer, yi Beeqhambarxem g’idja-aaxer
    f’iwe zedqhaac’exewe, dy hanecxue – hadecxuexem ya hanecxue – hadec-
    xuexem ya chh’axem g’aaryg’uaxer, habixemre dy cexyd lhap’exemre ya ce-
    kyaxer zyk’ zichidmiqhaqhuipchexew, dy jile uexuiqhuexem dateelejhih’xewe,
    dizedelajhexewe dixueevqhaajhe!.. Hapxuedew h’areket tc’ime; dy cexyd lha-
    p’exem ya psexer kuediw guif’enuxes!.. Halih’ Lhap’em; habi chiqhue, Adighe-
    xem nexhibewe guic’eqhu g’itxuyc’inus!.. Adighexem; Adighebzemre Adighe
    Kuilturimre xedqhaaxhuewre dqhapsewifinuxes!.. Hapxuedew xamexem daxe-
    mitg’uih’ijiwe, daxemig’uedejiwe, Adighe Jilewe dig’anejifinus!..
    . Adighe pejxem sinivoger! Marjexe! Habi hatk’e zidivmiqhaqhaguive! Kritiky
    dide dy jile kuiltur uexuiqhuexer c’exiw dqhazec’efin chh’ak’e, zi maxue yape
    gyic’e dilajhexewe, dizedelajhexewe dixueevqhaajhe! Ha dy jile uexuiqhuexer
    dqhaguivexeme, haxem ya qhazec’enxer g’uexu nexh guiqhu g’axhuinuxes!..
    Harasy fe dy ts’ixu lhap’exem, ha dy jile kuiltur uexuiqhuexem chh’ak’e kuediw
    sinivolhe-uir! Fe, “Ye-a c’exiw dixueevqhaajhe!..” nivjizo-ar! Adighebze daxem
    nobe a g’ixuevmicyyime, pchedeey kuediw k’ase, kuediw diguiva xhuinus!..
    Adighe C’eblexem ya g’ag’uenuxem ze feeguipsisijiwe, xamexemre habixem
    yaxuelajhe dy ts’ixuxemre zag’eevmiqhaqhaapt’sewe, habixem fy zemanxer
    yavmiqhadiqhuiwe, zi maxue yape gyic’e zivqhaxheeyiwe, kritiky dide dy jile
    kuiltur uexuiqhuexem fateelejhih’xewe fixueejhexeme, kuediw f’i fc’a xhuinus!..
    16.11.2017
    .
    . YEMUZ Yilmez
    . Adighe Bzec’eniqhalejhxem
    . ya Uexuth’abzac’e

  35. .
    DY ADIGHE TS’IXUIBZICXUE MAXUEM YIC’A PSELHEK’ER!..

    Adighe Cuweeyxer 21.05.1994 maxuem cheejhexem chiqhue, dy Adighe
    Ts’ixuibzicxue Maxuem Adighebze qaabzek’e yic’a pselhek’er miras:
    ….
    Habi nemic’iw… “Psexer guif’ew” ja-ar! “Psexer psewiw” ja-ar! Dy hane –
    hadexem ya psexer nobe meguif’exe!.. G’iddoguif’exe, “Fizeriqhuetijaxere?!.”
    ja-ary! Harasy, dery dadeguif’ew, nobe hapxuedew g’adivqha-at! Dy binxery,
    dy ts’ig’uxer haras!..
    Nag’ue – g’aag’uexem ya qhoguir zeridqhuiviry; “haxem ya qoguir nexuiw,
    haxem ya qhoguir daxew!” Th’am solhe-u!.. Harasy, wygu qhag’uedin xueey-
    am! Fyguir g’af-at!.. Fy bzer g’af-at!.. Fy lhabjher g’af-at!.. Th’am fyqhapsew!..
    21.05.1994 Nalts’ig’u

    DY TS’IXUIBZICXUEM G’IDJY-AAXER C’EXIW DQHAZEC’EN XUEEYS!

    “Adighe Jilew” dig’anejifin chh’ak’e; Adighe Ts’ixuibzicxue Maxuem g’ize-
    ridjy-aam xuedew, Adighexem dyguxer g’at-atin xueeys, Adighebzer g’at-atin
    xueeys, dy c’ebler g’at-atin xueeys! Haxer; kuediw dip’ac’ew, c’exiw dqhaze-
    c’en xueeys!.. 07.12.2017 YEMUZ Yilmez
    .

  36. . ADIGHEBZEM YI ALFABEXER
    .
    . Adighebzem; “h’arf alfabe, maq alfabe, transkripsiyon alfabe” xhuiwe alfabe l’ew-
    jhiqhuych yi-as. Qaberdeey diyalekytim yi alfabexer lheguim g’ichit-uetas.
    .
    1. ADIGHEBZEM YI H’ARF ALFABER
    . Psalhem yi zi maqir ye yi zi maqim yi zi ah’ar g’aziqhalhaqhu yitxha standart su-
    retim chh’ak’e H’ARF ye TXIPQ jido-ar.
    . Adighebzem yi h’arf alfabem, h’arf 26re naqhiche 2re yi-as.
    . H’arfxer mixers:
    . a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y, z.
    . Naqhichexer mixers:
    . ( – ) : Zy pe yit h’arfim yi maqir, yeezim yi pe yit h’arfim yi maqim gueexir.
    . ( ‘ ) : Zy wijh g’yt maq de-u h’arfim yi maqir yeexuizir.
    .
    2. ADIGHEBZEM YI MAQ ALFABER
    . Adighebzem yi maq alfabem, maq txik’e 70 yi-as. Ha maq txik’exer mixers:
    .
    ..a , ..aa , a , aa , b , c , ch , c’ , d , dz ,
    ..e , ..ee , ee , f , f’ , g , gy , gu , gh , g’ ,
    g’u , h , h’ , ..i , i , i , j , jh , k , ky ,
    ku , k’ , l , lh , l’ , m , n , ..o , o , p ,
    p’ , q , qu , q’ , q’u , qh , qhu , r , s , t ,
    t’ , ts , ts’ , ..u , ..uu , -u , uu , ua , ue , uee ,
    ui , uy , v , w , x , xu , xh , xhu , ..y , y ,
    y , z .
    .
    . GUI ZILHITENIQHAXER:
    . Yawijhireey “ i ” , “ y ” h’arfxem, habixem ya maq de-uxer g’aaqhalhaqhuxer.
    . Ya pexem noqutyt’ zyt maq ui h’arfxem, maq ui zeecexer g’aaqhalhaqhuxer.
    . Maq ui h’arf quideeyk’e txa h’arfxem, ya pexemk’e pikya maq uixer g’aaqha-
    lhaqhuxer. Haxer psalhexem ya pe maq chixhuxem ya maqxer ya pexemk’e pikya-
    xew g’ok’xer. Ha maqxer psalhexem chixetxem ye ya k’ewix maq chixhuxem, maq
    ui guek’ g’oxhuxery habixem ya pexem maq guezix yequa k’ec’ ( – ) naqhiche pitlh-
    h’awe dotxir.
    . Maq ui h’arf zeguet quideeyk’e txa h’arf zeguetxem, ya pexemk’e pikya maq ui
    zeguetxer g’aaqhalhaqhuxer. Haxer psalhexem ya pe maq chixhuxem ya maq ze-
    guetxer ya pexemk’e pikyaxew g’ok’xer. Ha maqxer psalhexem chixetxem ye ya
    k’ewix maq chixhuxem, maq ui guek’ g’oxhuxery habixem ya pexem maq guezix
    yequa k’ec’ ( – ) naqhiche pitlhh’awe dotxir.
    .
    . MAQ TXIK’E GUEREXEM NEXHIBEWE G’AAQHALHAQHU MAQXER
    . “..a ” h’arfim; “ g’ , h , h’ , q , q’ , qh , xh ” h’arfxem ya wijhxem chytxem “ ..a
    maq ui zeece k’ec’iw (..å maqiw) ” doger. Hadireey maq de-u h’arfxem ya wijhxem
    g’ytxew g’aag’ue “ ..a ” h’arfim, “ ..a maq ui k’ih’iw ” doger.
    . “ g ” h’arfim; maq de-uxem, maq ui qhuimxem ya pexem chytxem, psalhexem ya
    k’ewix h’arf g’ichixhuxem, yi maq de-u qhuimimk’e (ġ maqk’e) doger. “ g ” h’arfir
    maq ui psiqhuexem ya pexem yitxew g’ichig’uexem, habi yi maq de-u psiqhuemk’e
    doger. Hawe “gegu” psalhemre habi g’iteexhuik’a psalhexemre ya “ ..e ” maq ui psi-
    qhuexem ya pexem yitxew g’aag’ue “ g ” h’arfim, Iarapibzem yi DJUM h’arfim yi
    “ dj ” maq de-uimk’e doger.
    . “ h ” h’arfim; maq de-u zaquew maq ui h’arfxem ya pexem chytxem, habixem ya
    maqxer ya pexemk’e pimikyaxew, zepimiwxew g’ireeqhak’ir. Hapxuedew g’aag’ue
    “ h ” h’arfim yi maqir, maq de-u maxew (ĥ maqiw) g’ok’ir. “ h ” h’arfir; “ g, j, l, q, x ”
    h’arfxem ya wijhxem yitxew g’ichig’uexem, yeezim yi maq de-u maxer g’ymik’iwe ha
    h’arfxem ya maqxer zareeqhag’uek’iry “ gh, jh, lh, qh, xh ” maq de-uxer g’eeqhaxhuir.
    . “ ..i ” h’arfim; Tirkuibzem yi “ ı ” h’arfim yi maq ui qhuim zeecemk’e doger. Hawe
    “ ..i ” h’arfir, “ u ” h’arfim guemitiw maq ui h’arfxem ya pexem ye ya wijhxem yitxew
    g’ichig’uexem, habi, Iarapibzem yi AYIN h’arfim yi maq de-uimk’e (ĩ maqk’e) doger.
    . “ k ” h’arfim; maq de-uxem, maq ui qhuimxem ya pexem chytxem ye psalhexem ya
    k’ewix h’arf g’ichixhuxem, yi maq de-u qhuimimk’e (ķ maqk’e) doger. “ k ” h’arfir
    maq ui psiqhuexem ya pexem chytxem, habi yi maq de-u psiqhuemk’e doger. Hawe
    Adighe ts’ixuits’e, lhepqits’e guerexem ya “ ky ” guipxem, “ ç ” maqimk’e dicheegey
    mexhuir. Chapxha: Qeerbeky, Qaazbeky, Terkyoque. Qaberdeey diyalekytim h’arf wi-
    neey (“ ç ” h’arf wineeyiry) chizeeth’a-am. Xamebze psalhexem ya “ ky ” guipim, “ k
    psiqhue” maq de-uk’e doger.
    . “ k’ ” h’arfim; “ k ” h’arfim yi maq de-u psiqhue xuizamk’e doger. Hawe “ k’igu,
    nek’eguugu ” psalhexemre habixem g’aateexhuik’a psalhexemre ya “ k’ ” h’arf xuiza-
    xem, “ ç’ ” maq de-u xuizamk’e doger. Qaberdeey diyalekytim, “ ç’ ” h’arf xuiza wi-
    neeyiry chizeeth’a-am.
    . “ ..u ” h’arfir, maq ui h’arf zaquewe “ g , g’ , k , q , q’ , qh , x , xh ” maq de-u h’arf-
    xem ya wijhxem g’ytxew g’ichig’uexem habi yi maqir “..u maq ui niquew (..ů maqiw)”
    g’ok’ir. “ ..u ” h’arfir, hadireey maq de-u h’arfxem ya wijhxem g’ytxew g’ichig’uexem
    habi yi maqir “ ..u maq ui k’ih’iw ” g’ok’ir.
    . “ ..y ” h’arfir, maq de-u h’arfxem ya wijhxem g’ytxew g’ichig’uexem habi Tirkuib-
    zem yi “..i ” h’arfim yi maq ui psiqhue zeecemk’e (..î maqiw) doger. “ ..y ” h’arfir “ g ,
    k ” h’arfxem ya wijhxem chytxem, yi maqir maq ui nique g’oxhuiry, “ g , k ” h’arfxem
    ya maq de-u psiqhuxemk’e direeqhaager.
    . “ y ” h’arfir, “ g , k ” h’arfxem ya wijhxem g’ymitiwe maq ui h’arfxem ya pexem
    ye ya wijhxem chytxem, ha h’arfim Tirkuibzem chy-a yi maq de-uimk’e doger.
    .
    . ADIGHEBZEM YI MAQ BJIQHAR
    . Yeezixem ya maq didexem g’ynemic’awe; “..a ” h’arfim “..á “ maq ui zeece
    k’ec’iry, “gegu” psalhemre habi g’iteexhuik’a psalhexemre ya “ge” guipim “ dj ”
    maq de-uiry, “ i ” h’arfim Iarapibzem yi AYIN h’arfim yi “ ĩ “ maq de-uiry, Adighe
    ts’ixuits’e, lhepqits’e guerexem ya “ ky ” guipim ya “ ç ” maq de-uiry, “ k’igu,
    nek’eguugu ” psalhexemre habixem g’aateexhuik’a psalhexemre ya “ k’ ” h’arf
    xuizam “ ç’ ” maq de-u xuizary, “ ..u ” h’arfim “ ..ů “ maq ui niquery, “ y ” h’arfim
    “ y “ maq de-uiry g’izeraqhalhaqhuxem chh’ak’e, Adighebzem yi maqxem ya
    bjiqhar 70+7=77 mexhuir. Normal maq txik’e 70mk’e maq 77r dotxir.
    .
    3. ADIGHEBZEM YI TRANSKRIPSIYON ALFABER
    . Adighebzem yi maq 77m yi transkripsiyon maq txik’exer mixers:
    .
    .. å (..a) , ..a , ..aa , a , aa , b , c , ch , c’ , ç (ky) ,
    ç’ (k’) , d , dj (ge) , dz , ..e , ..ee , ee , f , f’ , ġ (g) ,
    gy , gu , gh , g’ , g’u , ĥ (h) , h’ , ..ı (..i) , ı (i) , ĩ (i) ,
    j , jh , ķ (k) , ky , ku , k’ , l , lh , l’ , m ,
    n , ..o , o , p , p’ , q , qu , q’ , q’u , qh ,
    qhu , r , s , t , t’ , ts , ts’ , ..ů (..u) , ..u , ..uu ,
    -u , uu , ua , ue , uee , ui , uy , v , w , x ,
    xu , xh , xhu , ..î (..y) , î (y) , y , z .
    .
    . GUI ZILHITENIQHAXER
    . Transkripsiyon maq txik’exem ya zi ah’ar ya normal maq txik’exemk’e, ya zi
    ah’ary ya transkripsiyon maq txik’e wineexemk’e g’oxhuxer. H’arf wineeyxem,
    transkripsiyon maq txik’e wineeyxer g’aaqhalhaqhuxer. “..å ” h’arf wineeyim; “ g’ ,
    h , h’ , q , q’ , qh , xh ” h’arfxem ya wijhxem yitiw g’aag’ue “ ..a maq ui zeece k’e-
    c’ir g’eeqhalhaqhuir. “ ç ” h’arf wineeyim; “Qeerbeky, Qaazbeky, Terkyoque..” xue-
    de Adighe ts’ixuits’e, lhepqits’e guerexem ya “ ky ” guipxem ya-a ya “ ç ” maq de-
    uir g’eeqhalhaqhuir. “ ç’ ” h’arf xuiza wineeyim; “ k’igu, nek’eguugu ” psalhexemre
    habixem g’aateexhuik’a psalhexemre ya “ k’ ” h’arf xuizaxem ya-a “ ç’ ” maq de-u
    xuizar g’eeqhalhaqhuir. “ dj ” h’arf zeguetim; “gegu” psalhemre habi g’iteexhuik’a
    psalhexemre ya “ ..e ” maq ui psiqhuexem ya pexem yitxew g’aag’ue “ g ” h’arfim,
    Iarapibzem yi DJUM h’arfim yi “dj” maq de-uimk’e deegen zerixueeyir g’eeqhalha-
    qhuir. “ ġ ” h’arf wineeyim; “ g ” h’arfir maq de-uxem, maq ui qhuimxem ya pexem
    chytxem ye psalhexem ya k’ewix h’arf chixhuxem, habi yi maq de-u qhuimimk’e
    deegen zerixueeyir g’eeqhalhaqhuir. “ ĥ ” h’arf wineeyim; “ h ” h’arfir maq de-u
    h’arf zaquew maq ui h’arfxem ya pexem chytxem, habixem ya maqxer ya pexemk’e
    pimikyaxew, zepimiwxew g’izeryqhak’xer g’eeqhalhaqhuir. “ ..ı ” h’arf wineeyim;
    “ ..i ” h’arfim, Tirkuibzem yi “ ı ” h’arfim yi maq ui qhuim zeecemk’e deegen zeri-
    xueeyir g’eeqhalhaqhuir. “ ı ” h’arf wineeyim; guek’ maq ui h’arfıw g’aag’ue “ i ”
    h’arfim, Tirkuibzem psalhem yi pe maqiw g’aag’ue yi “ ı ” h’arfim yi maq ui qhuim
    pikyamk’e deegen zerixueeyir g’eeqhalhaqhuir. “ ĩ ” h’arf wineeyim; “..u ” h’arfim
    g’ynemic’awe hadireey maq ui h’arfxem ya pexem ye ya wijhxem yitxew g’aag’ue
    “ i ” h’arfxem, Iarapibzem yi AYIN h’arfim yi maq de-uimk’e deegen zerixueeyir
    g’eeqhalhaqhuir. “ ķ ” h’arf wineeyim; “ k ” h’arfir maq de-uxem, maq ui qhuimxem
    ya pexem chytxem ye psalhexem ya k’ewix h’arf g’ichixhuxem, habi yi maq de-u
    qhuimimk’e deegen zerixueeyir g’eeqhalhaqhuir. “..ů ” h’arf wineeyim; “ ..u ” h’ar-
    fir, maq ui h’arf zaquewe “ g , g’ , k , q , q’ , qh , x , xh ” maq de-u h’arfxem ya
    wijhxem g’ytxew g’ichig’uexem habi “..u maq ui niquew (..ů maqiw)” deegen zeri-
    xueeyir g’eeqhalhaqhuir. “..î ” h’arf wineeyim; “ ..y ” h’arfir, maq de-u h’arfxem ya
    wijhxem g’ytxew g’ichig’uexem habi Tirkuibzem yi “..i ” h’arfim yi maq ui psiqhue
    zeecemk’e deegen zerixueeyir g’eeqhalhaqhuir. “ î ” h’arf wineeyim; “ y ” h’arfir
    guek’ maq ui psiqhue h’arfıw g’ichig’uem, habi Tirkuibzem yi “ i ” h’arfim yi maq
    ui psiqhue pikyamk’e deegen zerixueeyir g’eeqhalhaqhuir.
    28.12.2017 YEMUZ Yilmez
    .

  37. .
    DY ADIGHE TS’IXUIBZICXUE MAXUEM YIC’A PSELHEK’ER!..

    Adighe Cuweeyxer 21.05.1994 maxuem cheejhexem chiqhue, dy Adighe
    Ts’ixuibzicxue Maxuem Adighebze qaabzek’e yic’a pselhek’er miras:
    ….
    Habi nemic’iw… “Psexer guif’ew” ja-ar! “Psexer psewiw” ja-ar! Dy hane –
    hadexem ya psexer nobe meguif’exe!.. G’iddoguif’exe, “Fizeriqhuetijaxere?!.”
    ja-ary! Harasy, dery dadeguif’ew, nobe hapxuedew g’adivqha-at! Dy binxery,
    dy ts’ig’uxer haras!..
    Nag’ue – g’aag’uexem ya qhoguir zeridqhuiviry; “haxem ya qoguir nexuiw,
    haxem ya qhoguir daxew!” Th’am solhe-u!.. Harasy, wygu qhag’uedin xueey-
    am! Fyguir g’af-at!.. Fy bzer g’af-at!.. Fy lhabjher g’af-at!.. Th’am fyqhapsew!..
    21.05.1994 Nalts’ig’u
    .
    .
    GUIMQAALE WEREDIR

    WEZI Muratk’e zeger marje!
    C’ale f’its’e queqhu-a woy?!.
    Ci qhuirim teesiry woy marje!
    Qhuise pxuexhuin-a woy?!.

    Wy ci pexuijhiry woy marje!
    Zeripxec’ibqhue woy!
    Guimqaale guibqhamy woy marje!
    Murat chozawe woy!

    We wy nibjheqhuxery woy marje!
    G’izeroqhaachte woy!
    C’ilher g’amichtewre woy marje!
    Murat g’achten-am woy!

    Teet prystafiry woy marje!
    Murat k’elhopxhue woy!
    Bghi pxhuante bidemy woy marje!
    Murat doh’ajir woy!

    We mequmecic’exem woy marje!
    Vi c’oqhac’ejire woy?!.
    “We wy jaqhueqhuxery woy marje!
    Jeeyimy g’ipxuosk’er woy! (2)”

    DY TS’IXUIBZICXUEM G’IDJY-AAXER C’EXIW DQHAZEC’EN XUEEYS!

    “Adighe Jilew” dig’anejifin chh’ak’e; Adighe Ts’ixuibzicxue Maxuem g’ize-
    ridjy-aam xuedew, Adighexem dyguxer g’at-atin xueeys, Adighebzer g’at-atin
    xueeys, dy c’ebler g’at-atin xueeys! Haxer; kuediw dip’ac’ew, c’exiw dqhaze-
    c’en xueeys!.. 07.12.2017 YEMUZ Yilmez

  38. .
    . DY ADIGHE TS’IXUIBZICXUE MAXUEM YIC’A PSELHEK’ER!..
    .
    . Adighe Cuweeyxer 21.05.1994 maxuem cheejhexem chiqhue, dy Adighe
    Ts’ixuibzicxue Maxuem Adighebze qaabzek’e yic’a pselhek’er miras:
    ….
    . Habi nemic’iw… “Psexer guif’ew” ja-ar! “Psexer psewiw” ja-ar! Dy hane –
    hadexem ya psexer nobe meguif’exe!.. G’iddoguif’exe, “Fizeriqhuetijaxere?!.”
    ja-ary! Harasy, dery dadeguif’ew, nobe hapxuedew g’adivqha-at! Dy binxery,
    dy ts’ig’uxer haras!..
    . Nag’ue – g’aag’uexem ya qhoguir zeridqhuiviry; “haxem ya qoguir nexuiw,
    haxem ya qhoguir daxew!” Th’am solhe-u!.. Harasy, wygu qhag’uedin xueey-
    am! Fyguir g’af-at!.. Fy bzer g’af-at!.. Fy lhabjher g’af-at!.. Th’am fyqhapsew!..
    21.05.1994 Nalts’ig’u
    .
    .
    GUIMQAALE WEREDIR
    .
    WEZI Muratk’e zeger marje!
    C’ale f’its’e queqhu-a woy?!.
    Ci qhuirim teesiry woy marje!
    Qhuise pxuexhuin-a woy?!.
    .
    Wy ci pexuijhiry woy marje!
    Zeripxec’ibqhue woy!
    Guimqaale guibqhamy woy marje!
    Murat chozawe woy!
    .
    We wy nibjheqhuxery woy marje!
    G’izeroqhaachte woy!
    C’ilher g’amichtewre woy marje!
    Murat g’achten-am woy!
    .
    Teet prystafiry woy marje!
    Murat k’elhopxhue woy!
    Bghi pxhuante bidemy woy marje!
    Murat doh’ajir woy!
    .
    We mequmecic’exem woy marje!
    Vi c’oqhac’ejire woy?!.
    “We wy jaqhueqhuxery woy marje!
    Jeeyimy g’ipxuosk’er woy! (2)”
    .
    .
    . DY TS’IXUIBZICXUEM G’IDJY-AAXER C’EXIW DQHAZEC’EN XUEEYS!
    .
    . “Adighe Jilew” dig’anejifin chh’ak’e; Adighe Ts’ixuibzicxue Maxuem g’ize-
    ridjy-aam xuedew, Adighexem dyguxer g’at-atin xueeys, Adighebzer g’at-atin
    xueeys, dy c’ebler g’at-atin xueeys! Haxer; kuediw dip’ac’ew, c’exiw dqhaze-
    c’en xueeys!.. 07.12.2017 YEMUZ Yilmez
    .

  39. ADIGHE JILEM, DETXENE PSEWIK’ER XETXINU P’ERE?!!

    Adighe Jilem
    alternatyfince
    yi jile txik’e system zaque
    “Adighe Txik’er” g’azichtew
    zeezih’a, ya binxemy
    g’iraqhaachtew zeeziqhah’a
    Adighexer, xeg’uedejiniqham
    g’eelinuxes!
    Haxer ha ya jile qhogu zaxuem
    teemik’xew yiryg’uexeme,
    ya hadecxue – hanecxuexer
    cexyd zateexhuih’aa
    nesip’e lhap’e dide xuytiniqhamre
    ya xeku daxem chizexuesijinimre
    lhe-asifinuxes!..

    Hawe ha ya jile uexuiqhuexer
    zimiqhazac’e Adighexer;
    zadepsew jilexem
    yaxetg’uih’ijxew,
    yeezixery, ya binxery,
    g’aac’exhuenu ya c’eblexery,
    zadepsew jilexem
    yaxuepchil’xew psewijinuxes.

    Ha psewik’yt’im ya zixezir
    xezixinuxer,
    dy lhexhanem chipsew
    Adighexerras!..

    2017 Qha. YEMUZ Yilmez

    KUEDIW MIXUYMIW ZI GUI LHITENIQHA:
    Alternatyfince dy jile txik’e system zaque “Adighe Txik’er” daxer, yjazet pemip-
    lhexew ya winexem chizerah’axew xueejhenu Adighexem; har ya nibjhic’exem yara-
    qhac’a newijh, ha uexuiqhuem k’elhig’uewe; Adighe Txibzemre Adighe Kuilturimre,
    Adighe Txibzemre Adighe Txidemre, Adighe Txibzemre C’eniqhaxemre, zi lhenique-
    k’ey Adighebzemre Quir-animre zeraqhaqhuetin chh’ak’e yelejhxewe xueejhexeme,
    kuediw zaxuere f’ire yac’a xhuinus!.. 12.03.2018 YEMUZ Yilmez
    .

  40. “C’eniqha nes” dymi-awe l’iqha zeeth’a quideeyk’e, zi c’ip’e dinesifin-am!..
    .
    . CIRCASSIAN WRITING
    . THE FORMATION OF THE WRITING OF CIRCASSIAN
    .
    1. The dependent vowels are written with “a, aa, e, ee, i, o, u, uu, y” letters.
    2. The short “a” which comes after the “g’, h, h’, q, q’, qh, xh” consonants is
    written with “a” letter and the long “a” is written with “aa” letter. The short
    “e” which comes after the other consonants is written with “e” letter and the
    long “a” which comes after the other consonants is written with “a” letter.
    3. The front and long “ e ” sound is always written with “ ee ” letter.
    4. The “ i ” letter which comes before or after the consonants or comes after
    semi-vowels as the only vowel is read like back “ı” vowel in Turkish. But the
    vowel “ i ” which comes after he consonant “ y ” is pronounced thinner.
    5. The “ o ” letter is pronounced long.
    6. The semi-vowel “u” which comes after the “g, g’, k, q, q’, qh, x, xh” conso-
    nants is written with “u” letter and the long “u” is written with “uu” letter.
    The long “u” which comes after the other consonants is written with “u” letter.
    7. The front “ i ” sound which comes after “g, k, u” letters or comes before
    or after the other consonants as the only vowel is written with “y” letter.
    8. In “yy”; the front “y” shows the vowel, the next “y” shows the consonant.
    9. The separated vowels which is at the beginning of the word are written
    with “a, aa, ee, i, o, uu, y” letters. The separated vowels which are uttered
    separately from the former sound are written with a dash (-) in front of then.
    The “-aa, -ee, -o, -uu, -y” are long, “-a, -i” are short. “-u” is pronounced like
    semi-vowel.
    10. The separated diphtongs which is at the beginning of the word are written
    with “ ua , ue , uee , ui , uy ” united letters. The diphtongs which are uttered
    separately from the former sound are written with a dash (-) in front of then.
    The “ –ua, -uee, uy ” are long, “ -ue, -ui ” are short.
    11. Some of the free consonants are written with as the letters of simple
    consonants. Some of them are written as the letters of united consonants.
    12. The “ g ” letter which comes before “ e, ee, y ” letters is read like “ g ”
    consonant in Turkish. The “ k ” letter which comes before “ e, ee, y ” letters
    is read like “ k ” consonant in Turkish. The vowel sound of “ y ” letter which
    comes as abone is not uttered.
    13. The “ h ” letter which comes before the vowels as single forms the voice
    groups in a trice.
    14. The “ i ” letter which comes before or after the vowels is read like the
    consonant of “AYIN” letter in Arabic.
    15. The “ y ” consonant which doesn’t comes after “ g, k, u ” but before or
    after the vowels is written with “ y ” letter.
    16. Pressed consonants are written by putting “ ’ ” apostrophie behind then.
    Apostrophie on “ g’ ” presses the back consonant of “ g ” letter, apostrophie
    on “ k’ ” presses the front consonant of “ k ” letter.
    17. When the united consonants come separately, a dash (-) is put between
    the letters while writing.
    18. The gerunds in Circassian are written as the given sample gerunds.
    . 06.03.2014 Yılmaz Özcan
    .
    THE WRITING OF CIRCASSIAN SOUNDS (KABARDIAN DIALECT)
    .
    SOUND /
    WORD MEANING
    ..a (dependent short-vowel or dependent long-vowel)
    g’ah’ bring (short a)
    dame wing (long a)
    ..aa (dependent long-vowel)
    g’aah’ they’re bringing
    g’aag’ue come
    a (separated short-vowel)
    ane variety of table
    ade pliers
    yi-a-am s/he hasn’t get
    jit-at we were saying
    aa (separated long-vowel)
    aax they’re taking from him
    yi-aa-am s/he never had
    jit-aat we’d told
    b
    nibe obdomen
    c
    cate sour cream
    ch
    chabe soft
    c’
    c’e new
    d
    dane silk
    dz
    dzin to throw
    ..e (dependent short-vowel)
    mel sheep
    yege read; call
    ..ee (dependent long-vowel)
    teepcheky plate
    yeegy she’s spinning wool
    ee (separated long-vowel)
    eey bad
    eex he’s taking from him
    g’i-eex he’s taking from him
    s-eex he’s taking from me
    f
    fe you; skin, leather
    f ’
    f ’i good
    g
    gaz gas
    gok’ s/he’s leaving from him
    gerc bean
    gegu play (semi-vowel u)
    gy
    gyane shirt
    gyide axe
    yagy they’re spinning wool (semi-vowel y)
    gu
    guawe mourning
    guiven to be late
    degu deal (semi-vowel u)
    g’
    g’achten to take
    g’aag’ue come
    g’eege read; call
    g’oplhe s/he’s looking at here
    g’oh’a s/he’s appearing
    g’u
    yeg’u suitable (semi-vowel u)
    gh
    jigh tree
    h
    hane mother
    hade father
    h’
    h’a dog
    ..i (as dependent short-vowel)
    ci horse
    zi one
    i (separated short-vowel)
    iqhin to hold (as vowel)
    yi-iqhir the thing s/he holds
    t-ix take it from us
    acri-i Noah’s pudding
    i (as consonant)
    ialemet strange
    maine meaning
    j
    baje fox
    jh
    jhi old
    k
    karton cardboard
    kontrol control
    ket sheep-fold
    kezuwe in turns
    ky
    kyar the thing cracked
    kyits’ kid
    yaky they’re stepping
    yeeky he’s stepping (semi-vowel y)
    ku
    maxueku thursday (semi-vowel u)
    k’
    k’ape tail
    nek’eguugu stye
    l
    li meat
    lh
    lhec’in to wipe
    l’
    pl’i four
    m
    maze moon
    n
    ne eye
    ..o (dependent long-vowel)
    bo stable
    nobe today
    o (separated long-vowel)
    o sheepfold
    one it’s hanging
    ze-one they’re hanging each other
    ze-oh’a things are going bad
    p
    pe nose
    p’
    p’e place; bed
    yip-’a? isn’t he feeding
    q
    qaabze clean
    g’aqeeyin to burp
    qoplhe he’s looking back
    qoh’a he’s going behin
    qu
    mequ hay (semi-vowel u)
    q
    q’a graveyard
    q’u
    q’ueey cheese
    q’uih’ ship
    qh
    qha year
    qhaatxe spring
    qheeyin to cry
    qhogu road (semi-vowel u)
    qhu
    meqhu is drying (semi-vowel u)
    r
    weram street
    s
    se I; knife
    wines house
    t
    tane heifer
    t’
    nat’e forehead
    g’yt’-am he isn’t digging
    ts
    tsi wool
    ts’
    ts’e name; louse
    ..u (dependent long-vowel or dependent semi-vowel)
    bzu bird (long u)
    duneey world (long u)
    ..uu (dependent long-vowel)
    kuu deep
    guu bull
    -u (separated semi-vowel)
    xee-u he’s dipping it
    c’i-uxer buttons
    uu (separated long-vowel)
    uuwin howl
    g’a-uuwin howl
    ua (separated long-diphtong)
    uax they’re opening
    so-uate I’m explaining
    ue (separated short-diphtong)
    ueten to explain
    p-ueten? will you explain?
    uee (separated long-diphtong)
    ueexu he’s driving away
    s-ueex s/he is taking in front of me
    ui (separated short-diphtong)
    uix open; take it away
    g’i-uik’ go away this side
    uy (separated long-diphtong)
    uyxir taken away
    s-uyxir the thing taken from me
    v
    nive stone
    w
    wade hammer
    x
    xade garden
    xu
    txuog’ue he’s going for us
    nexu daylight
    xh
    pxha wood; wooden
    xheeyin to move
    xhu
    pxhui daughter
    ..y (as dependent long-vowel or as dependent semi-vowel)
    sy my
    g’yk’ get out of this
    y (separated long-vowel)
    yt’ two hands
    yxar the thing he’s taken from him
    g’i-yxar the thing he’s taken from him
    s-yxt he was taking from me
    y (as consonant)
    yatx they’re writing
    yege read; call
    yeegy s/he’s spinning wool
    yin big
    k’yyin to shout
    yoge s/he is reading
    z
    ze once
    nez coast
    .
    06.03.2014 Yılmaz Özcan
    .
    .
    G’IVOGE UACHH’AMAXUE
    .
    Sy kuec’im yisa sy binxer
    Fic’epxhuew dene fig’uat?!.
    Sy bqham g’ic’ejiw psi werxer
    Bidzice fxuesc’iw fisp’at!
    .
    Sy zaque guibqham sig’yvnew
    Chh’a fy xeku lhap’er fibghinat?
    “Wy xeku pxhuimeniw wicinew,”
    Hapxuede xabze fxelhat?!.
    .
    Yigyi psi werxer sy nepsiw
    Fe binxem chh’ak’e g’ojex!
    Txhuaw sy chh’ar fer chh’ak’e wesiw
    Fe fig’aslhixhuew soplhix!
    .
    Zem yiniw sy pcher xizociry
    Xim hadiric’k’e siflhoxhu!
    Fizmilhaqhuijiw sizeciw
    Fe sifc’ebeghiw jhi soxhu.
    .
    Fe fizdyk’awe xeku daxer
    Nurir chh’achyxiw qhaqhaas.
    Chit-s cheh’ar yinxew fy lhaxer
    F’iqhuem har xesiw beqhuaw.
    .
    Adighe lhepqiw sy binxer
    Dene lhenique apxhua?!.
    Fig’ixueg’uejit sy apl’em,
    Zew t’isijins sygu beghar!..
    .
    . BALHQAR Fowset
    .

  41. Dy jile txik’e system zaque “Adighe Txik’er” zeedmih’ame, jile nesip’exer dy-awe
    zerijilek’e dizedemilajheme; c’ih’ pej dy-ajin-am, pejiwe ts’ixuifey g’idaplhin-am!..
    .
    . ÖNEMLİ BİLİMSEL TESPİTLER
    .
    April 29, 2015 Eagle
    …..
    “İkincisi, Kiril alfabesinin sadece Rusya Federasyonu halklarının dilleri için de-
    ğil, hatta Rus dili için bile uygun olmadığıdır ve buna inanmak için yeteri kadar
    sebep vardır. Belki de Kiril, Sovyetler Birliğinin birkaç yüzyıl olmasa da en azın-
    dan bir yüzyıllık geri kalmışlığının sebebidir. Şimdi aynı şey Rusya Federasyo-
    nu için de geçerlidir. Kiril’in verdiği en temel zararlardan biri; bu alfabe temelin-
    de hızlı okuma tekniğinin geliştirilememesidir.”
    …..
    Yukarıdaki paragrafta belirtilen bilimsel tespitler; Rusya’da yayınlanan “Na-
    tsionalniy Aktsent” isimli web sitesindeki bir yazıdan alınmış olup, objektif olan
    dilbilimcilerin Slav Yazısı ile ilgili olarak tespit ettikleri net olarak görülen yeter-
    sizlikleri ifade etmektedirler.
    .
    . “SLAV YAZISI” OKUYUCUNUN ZİHNİNİ FAZLADAN YORMAKTADIR.
    .
    . Slav Yazısı’nın; bu yazı temelinde hızlı okuma tekniğinin geliştirilememesin-
    den çok daha önemli olan sorunu, bu yazı sisteminin okuyucunun zihnini fazla-
    dan yormasıdır. Bazı Slav Harfleri’nin çizgilerinin uzunlukları ile biçim detayla-
    rının fazla oluşu, insan zihnini fazladan yormakta, bu durum hızlı okumada en-
    gel faktörü oluşturmaktadır. Dik çizgileri olan harflerin fazla oluşu ise, bu harfle-
    rin biçimlerinin bir kısımlarında “ortak şekil özelliği” oluşturmakta ve bu durum
    ise, bu harflerin metin (tekst) içerisinde seçilmelerini, biçimlerinin kavranmaları
    ile seslerinin anlaşılmalarını ve bu harfleri bulunduran kelimelerin anlamlarının
    okuma süresince zihinde tutulmalarını zorlaştırmaktadır. Bu olumsuz orfografik
    özellikleri bulunan Slav Yazısı, okuma esnasında okuyucunun zihnini fazladan
    yormaktadır. Okuyucuların beyinlerine fazladan yüklenen yükler ya da onların
    beyinlerini fazladan yormalar; uzun vadede, ekonominin cesameti ile de orantılı
    olarak önemli emek ve zaman kayıplarına ve insanların konulara olan ilgilerinin
    azalmalarına sebep olmaktadır. Konunun Adıgece’yi ilgilendiren tarafı ise; sözü
    edilen olumsuz orfografik özellikleri bulunan Slav Yazısı’nın, Adıgece’nin yazıla-
    rını hiçbir şekilde yeterli olarak “okunuşlu ve kullanışlı” duruma getiremeyecek
    olmasıdır. 19.03.2016 Yılmaz Özcan
    .
    .
    . “SLAV YAZISI” ADIGECE’Yİ BOĞMAKTADIR.
    .
    . Adıgece’nin ünsüz sayısı çok olduğundan, Slav Yazısı’nın Adıgece’ye verdiği
    zarar çok fazladır. Adıgece’yi nefes aldırmadan boğmaktadır. Artık onu öldürmek
    üzeredir. Slav Yazısı ile Kültürel Jenosid’in tahribatlarını, aşağıdaki internet sitesi
    yazı başlığı çok açık anlatmaktadır! Adıgeler başlarımızı kuma gömmüş durmakla
    yok oluştan hiç kurtulamayız!.. Adighexem dy chh’axer pcaxhuem c’etxhuimawe
    dichitk’e xeg’uedejiniqham zyk’ dig’eelifin-am!..
    .
    . Adıgece, Kabardeyde de ‘Can Çekişiyor’ – Çerkesya
    . cherkessia.net/news_detail.php?id=3316 10 Şubat 2010
    .
    . Yukarıdaki internet sitesi yazı başlığı; “Slav Yazısı Adıgece’ye uygun gelmektedir”
    söyleminin hiç doğru olmadığını, onun kocaman bir yalan olduğunu, Slav Yazısı’nın
    Adıgece’yi hiç nefes aldırmadan boğmakta olduğunu çok net olarak göstermektedir!
    Adıge Toplumu, artık kanarak zaman kaybetmemelidir!.. 14.03.2017 Yılmaz Özcan
    .

  42. Dy jile txik’e system zaque “Adighe Txik’er” zeedmih’ame, jile nesip’exer dy-awe
    zerijilek’e dizedemilajheme; c’ih’ pej dy-ajin-am, pejiwe ts’ixuifey g’idaplhin-am!..
    .
    . ADIGE YAZISI’NIN YERİ VE ÖZELLİKLERİ
    .
    . Günümüzde toplumların kullandıkları yazı sistemleri; sadece standart latin
    harflerini kullanan yazı sistemleri ve özel harf de bulunduran yazı sistemleri
    olmak üzere hız kriteri esasına göre oluşmuş olan iki kategoriden hangisinde
    yer aldığına göre değerlendirilirler.
    . Bunlardan ilk gruba giren yazı sistemleri; birinci lig yazıları olup, bu yazılar
    teknik gelişmelerin bütün olanaklarından yararlanırlar. Çünkü bu yazılar, tüm
    programlara, yeni gelişmelere uyumludurlar ve işlemlerde hızı azaltmazlar.
    . İkinci gruba giren yazı sistemleri; alt liglerde yer alırlar ve bu yazılar, kulla-
    nılan özel harfleri destekleyen programlardan yararlanırlar. Ama bu yazılar
    yeni teknik gelişmelere aynı anda uyumlu olamazlar, bunun için aracı prog-
    ramlara gereksinim duyarlar. Bu durum; donanımın ve personelin birim za-
    mandaki verimini ve hızını azaltır. Ayrıca her font özel harfleri desteklemez.
    . Adıge Yazısı (Adighe Txik’er); Adıge Dilbilimcileri tarafından bir yüzyıldan
    daha çok bir zaman içerisinde ortaya çıkarılmış olan, başka bir ifade ile tarih-
    sel derinliği olan, dilbilimin tüm bilimsel kriterlerine uyan, Adıgece’nin yazıları-
    nı “en okunuşlu ve en kullanışlı” duruma getirebilen, Adıgece’nin güzelliğini
    “en net” olarak gösterebilen ve birinci lig koşullarına tam uygun olan bir yazı
    sistemidir.
    . Adıge Yazısı’nın kuruluş biçimi; onun, yukarıda sözü edilen özellikleri nok-
    sansız olarak taşıdığını göstermektedir. Bunu kanıtlamak için, Adıge Yazısı’-
    nın kuruluşunu kısaca özetleyelim:
    . 1. Adıge Yazısı’nda “ c ” harfi, Türkçe’nin “ ş ” harfinin sesi değerindedir.
    “ c ” harfinin Türkçe’deki ses değeri, yalnız Türçe’ye özgüdür. Dillerin yazı
    sistemlerinde birkaç harf; kullanıldığı dile uygun olarak o dile özgü olan ses
    değerleri taşıyabilmektedirler. “ c ” harfinin Adıgece’deki ses değeri; bu dile
    uygun düşmekte ve “ ş ” sesinin Adıgece’deki farklı türevlerinin Adıgeceye
    uygun olarak okunuşlu biçimlerde yazılmalarına olanak sağlamaktadır.
    . 2. Adıge Yazısı’nda “ i “ harfi, Türkçe’nin “kalın ı” harfinin sesi değerinde-
    dir. Adıge Dilbilimci KUBE Şaban, çok doğru bir kararla “ i “ harfini, “kalın ı”
    sesi değerinde kullanmıştır. Batılılar da, Türkçe’nin ve Doğu Avrupa dilleri-
    nin “ kalın ı ” seslerini aynı şekilde olmak üzere “ i ” harfi ile yazmaktadırlar.
    Sözü edilen “ kalın ı ” sesleri, İnternette de “ i “ harfi ile yazılmaktadır. Bunlar
    da Adıgece’deki yazış şekli ile örtüşmektedir.
    . 3. Adıge Yazısı’nda “ x ” harfi; Grekçe’de olduğu gibi “ ince k ” sesi ile “ h ”
    sesinin birleşimi olan bir ses değerindedir.
    . 4. Yukarıda ses değerleri belirtilen “ c, i, x ” harflerinin dışında kalan 23 latin
    harfinin Adıgece’deki ses değerleri, Latince’de ve Türkçe’de olduğu gibidir.
    . 5. Adıge Yazısı’nda birleşik harflerin oluşum kombinasyonları, hem Batı yazı
    normlarına ve hem de Adıgece’nin tüm özelliklerine uygundurlar.
    . Yukarıdaki açıklamalardan da görüldüğü üzere Adıge Yazısı (Adighe Txik’er),
    aşağıdaki genel özellikleri taşımaktadır:
    . a. Oluşumunun tarihsel derinliği ve doğallığı vardır.
    . b. Kuruluşu Batı yazı normlarına tam uygundur.
    . c. Türkçe’nin ve latin yazısı kullanan bütün dillerin yazıları ile barışıktır.
    . d. Adıgece’nin özelliklerinin bütün gereklerini sağlamaktadır.
    . e. Adıgece’nin yazılarını “en okunuşlu ve en kullanışlı” duruma getirmektedir.
    . f. Adıgece’nin güzelliğini “en net” olarak gösterebilmektedir.
    . g. Birinci kategori yazı sistemlerinin bütün özelliklerini taşımaktadır.
    . Yukarıdaki özellikleri ve daha başka özellikleri taşıyan Kutsal Adıge Yazısı
    (Adighe Txik’er), Adıgece için alternatifsiz ve milli olan tek yazı sistemimizdir.
    Adıge Toplumu’nca bir an önce harekete geçilerek yoğun bir şekilde ve doğru
    olarak kullanılması gerekmektedir.
    .
    . Yılmaz Özcan
    . 15.05.2017
    . K.Maraş-Turkey
    .
    .
    . ADIGHEXEM SINIVOLHE-UIR!..
    .
    . “Adighebzer” dymi-ajime, habi kuuwe g’yqhaxu F’I LHAQHUINIQHARY dy-
    ajinu-am!.. Har, de Adighexem dy zi th’amichk’aqha dide xhuinu-a?!.
    . Adighexe!
    . Nobem g’as dig’izeraqhapts’ar, dig’izeripts’ar yiryquins! Habi hatk’e pts’i
    ziwipsxer, de dig’aziqhaapts’exer tlhaqhuifin xueeys! Adighexem zawer cha-
    qhatiw ya achexer yaqhat’ilha petire; dy hade – hanexem ya hadecxue – ha-
    necxuexer, habixem ya sabyy – binxer zefezechiw zeteeziwik’axem, ya txik’e
    systemir, Adighexer daqhatg’uin chh’ak’e, dy txik’ew zeeth’aniw lhechiqhak’e
    g’idawxil’as! Slav Txik’er, Adighebzem zyk’ g’eemig’uiwe habi har yeeth’aler!
    Har tlhaqhuifin xueeys! Yegyag’uem yi chh’ar qhaleeyawe yeziqhac Slav Txi-
    k’er; Adighebzem txik’e system zerixuemixhuifinur, habi Adighebzer zeryth’a-
    lenur, zeryqhal’enur tlhaqhuifin xueeys!.. Xekuim chipsew dy lhepqaqhuxem
    yigyik’e ya maq g’iraqhak’ifinu-am!.. Habixem hapxuede xuytiniqha ya-a-am!..
    Xuytiniqha zy-ar, diyasporem chipsew de Adighexer haras. Habi chh’ak’e wa-
    zyfer, diyasporem chipsew de Adighexem dy pchem delhs!.. “Adighe Txik’er,”
    diyasporem, g’uexu nexhibe g’axhu zeeh’ak’ek’e chizeeth’ame, alternatyfince
    ha dy jile txik’e system zaquemk’e dy winexem, dy sabyyxemre dy nibjhic’e-
    xemre, Adighebzemre Adighe Kuilturimre, chadqhaagew, chadqhaac’ew, di-
    xueejheme, Adighebzemre Adighe Kuilturimre, dy lhexhanemy g’ag’uenu ze-
    manxemy xexhuexewre chipsewifinuxes!.. Dixemig’uedejiw, Adighe Jilew di-
    g’aa-newe dipsewifinus!.. Nobem g’as ziryk’ dimic’ew dizerichitar yiryquins!..
    Adighexem sinivolhe-uir! Habi hatk’e fig’awic!.. Xic’im yi nexhibe dy Adighe
    Bzec’eniqhalejhxem (Habixem chich dy ts’ixu lhap’ychir ha dy jile uexuiqhue
    lhap’em cexyd teexhuih’aaxes! Habixem chich ts’ixu lhap’ychimy ya qhaac’e-
    xer ha dy jile uexuiqhue lhap’em tiralhh’aaxes), yilhesychem c’yqhu zi zeman
    k’ih’ pc’onde zek’elhh’awijhiw zedelajhexew zec’iqhuxew (anonymiw) witikuim
    g’iraqhah’aa, Adighebzem yi txiqhaxer “yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e di-
    dere” g’aziqhaxhu, habi yi daxaqhar “nerilhaqhu didew” g’aziqhalhaqhu, alter-
    natyfince dy jile txik’e system zaque “Adighe Txik’er;” Adighebze daxer mil’e
    gyic’e diyasporem chizeeth’awe dixueevqhaajhe!.. Adighexer, “Adighe Jilew”
    dig’anejinim dixueeyiwe chitime; habi hatk’e ziguerxem zag’eedmiqhaqhaap-
    ts’ewe, nediniqham dichh’apiriplhifiwe, menfa-at ts’ig’uxem dipik’ifiwe, zeriji-
    lek’e dizepqiric’ewe, “Adighe Txik’er” systemimk’e dy “Adghe Kuiltur” daxem
    diteelejhih’iwe dixueevqhaajhe!.. 18.09.2016 YEMUZ Yilmez
    .
    .
    . QEEYMET MAXUER G’ASIXU UILAFE ZADQHAPLHXEW DIPSEWINU?!.
    .
    . Adighebzer psewifin chh’ak’e; har devletibze zerixhuir yiryqu-am, yiryquinu-
    am! Slav Txik’em Adighebzem yi txiqhaxer yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere g’y-
    qhaxhuif-am! Habi chh’ak’e Adighexem Adighebzer c’exiw yachiqhuipchejxew
    xueejhas! Alternatyfince dy jile txik’e system zaque g’axhu “Adighe Txik’er” c’e-
    xiw g’aatchtew zeedmih’ame, Adighebzemre Adighe Kuilturimre kuedire psewi-
    jifinuxe-am. Haxer, dy lhexhanem c’ex didew chil’ejinuxes!.. Adighexem haxer
    dymi-ajxeme, zi jilewe (Adighe Jilewe) dig’anejifinu-am!.. Xame jilexem c’exiw
    daxetg’uih’ijiw daxeg’uedejinus! Qeeymet Maxuer g’asixu xame jilexem diraji-
    ac’exew, habixem de Adighexem uilafe g’idaplhxew dipsewijinus!..
    . Yichh’am chijit-aa “xeg’uedejiniqham” dig’eelifin chh’ak’e zyk’ zimy zeedmi-
    qhaqhaguivew, alternatyfince dy jile txik’e system “Adighe Txik’er” g’aatchtew
    dy winexem chizeeth’aw dixueejhen, habik’e Adighebzer ttxiwre Adighebzem
    dirylejhen, dy winexem, dy sabyyxemre dy nibjhic’exemre, dy Adighebzemre
    dy Adighe Kuilturimre, chadqhaagewe kem g’aminew chadqhac’en xueeys!..
    Adighexer zerijilek’e dizepqiric’ewe, “Adighe Txik’er” zeeth’aw, Adighebzek’e
    Adighe Kuilturimre c’eniqhaxemre dateelejhih’xew dixueejhen xueeys!.. Habi-
    xem g’anemic’awe, Adighebzemre Adighe Kuilturimre dqhapsewifin chh’ak’e
    neqhuec’ zi amal, neqhuec’ zi qhogu dy-a-am!.. 18.09.2017 YEMUZ Yilmez
    .

  43. Dy jile txik’e system zaque “Adighe Txik’er” zeedmih’ame, jile nesip’exer dy-awe
    zerijilek’e dizedemilajheme; c’ih’ pej dy-ajin-am, pejiwe ts’ixuifey g’idaplhin-am!..
    .
    “ADIGE YAZISI”NI TOPLUMCA KULLANMADAN “ADIGECE” ASLA YAŞAYAMAZ!..
    .
    Adıgece’yi “en okunuşlu ve en kullanışlı” duruma getiren, onun güzelliğini en net
    olarak gösterebilen ve tek alternatifsiz milli yazı sistemimiz olan Adıge Yazısı’nı
    (Adighe Txik’er’i) toplumca kullanmaya başlamadan, onunla evlerimizde, çocuk-
    larımıza ve gençlerimize, Adıgece’yi okutarak öğretmeden Adıgece’nin yaşaya-
    bilmesi asla mümkün değildir!..
    .
    Slav Yazısı ile Kültürel Jenosid’in tahribatlarını, aşağıdaki internet sitesi yazı başlı-
    ğı çok açık anlatmaktadır! Başlarımızı kuma gömmekle yok oluştan kurtulamayız!..
    Dy chh’axer pcaxhuem c’etxhuimek’e xeg’uedejiniqham dig’eelifin-am!..
    .
    . Adıgece, Kabardeyde de ‘Can Çekişiyor’ – Çerkesya
    . cherkessia.net/news_detail.php?id=3316 10 Şubat 2010
    .
    Adıge Toplumu, artık kanarak zaman kaybetmemelidir!.. 2017 Yılı. Yılmaz Özcan
    .
    .
    . DIYASPOREM CHIPSEW ADIGHEXER, SITIM CHIQHUE DIG’ICHIWICINUR?!.
    .
    Adighebzer pejiw zif’emi-uexuxem; Adighexer yigyiry g’aaqhapts’enure, Qafqas Za-
    wem chiqhue dy hadecxue – hanecxuexem ya hadecxue – hanecxuexemre haxem
    ya binxemre kuedk’e ya nexhiber JENOSYDICXUE g’irac’il’exewe zeteeziwik’axem,
    Adighebzem zyk’ yeg’u g’amixhu ya txik’e systemir dy Adighebzem yeg’u g’axhuiw
    ja-anure de Adighexer yigyiry daqhaguivenuxes! Adighexer yilhes bqhuic’ lhandere
    dizeriguivar ze yiryqua xhuin xueey-a?!. Adighebzer zichiqhuipchejxer; diyasporem
    g’ichynemic’awe, dy xekuimy kued chixhuiw xueejhas! Lheguim g’ichidqhalheqhua
    ynternet syte psalhachh’am; har, naxue didewe g’eeqhalhaqhuir, g’ee-uater:
    .
    . Adıgece, Kabardeyde de ‘Can Çekişiyor’ – Çerkesya
    . cherkessia.net/news_detail.php?id=3316 10 Şubat 2010
    .
    Xekuim chipsew dy lhepqaqhuxer xuytxe-am! Habixem ya maq g’iraqhak’ifinu-am!
    Diyasporem chipsew Adighexer sitim chiqhue dig’ichiwicinur? Adighebzer dymi-aj
    xhua newijh dig’ichiwicinur? Adighexer; habi hatk’e dimiguivew, c’exiw dig’awiciwe,
    alternatyfince dy jile txik’e system zaque dy “Adighe Txik’er” g’aatchtew zeeth’awe
    dixueejhen xueey-a?!. Adighe pejxer zyk’ deeguipsisa; ha dy jile uexuiqhue kritiky
    didem dy nexer xuediwif’its’ime, Halih’im, Adighebzem yi h’eesepir dawe yettijifinu?
    Dy cexydxem ya ne-uxem dawe deeplhijifinu? “C’eble Adighexer de g’idebghink’ey
    xhuins!..” jit-awe zyk’ dygu g’ak’-a?!. Nit’e; deeplhiwre, dy jaqhueqhuxem ji-ac’e da-
    xuexhuiwre, dy Adighebzemre dy Adighe Kuilturimre dqhal’ejinu?.. Fe dy ts’ixuxem
    ze nivjizo-ajir: Adighebzer hapxuedew deeplhiwre dqhaal’eme, de, habi yi veebalim
    yflah’ dyqhaxhuin-am! Halih’ Lhap’em; axhretim, habi yi h’eesepir cheettijifin-am! Ha
    dy jile uexuiqhuem ze feeguipsisijime, nexhif’ xhuinuwe g’ischoxhuir!. .
    .
    T’EG’U NEXH C’EXIWE GUI ZILHITTEN XUEEYIR:
    Cir queciws zerylheqhuar, zyguiry ADIGHE PEJ g’axhu Adighe Cuweeyim! Adighe
    ts’ixuim guik’e, psek’e yi quec Adighecir; Adighe Cuweeyim chyqhuisem, “Adigher
    zeriguipsisen xueeyim” xuedew yiqhaguipsisewre g’eeqhaafer, g’eeqhawigyir sitiry
    g’aziqhac’a Halih’ Lhap’em, Adigher ha Adighecim xuedew “Adighe Guipsisek’ek’e
    yiqhaguipsisejin” chh’ak’e!.. Hawe dy zemanim chipsew Adighexem kuedk’e ya ne-
    xhibem, “Adighe Guipsisek’er” yapqirik’xew har zeraqhag’uedam, Adighe Chenimy
    xame zerixuexhuaxem chh’ak’e, nobe haxer, daxe – daxew zeguiri-uejifxe-am, yiry-
    quiw f’iwe zerilhaqhuijifxe-am!.. Dy ts’ixuxem ah’laq mif’xer g’aaxalhh’axewe haxer
    zeguirimi-uejif ziqhaxhuaxer; Adighebzemre Adighe Kuilturimre Adighe Ah’laqimre
    Adighe Chenimre yaquitenxew yelejh xamexem ya bzequitexerras! Habixem yade-
    lajhexe dy ts’ixu guerxemy; dy nibjhic’exer g’aaqhaapts’exery yaqhah’awleeyxer!..
    Adighexem, ha g’axhuiqha mixhumic’exer tlhaqhuifime, Halih’ Lhap’em, ts’ixuibem
    aayetk’e g’idjy-axer zaxuexew g’idguiri-ueme, dimiguivew dy jile uexuiqhuexer c’ex
    didew dqhazac’exew dixueejheme; Adighexer xeg’uedejiniqham, nexh mixuymiwe
    gyawir xhuijiniqham dig’eelifinus!.. Harasy, habi hatk’e xamexem ya darew yadela-
    jhe dy ts’ixuxem, habi hatk’e zyk’ zag’eedmiqhaqhaapts’ew, haxem zadmiqhaqha-
    h’awleeyiwe, dy jile uexuiqhue kritikyxer c’exiw dqhazec’en chh’ak’e, zerijilek’e di-
    zedelajhexew dixueejhen xueey g’oxhuir!..
    .
    Ya Rabbyy!
    Adighexer; sit chiqhuew p’ere zerijilek’e c’exiw dig’awiciw, Adighe Guipsisek’ek’e
    diguipsisewre dizedelajhewe dichixueejhenur?!. 17.09.2017 YEMUZ Yilmez
    .

  44. .
    . ADIGE YAZISI’NIN YERİ VE ÖZELLİKLERİ
    .
    Günümüzde ulusların kullandıkları yazı sistemleri; hız kriteri esasına göre,
    sadece standart latin harflerini kullanan yazı sistemleri ve özel harf de bulun-
    duran yazı sistemleri olmak üzere iki büyük kategori oluştururlar. Toplumların
    milli yazıları bu iki kategoriden hangisinde yer aldığına göre değerlendirilirler.
    Bunlardan ilk kategoriye giren yazı sistemleri birinci lig yazıları olup, bu yazı-
    ları kullanan toplumlar, teknik gelişmelerin tüm olanaklarından en hızlı şekil-
    de ve çok kolay olarak yararlanırlar. Çünkü bu yazılar, tüm programlara, yeni
    gelişmelere uyumludurlar ve işlemlerde hızı hiç azaltmazlar. İkinci kategoriye
    giren yazı sistemleri alt liglerde yer alırlar ve bu yazıları kullanan toplumlar,
    bütün teknik gelişmelerin olanaklarından hızlı şekilde ve çok kolay olarak de-
    ğil, geç olarak ve aracı programlar kullanarak yararlanırlar. Çünkü bu yazılar;
    yeni teknik gelişmelere aynı anda uyumlu olamazlar ve uyum sağlamak için
    özel harfleri destekleyen aracı programlara gereksinim duyarlar. Ayrıca her
    font özel harfleri desteklemez. Bu durum; donanımın ve personelin birim za-
    mandaki verimini ve hızını azaltır.
    Adıge Yazısı (Adighe Txik’er); Adıge Dilbilimcileri tarafından yüzyıldan
    daha çok bir zaman içerisinde ortaya çıkarılmış olan, başka bir ifade ile tarih-
    sel derinliği olan, dilbilimin tüm bilimsel kriterlerine uyan, Adıgece’nin yazı-
    larını “en okunuşlu ve en kullanışlı” duruma getirebilen, Adıgece’nin güzelli-
    ğini “en net” olarak gösterebilen, dünyanın her ülkesinde “en kullanışlı” olan
    ve birinci kategoride yer alan Adıgece’nin alternatifsiz milli yazı sistemidir.
    Adıge Yazısı’nın kuruluş biçimi; onun, yukarıda belirtilen özellikleri nok-
    sansız olarak taşıdığını göstermektedir. Bunu kanıtlamak için, Adıge Yazısı’-
    nın kuruluşunu kısaca özetleyelim:
    1. Adıge Yazısı’nda “ c ” harfi, Türkçe’nin “ ş ” harfinin ünsüz sesi değerin-
    dedir. “ c ” harfinin Türkçe’deki ses değeri, sadece Türçe’ye özgüdür. Dillerin
    yazı sistemlerinde birkaç harf; kullanıldığı dile uygun olarak o dile özgü olan
    ses değerleri taşıyabilmektedirler. “ c ” harfinin Adıgece’deki ses değeri; Adı-
    gece’ye uygun düşmekte ve “ ş ” sesinin Adıgece’deki farklı türevlerinin, Adı-
    gece’ye uygun olarak okunuşlu şekillerde yazılmalarına olanak sağlamaktadır.
    2. Adıge Yazısı’nda “ i “ harfi, Türkçe’nin “kalın ı” harfinin sesi değerinde-
    dir. Adıge Dilbilimci KUBE Şaban; çok doğru bir kararla “ i “ harfini, “ kalın ı ”
    sesi değerinde kullanmıştır. Batı Avrupa Ülkeleri; Türkçe’nin ve Doğu Avrupa
    dillerinin “ kalın ı ” seslerini, ortak şekilde olmak üzere çoğunlukla “ i ” harfi
    ile yazmaktadırlar. Sözü edilen “ kalın ı ” sesleri, internette de “ i “ harfi ile ya-
    zılmaktadır. Adıgece’deki yazış şekli de, bu yazış şekilleri ile örtüşmektedir.
    3. Adıge Yazısı’nda “ x ” harfi; Grekçe’de olduğu gibi “ ince k ” sesi ile “ h ”
    sesinin birleşimi olan bir ünsüz ses değerindedir.
    4. Ses değerleri yukarıda açıklanan “ c, i, x ” harflerinin dışında kalan 23 la-
    tin harfinin Adıgece’deki ses değerleri, Latince’de ve Türkçe’de olduğu gibidir.
    5. Adıge Yazısı’nda birleşik harflerin oluşum kombinasyonları, hem Avrupa
    yazı normlarına ve hem de Adıgece’nin bütün özelliklerine uygundurlar.
    Yukarıdaki açıklamalardan görüldüğü üzere Adıge Yazısı (Adighe Txik’er),
    aşağıdaki genel özellikleri taşımaktadır:
    a. Oluşumunun tarihsel derinliği ve doğallığı vardır.
    b. Kuruluşu Avrupa yazı normlarına tam olarak uygundur.
    c. Türkçe’nin ve standart latin yazısı kullanan dillerin yazıları ile barışıktır.
    d. Adıgece’nin özelliklerinin bütün gereklerini sağlamaktadır.
    e. Adıgece’nin yazılarını “en okunuşlu ve kullanışlı” duruma getirmektedir.
    f. Adıgece’nin güzelliklerini “en net” olarak gösterebilmektedir.
    g. Birinci kategori yazı sistemlerinin tüm özelliklerini taşımaktadır.
    Yukarıdaki özellikleri ve daha başka özellikleri taşıyan Kutsal Adıge Yazısı
    (Adighe Txik’er), Adıgece’nin alternatifsiz ve milli tek yazı sistemidir. Adıge
    Toplumu’nca bir an önce harekete geçilerek söz konusu yazı sistemi, doğru
    ve etkin olarak yoğun bir şekilde kullanılmalıdır. 30.06.2018 Yılmaz Özcan
    .
    . GUI ZILHITTEN XUEEYIR:
    . Xame txik’exem, Adighebzer yaqhawif’eeyir! Hawe Adighe Txik’er daxem,
    dy Adighebze daxem yi daxaqhaxer “nerixue didewe” g’eeqhalhaqhuifir! Y.Y.
    .

  45. .
    ADIGECE’NİN, ÂCİLEN “ADIGE YAZISI”NA İHTİYACI VARDIR!..
    .
    . Dik çizgili biçimdeki harfleri çok olan yazı sistemleri; ünsüz harfi çok olan he-
    ce ile oluşan kelimeleri ve onların kullanım yoğunlukları çok olan Adıgece’nin
    yazılarını akıcı olarak “okunuşlu ve kullanışlı” duruma getirememektedir. Söz
    konusu olumsuz özelliği olan yazı sistemlerinin imlâsı Adıgece’ye ağır gelmek-
    tedir. Sözü edilen yazı sistemleri; Adıgece’de, insanın algılama ve ruhsal yapı-
    sına uygun gelen bir yazı oluşturamadıkları için onların Adıgece’de kullanılma-
    ları, kolay ve zevkli olamamakta, tam aksine çok sıkıcı ve sıkıntılı olmakta, bu
    durum ise insanı, Adıgece yazı yazmaktan ve Adıgece’yi kullanarak çalışmak-
    tan soğutmakta ve insanı kendi dili olan Adıgece’den uzaklaştırmaktadır! Baş-
    ka bir ifade ile söylemek gerekirse; Adıgece’ye uygun ve milli olmayan yaban-
    cı yazı sistemleri ile Adıge Yazı Dili “kullanışlı” olamamaktadır! Bundan dolayı,
    “Adıgece’nin yazı sistemi sorunu” halen devam etmektedir!..
    . “Adıgece’nin yazı sistemi sorunu;” ancak Adıgece’nin kendi doğal, alternatif-
    siz ve milli yazı sistemi olan “Adıge Yazısı”nın Adıge Dili’nin yazılmasında kul-
    lanılması ve Adıge Yazısı ile çocuklarımıza ve gençlerimize Adıgece’nin öğre-
    tilmeye başlanması ile çözülebilir. Bundan başka bu milli sorunumuzun hiçbir
    çözüm yolu ve çaresi yoktur! Hiçbir yerden icazet beklemeden, yabancılara ve
    onlara çalışan insanlarımıza kendimizi oyalatarak zamanımızı çaldırmadan ve
    hiç erinmeden toplumca bu milli çalışmamızı âcilen başlatmak ve en hızlı bir
    şekilde sonuçlandırmak zorundayız!.. Adıgece’yi ve Adıge Kültürü’nü samimi
    olarak seviyorsak, böyle hareket etmeliyiz!.. Yabancılara kanmaya ve onlara
    zamanımızı çaldırmaya devam etmek, yok olmamıza yardım etmektir! Böyle
    davranarak yaşayıp öldüğümüzde; bu olumsuz durumumuzun ağır vebalinden
    hiçbir şekilde kurtulamayacağız ve bu durumumuzun hesabını Yüce Allah’a
    hiçbir şekilde veremiyeceğiz!.. Her bir Adıge; bu durumu dikkate alarak iyi ve
    doğru düşünüp kararını vermeli ve Adıgece’nin yaşatılması yönünde çalışmak
    üzere samimi olarak bir karar vermiş ise, aziz şehitlerimize mahçup olmamak
    için kültürel çalışmalarını hemen başlatmalıdır!.. 04.04.2018 Yılmaz Özcan
    .
    .
    . GUI ZILHITTEN XUEEYIR:
    . Xame txik’exem, Adighebzer yaqhawif’eeyir!.. Hawe “Adighe Txik’er” daxem,
    dy “Adighebze” daxem yi daxaqhaxer “nerixue didewe” g’eeqhalhaqhuifir!.. Y.Y.
    .
    .

  46. .
    . ADIGHE HANE – HADEXE, FE SINIVOGER!..
    .
    . “Slav Txik’er,” Adighebzem zyk’ yeg’u g’axhuir-am. Habi yilhes 80 lhandere
    Adighebzer yimiqhabawew yeeth’aler, hapxudyz yilhes lhanderey Adighexery
    deeqhah’awleeyir! Har, yigyi Adighebzer yiqhal’enim nesas!.. Dy sabyyxemre
    dy nibjhic’exemre; Adighebzer, Adighe Kuilturir yachiqhuipchejxew xueejhas!
    Neqhuec’iw jit-ame, Adighexem dy bjem xeg’uedejiniqhar c’exiw g’iteewi-awe
    xueejhas! Adighexem; Adighebzer dqhapsewifin chh’ak’e pejiw sebep xhuinu
    ziguerexer tc’ew, haxer witikuim g’ytlhh’aw, zerijilek’e haxer zeeth’aw dixuee-
    mijheme, Adighexer “xeg’uedejik’e eeyiwe” xamexem daxeg’uedejinus!..
    Adighe Jiler xame jilexem daxamiqhag’uedejin chh’ak’e NEGUIME Core yi
    alfaber chytxa 1840 qham g’ichic’edzaw yilhesychem c’yqhu zi zeman pc’on-
    de, 60im nexhire nexhibe Adighe bzec’eniqhalejhxer zek’elhh’awijhxew zede-
    lajhexery, Adighebzem yi txiqhaxer yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e didere
    g’aziqhaxhu, Adighebzem yi daxaqhaxer “nerixue didewe” g’aziqhalhaqhuif,
    alternatyfince dy jile txik’e system zaque g’axhu “Adighe Txik’er” zec’iqhuiw
    (anonymiw) witikuim g’iraqhah’aas! Adighebzem; “Adighe Txik’er” systemim
    g’ynemic’awe, habi yi txiqhaxer “yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e didere”
    g’aziqhaxhu, Adighebzem yi daxaqhaxer g’aziqhalhaqhuif neqhuec’ zi txik’e
    system yi-a-am. Adighebzem chh’ak’e nobe xekuim chizerah’a “Slav Txik’ery”
    xetiw Adighebzer yiryttxin chh’ak’e nobem g’as zeeth’aniwe tekylyf g’itxuac’a
    txik’e systemxem chich zimy Adighebzem yi txiqhaxer yiryquiw “yegeqhuaf’e-
    re zeeh’aqhuaf’ere” g’yqhaxhuif-am. Zimy Adighebze daxem yi daxaqhaxer
    g’yqhalhaqhuif-am. Zi A4 txilhimp’e napem yiz xuedyz g’axhu Adighebze zi
    txiqhar, ha txik’e systemxem detxene ya zixezimk’ey ttxiw ha ttxa txiqhaxem
    deeplhxeme, ha jit-aar zeripej didexer dy nexemk’e tlhaqhuinus. Harasy Adi-
    ghexem alternatyfince dy jile txik’e system zaquer, “Adighe Txik’er” systemir
    haras. Habi chh’ak’e zyk’ zidmiqhaguivew alternatyfince dy jile txik’e system
    zaque g’axhu “Adighe Txik’er;” zerijilek’e g’aatchtew zeeth’awe dixueejheme,
    Adighebze daxem c’exiw zig’ywijhijiwe xueejhenus! K’ec’iw jit-ajin xueeyime,
    Adighe Txibze Cexydxem yalhxery xepchawe Adighe Taryxhim g’ichixhuiwe
    witikuim g’yh’aa dy “Adighe Txik’er;” Adighebzem yi txiqhaxer “yegeqhuaf’e
    didere zeeh’aqhuaf’e didere” g’aziqhaxhu, Adighebzem yi daxaqhaxer “neri-
    xue didewe” g’aziqhalhaxhu, alternatyfince dy jile txik’e system zaques.
    Dy zemanim chipsew de Adighexem yigyi wazyfewe g’itteexuer; zimy, zi-
    gueremy, zi organyzasyonim yi qararimy dipemiplhewe, Adighe Bzec’eniqha-
    lejhxem zec’iqhuiw (anonymiw) witikuim g’iraqhah’aa alternatyfince dy jile txi-
    k’e system zaque “Adighe Txik’er” zerijilek’e g’aatchtew zeeth’aw dixueejhen
    zerixueeyirras, ha dy jile txik’e system zaquemk’e dy “Adighe Kuilturir” ttxijin
    zerixueeyirras, ha dy jile txik’e systemimk’e dy winexem, dy sabyyxemre dy
    nibjhic’exemre Adighebzer chadqhaagewe chadqhac’en zerixueeyirras! De
    di-Adighewe chitime; zyk’ zidiwichexuiw dichimitiwe ha dy jile uexuiqhuexer
    dqhazac’exew dixueejhen xueey g’oxhuir! Ha dy jile uexuiqhuexer dimiqha-
    zac’exeme, Adighebzemre Adighe Kuilturimre c’exiw l’ejinuxes! Haxer dymi-
    ajxeme, Adighexem f’i lhaqhuiniqha g’itxuenejinu-am, Qeeymet Maxuer g’a-
    sixu jile xuytiniqha tlhaqhuijifinu-am! Xamexem daxuepchil’xew dipsewijinu-
    xes!.. Dy c’eblexery, xamexem yaxuepchil’xew psewijinuxes!..
    Harasy Adighe Jilew dizerichi-ajinim pejiw dixueeyiwe chitime; zyk’ dipsa-
    lhew dichimitiw, zy guiqhu tc’a alternatyfince dy jile txik’e system zaque “Adi-
    ghe Txik’er” zerijilek’e zeeth’aw dixueejhewe dy jile qararir cheettinir yigyis!..
    Habi chh’ak’e Adighexem; didimeey organyzasyonxem ya qararxem daxue-
    nique-am. Adighexem ha dy jile qararir yigyi yedmitime; yawijhk’e “g’ag’uen
    guiqhay” dy-ajifinu-am, “Adighe Jilewy” dig’anejifinu-am!..
    Adighe hane – hade lhap’exe! Fe dinifchoguiqhuir!.. Ha dy jile uexuiqhue
    lhap’e didexem chh’ak’e fe hane – hade lhap’exem sinivoger, sinivolhe-uir!..
    Nobem g’as Adighebze daxemre Adighe Kuiltur daxemre chh’ak’e g’anejinu
    ziryk’ dimic’efiw dizerichitar, habi hatk’e yiryquins. Adighe Jiler, xekuijhim
    chipsewxery diyasporem chipsewxery, habi hatk’e c’exiw dig’awicin xueeys!
    “Adighe Txik’er” zeeth’awe dy winexem, dy sabyyxemre dy nibjhic’exemre,
    th’amaxue g’as maxuychim seh’at t’urit’ xuedyz Adighebzem chadqhaageme,
    habixem Adighebzer f’iwe yadqhac’efins! Harasy ha dy jile uexuiqhuer; zyk’
    dimichh’axiwe, dimiguivewe, dy winexem chixueedqhajhen xueeys! Dy deers
    notxer dy zixezxem dqhah’azira newijh haxer zymi-axem yettiwre dizede-api-
    quifins. Deersxem ya vyde-o qayitxer teetxiw haxer ynternetim chittifins. Ha
    deers fylimxer dijital witikuimy qayit chitc’ifins. Ha dy jile uexuiqhue daxe qo-
    mir, pare kued dimiqhaxhaarjiwe dqhazec’efinus!..
    Harasy g’iteezqhazejiwe fe dy hane – hadexem sinivoger, sinivolhe-uir!..
    Fig’aag’ue Adighebzemre Adighe Kuilturimre divqhaqhapsew! Adighebze
    daxemre Adighe Kuiltur daxemre dqhapsewijifin chh’ak’e zerijilek’e tc’en
    xueey g’axhu dy jile uexuiqhuexer tinc didexew haxer yichh’am naxuewe
    g’ichit-uetas! De Adighexery g’itc’exhue dy binxery, haxem g’aac’exhueji-
    nuxery; Adighexew zeripsewijifinxem pejiw dixueeyiw chitime, zyk’ dimi-
    guivewe, ha dy jile uexuiqhuexer zerijilek’e c’ex didew dqhazec’en xueey
    g’oxhuir!.. 30.06.2018 YEMUZ Yilmez
    .
    GUI LHIFTE: Mi txiqhar Adighe pejxem yalhevqha-asime f’i xhuins!..
    .

  47. .
    . Adighe Nibjhic’e Lhap’exe, Fe Sinivoger!..
    .
    Adighe Jilem Adighebzemre Adighe Kuilturimre dizery-ajinim, haxer zerip-
    sewijinxem, fe dy Adighe Nibjhic’exem fixueeyijiwe chitime, xet sity jiree-a,
    zyk’ zimy fipemiplhewe, zimy zeevmiqhaqhaguivewe, alternatyfince dy jile
    txik’e system zaque “Adighe Txik’er” zeefh’awe fixueejhen xueey g’oxhuir!..
    Har; fe dy Adighe Nibjhic’exem, fimiguivew vqhazec’en xueey g’axhu dy jile
    uexuiqhue lhap’e dides! Xhuin qararir yeftiw ha dy jile uexuiqhue lhap’e dider
    vqhazac’exew fixueejheme, Adighebzemre Adighe Kuilturimre dy zemanimy
    g’ag’uenu zemanxemy chipsewijifinuxes! Adighe Jiler; xame jilexem yaxemi-
    g’uedejiw Adighe Jilew psewijifinus! Fe dy Adighe Nibjhic’exem hapxuedew
    fimic’ime, Adighebzemre Adighe Kuilturimre c’exiw l’ejinuxes! Adighe Jilery
    zadepsew xame jilexem yaxetg’uih’ijinus!..
    Adighe Jilem yi g’ag’uenim ha yi qarar mixuym dider yezitinur, fe Adighe
    Nibjhic’exerras!.. Ha fy qararir; Adighe Jilem yi g’ag’uenim chh’ak’e kuediw
    mixuymiw zi qarar xhuinus! Ye Adighe Jiler duneeyim chichi-awe zerichipse-
    wijinir xefxinure, alternatyfince dy jile txik’e system zaque “Adighe Txik’er”
    g’aaftew zeefh’awe, habik’e filajhexewe fixueejhenus! Ye xamexem zag’eev-
    qhaqhaapts’ew zavqhaqhah’awleeyiw, Adighebzemre Adighe Kuilturimre zeri-
    l’ejinxemk’e, Adighe Jiler xame jilexem zeraxeg’uedejinimk’e harazi fixhuiwe,
    Adighebzemre Adighe Jilemre chh’ak’e ziryk’ fimic’ew, fimiguizavew, fy maq-
    xer g’yvmiqhak’iw, ziviwichexuawe, xeg’uedejiniry qaabil fc’awe, chh’a zaque
    psewiniqhaxem ya wijh fytxew xamexem faxeg’uedejinus! Ha psewik’yt’im ya
    zixezir xezixinur feras! Adighe Jilem yi g’ag’uenim chh’ak’e fe Adighe Nibjhi-
    c’exem yeftinu ha fy qarar mixuym didem, “yawijhk’e” zi zeman yi-aj-am! Adi-
    ghexem hapxuede “zi zeman” g’itxueneja-am! Habi chh’ak’e fy qarar mixuym
    dider fimiguivewe yigyi yeftin xueey g’oxhuir! Adighebzemre Adighe Kuilturim-
    re, fe dy Adighe Nibjhic’exer yigyi zeey faxuemixhuijime, yawijhk’e, zerijilek’e
    “zi g’ag’uen guiqhay” dy-ajifinu-am! Har, fe dy Adighe Nibjhic’exem fyguxem
    zyk’ yivqhak’in xueey-am!.. ADIGHE JILEW DIPSEWIJINU? H’AMERE XA-
    MEXEM DAXEG’UEDEJINU? Ha yi t’um zir yigyi xefxin xueeys! Yawijhk’e
    yeftin xueey g’axhuinu Jile Qarar dy-ajinu-am!..
    Adighexem; Adighebzer zeripsewifinim teewixuawe sebep xhuinu ziguere-
    xer dimic’ewe, qha kued nec’iw bledqhak’as! Hapxuedew Adighebzemre Adi-
    ghe Kuilturimre deeplhiwre kued xedqhac’as! Habixem chh’ak’e, Adighexem
    dy sabyyxemre dy nibjhic’exemre “Adighebzer” yachiqhuipchejiwe xueejhas!
    Zerijilek’e ziguerexer dimic’eme, Adighexer xeg’uedijik’e eey didew dixeg’ue-
    dejinus! Ha xeg’uedejiniqhar, Adighexem dawere dqhawive-afinu?!! Dawere
    di-Adighew dipsewijifinu? Haxer tlhek’ifin chh’ak’e; Adighexer dizeriwibidiw,
    zeqhuisere zire dixhuijifin xueeys!.. K’ec’iwe jit-ame; Adighexer c’exiw dizep-
    qiric’ew dixueejhen xueey g’oxhuir!.. Yape gyic’e “Adighe Txik’er” zeeth’aw,
    habik’e, “Adighe Kuilturir” zaxuew ttxijin xueey g’oxhuir!.. Alternatyfince ha
    dy jile txik’e system zaque “Adighe Txik’er” zeeth’aw dy winexem, dy sabyy-
    xemre dy nibjhic’exemre, Adighebzemre Adighe Kuilturimre chadqhaagewe
    chadqhac’en xueeys! K’elhig’uewe eekonomiky dy lejheniqhaxer xueedqha-
    jhen, haxer ya qhogu zaxuem teedqhuiven xueeys. Adighe Kuilturk’e, eeko-
    nomyk’e zig’adiwijhijiwe dixueejha newijh, politiky dy lejheniqhaxery xueed-
    qhajhen xueey g’axhuinus! Adighe Kuilturk’e, eekonomyk’e yiryquiw zig’adi-
    miwijhijawe politiky lejheniqhaxem dixeh’anim mainewe g’yk’ir, “xamexem
    tinc didewe pchil’ dazerixuexhuijinir” haras!..
    Dy jile uexuiqhuexem kezuxer ya-as! Yape dide dizelejhin xueeyir Adighe
    Kuilturir haras. Habi yi chipe xueejhap’er Adighebzem yi txik’e system uexui-
    qhuer haras. Adighebzem yi txik’e systemir; psi yejexim xuedew zeeth’afiwe,
    Adighebzem yeg’u dide xhuin xueeys, Adighebzem yi txiqhaxer yegeqhuaf’e
    didere zeeh’aqhuaf’e didere g’yqhaxhuifin xueeys, Adighebzem yi daxaqha-
    xery “nerixue didew” g’yqhalhaqhuifin xueeys! Haxer psory ziqhazac’a “Adi-
    ghe Txik’er,” alternatyfince dy jile txik’e system zaques!
    Yichh’am g’ichit-ueta sebepxem chh’ak’e Adighe Nibjhic’exem habi hatk’e
    xamexem zag’eevmiqhaqhaapts’eme; ferk’e, fy g’ag’uenimk’e, fy binxemy ya
    g’ag’uenimk’e kuediw f’i xhuins!.. Yigyiry xamexem zag’eevqhaqhaapts’eme;
    yawijhk’e kuediw fic’eeqhuejins!.. Adighe Nibjhic’exer, c’exiw fig’awiciw dy
    jile uexuiqhue lhap’exer c’exiw vqhazac’exewe fixueejhen xueey g’oxhuir!..
    Yichh’am g’ichit-ueta sebepxem chh’ak’e, Adighe Nibjhic’exem sinivoger!
    Fe dy Adighe Nibjhic’exer; zimy fipemiplhewe, zimy zeevmiqhaqhaguivewe,
    “Adighe Txik’er” daxer c’exiw g’aaftew zeefh’awe fixueejhen xueey g’oxhuir!
    “Adighe Txik’er” Adighexem yalhevqha-asiw, yavqhats’ixuiw, yavqhaac’eme,
    Adighe Txik’er daxemk’e fy wered daxexemre fy wise daxexemre ftxiwre ya
    meqaame daxexemk’e habixem fag’eegexeme, hapxuedew Adighebzemre
    Adighe Kuilturimre Adighe Chenimre Adighe Xabze Zaxuexemre zeey faxue-
    xhuijxeme; Adighebzemre Adighe Kuilturimre l’ejiniqham, Adighe Jiler xeg’ue-
    dejiniqham g’eevqhala xhuinus!..
    Adighe Nibjhic’e Lhap’exem zerijilek’e dinifchoguiqhuir!..
    30.06.2018 YEMUZ Yilmez
    .
    GUI LHIFTE: Mi txiqhar Adighe nibjhic’exem yalhevqha-asime f’i xhuins!..
    .

  48. .
    ADIGECE, “BENİ PRANGALARDAN KURTARIN!..” DİYEREK BİZİ YARDIMA ÇAĞIRIYOR!..
    .
    Adıgece’yi “en okunuşlu ve en kullanışlı” duruma getiren, onun güzelliğini en net olarak
    gösterebilen ve alternatifsiz milli yazı sistemimiz olan Adıge Yazısı’nı (Adighe Txik’er’i)
    toplumca kullanmaya başlamadan, onunla evlerimizde, çocuklarımıza ve gençlerimize
    Adıgece’yi okutarak öğretmeden Adıgece’nin yaşayabilmesi asla mümkün değildir!..
    .
    Slav Yazısı ile Kültürel Jenosid’in tahribatlarını, aşağıdaki internet sitesi yazı başlığı çok
    açık anlatmaktadır! Başlarımızı kuma gömmüş durmakla yok oluştan hiç kurtulamayız!..
    .
    . Adıgece, Kabardeyde de ‘Can Çekişiyor’ – Çerkesya
    . cherkessia.net/news_detail.php?id=3316 10 Şubat 2010
    .
    Slav Yazısı’nı savunanlar; yukarıda gösterilen internet sitesi yazı başlığını hiç görmek
    istemiyecekler ve Adıge Toplumu’nu kandırmak için ellerinden gelen her türlü gayreti
    göstereceklerdir. Ancak ortada, Slav Yazısı’nın asıl sahibini de düşündürmesi gereken
    kocaman bir gerçek vardır!.. O gerçek şudur: Slav Yazısı, sahibine bile çok zararlıdır!..
    Bilimsel incelemeler sonucu elde edilen bulguları objektif şekilde değerlendiren bilim
    insanları, gerçeği, kanıtları ile beraber ortaya koymuşlardır!.. Karar alarak uygulamak,
    siyasi erkin işidir. Ancak üst yönetim kadroları; her zaman, şöven duygulardan kolay
    kurtulamıyorlar. Bu durum; miktarı önceden bilinmeyen bir zamanın kaybedileceğini
    göstermektedir! Bilim insanlarınca ortaya konulan gerçek tespitlerin değerlendirilmesi,
    siyasi erki ilgilendirir. Ancak ortada Adıgeler’i ilgilendiren çok vahim bir durum mevcut
    olup, o durum şudur: ADIGECE İNLEYEREK CAN ÇEKİŞMEKTEDİR!.. Durum budur
    ve bu durumun saklanabilecek hiçbir tarafı kalmamıştır! Adıge Toplumu için çok vahim
    olan bu durumu; hiçbir uluslararası organizasyon ve sivil toplum kuruluşu görmek ve
    duymak istememektedir! Üniversitelerin dilbilim uzmanı sayın akademisyenleri de, bu
    durumu görmeyi ve sözü edilen iniltiyi duymayı istememektedirler!.. Ayrıca bu kurum
    ve kuruluşların yetkili kişileri ile dilbilim akademisyenleri; söz konusu dilin ve kültürün
    sahipleri olan insanların, konu ile ilgilenmelerini hiç istememektedirler ve ilgilenenleri
    aşağılayarak yermektedirler!.. Onlara göre; Adigeler, dansetmek haricinde hiçbir şey
    yapmamalı, Adıgece’nin ve Adıge Kültürü’nün ölümlerini elleri bağlı seyretmelidirler!..
    Adaletten söz edilmemeli ve herhangi bir şey yapmaya da kalkışılmamalıdır!..
    Adıgece, “Beni prangalardan kurtarın!..” diyerek, bizleri kendisine yardıma çağırıyor!..
    Adıgeler, Adıgece’ye yardım etmek üzere ne zaman harekete geçeceğiz?.. Birilerine
    kanarak artık fazla zaman kaybetmemeli ve Adıgece’mizi boğdurmamalıyız! Adıgece
    ölürse, Adıge Toplumu yok olarak tarihten silinecektir! Bu yok oluşun ağır vebalinden
    çağımızda yaşayan Adigeler kurtulamayacağız! Bu nedenle bu zamanda yaşamakta
    olan Adıgeler, Adıgece’nin çığlığını ve iniltisini duymak ve ona yardım elimizi hemen
    uzatmak zorundayız!.. 01.08.2017 Yılmaz Özcan
    .

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.